Собирова Дилноза Расуловнанинг фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Тиббий рекламаларнинг антропосентрик тадқиқи”. 10.00.01 – Ўзбек тили.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.DSc/Fil850.
Илмий маслаҳатчи: Муродова Нигора Қулиевна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи:  Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Навоий давлат университети, DSc.03/25.12.2024.Fil.164.01.
Расмий оппонентлар: Давлатова Раъно Ҳайдаровна, филология фанлари доктори (DSc), доцент; Каримов Суюн Амирович, филология фанлари доктори, профессор; Бабаджанов Фархад Курбанбаевич, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тиббий реклама матнларининг антропосентрик хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек тилидаги 200 та тиббий реклама матни адресант – матн – адресат (сўзловчи – матн – тингловчи), продусиент – матн – реципиент (ахборот узатувчи – матн – қабул қилувчи)дан иборат учликлар асосида лингвокогнитив, психолингвистик, социолингвистик, прагмалингвистик жиҳатдан ўрганилиши натижасида реклама матнларининг инсон тафаккури, дунёқараши, руҳий олами, ижтимоий роли каби омиллар инобатга олинган ҳолда яратилиши лозимлиги далилланди;
тиббиётга оид реклама матнларида фаол қўлланишда бўлган “касаллик” консептининг қисмат, сир тутиш, яқинлар ғамхўрлигига эҳтиёж, қўрқув каби, “саломатлик” консептининг бебаҳо бойлик, узоқ умр, соғлом ақл, бахтли ҳаёт каби тушунчалар билан боғлиқлиги ҳамда уларнинг лисоний тафаккурда акс этиши аниқланди;
тиббий рекламаларда аудиторияга фойдаланиш қулайлиги, индивидуал моддалар таъсири, даволаниш вақтини тежаш, таъсир тезлиги, хавфсизлик, арзон нарх каби 9 турдаги ақлий ҳамда таъм, ҳид, оғриқсиз, жарроҳлик амалиётисиз даволаш, замонавийлик, уч томонлама таъсир каби 12 турдаги ҳиссий мотивлар орқали психологик таъсир этилиши натижасида реципиентларнинг тиббий воситадан фойдаланишга ундалиши исботланди;
тиббий реклама матнларида адресатлар ижтимоий-демографик (адресатнинг ёши, жинси, миллати, таълим даражаси) хусусиятларининг ифодаланиши 37 %, психографик хусусиятлар: адресатлар турмуш тарзининг акс этиши 32 %, оилавий муносабатларнинг ифодаланиши 18 %, соғлом, шифобахш, табиий, ҳалол каби қиймат билдирувчи бирликларнинг қўлланиши 13 % ни ташкил этиши статистик таҳлиллар асосида аниқланди;
айрим тиббиёт рекламаларининг лингвистик экспертизаси амалга оширилиб, тиббий рекламада аудиторияга психологик таъсир этувчи сўз ва жумлаларни қўлламаслик,  тижорий тиббий рекламалар билан ёнма-ён равишда ижтимоий тиббий рекламаларни қўллаш, реклама матнларида фаол қўлланилаётган рецепт, свеча, суспензия, қабул қилмоқ каби бирликлар ўрнида уларнинг доринома, шамдори, малҳамдори, истеъмол қилмоқ каби муқобилларини қўллаш лозимлигига доир тавсиялар ишлаб чиқилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тиббий рекламаларнинг антропосентрик тадқиқи жараёнида олинган илмий натижалар асосида: 
диссертацияда ўзбек тилидаги тиббий реклама матнлари антропосентрик нуқтайи назардан тадқиқ этилиб, ушбу матнларнинг лингвокогнитив, психолингвистик, социолингвистик, прагмалингвистик хусусиятлари, ушбу матнларнинг адресант – матн – адресатдан иборат учлик асосида очиб берилиши, тиббий рекламада тил соҳиби миллий-ментал тафаккурининг ҳисобга олиниши, “касаллик” ва “саломатлик” консептларининг лисоний тафаккурда акс этишига доир муаммоларни  ёритиш билан боғлиқ назарий хулосалар соҳа лингвистикаси ривожи учун самарали бўлган илмий ёндашувларнинг юзага келишига хизмат қилишига оид хулосалардан ФА-Ф1-ОО5 рақамли “Қорақалпоқ фолклоршунослиги ва адабиётшунослигини тадқиқ этиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳани (2017-2020-йй.) бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2025-йил 14-мартдаги 139/1-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижаларини амалий қўллаш фундаментал лойиҳа доирасида амалга оширилган тадқиқотларнинг мукаммаллашувига хизмат қилган. 
тиббий реклама дискурсида коммуникатив интенсия, нутқий актлар ҳамда уларнинг воқеланиши юзасидан яратилган назарияларга таяниб, кузатишлар асосида юзага келган тиббиётга оид рекламаларнинг социопрагматик хусусиятлари борасидаги хулосалардан №90-01/38-рақамли “Номоддий маданий мерос муҳофазаси бўйича барқарор тадқиқот далиллари тўплами: Марказий Осиё ва кичик орол ривожланаётган давлатларга эътибор қаратиш” номли лойиҳани (2022–2024-йй.)  бажаришда фойдаланилган (“Умрбоқий мерос”  Ўзбекистон маданияти ва санъати тарғибот Марказининг 2025-йил 24-мартдаги №МА01/01-17-сон маълумотномаси). Натижада фундаментал лойиҳани бажаришда диссертация хулосаларига таянилган. 
тиббиётга оид рекламаларда реципиентларга рационал ва ҳиссий мотивлар орқали таъсир этилиб, уларнинг тарғиб этилаётган тиббий маҳсулотни қабул қилишга ундалиши борасидаги фикрларга асосан аҳолининг турли қатламларига психологик ёрдам кўрсатишда самарали фойдаланилиши мумкинлиги тўғрисидаги, шунингдек, тиббиётга оид рекламаларда креоллаштирилганлик, мантиқий узилиш, интерпретациянинг воқеланиши ва уларнинг мақсадли аудиторияга таъсири каби муҳим хулосалардан Ё-А-1-9 рақамли “Аҳолининг турли қатламларига психологик хизмат кўрсатиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳани (2016-2017-йй.) бажаришда фойдаланилган (Бухоро халқаро университетининг 2025-йил 29-мартдаги №01-02-сон маълумотномаси). Натижада  илмий   хулосалар   лойиҳанинг  аҳоли турли  қатламларига психологик хизмат кўрсатиш борасидаги назарий материалларининг бойиши имконини берган.
тадқиқотдан ўрин олган адресат(томошабин, тингловчи)ларнинг ижтимоий-демографик ва психографик хусусиятларига оид назарий қарашлардан, жумладан, оммавий ахборот воситалари орқали мулоқот қилинганда адресатларнинг жинси, ёши, касби, таълим даражаси, яшаш шароити каби омилларни инобатга олиш лозимлиги самарали мулоқотни таъминлаши, бу орқали мақсадли аудиторияга самарали таъсир эта олиш мумкинлиги борасидаги фикр-мулоҳазалардан “Бухоро” телеканалида  эфирга узатилган “Долзарб мавзу”, “Ассалом, Бухоро”, “Махсус репортаж” кўрсатувлари, “Бухоро” радиосида эфирга узатилган “Кун мавзуси”, “Нажот билимда” радиоешиттиришлари ссенарийларини тайёрлашда унумли фойдаланилган (Ўзбекистон милллий телерадиокомпанияси “Бухоро вилояти телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 14-мартдаги №01-09-80-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабин(тингловчи)лар билан янада самарали ва яқин мулоқот қилинишига, телекўрсатувлар учун тайёрланган материаллар мазмунининг мукамаллашишига ҳамда кўрсатувларнинг илмий-оммабоплиги таъминланишига эришилган.
тиббий реклама тарихи, реклама матнларини яратиш усуллари, “копирайтер”, “копирайтинг” тушунчалари, рекламанинг назарий асослари борасидаги маълумотлардан 60320100 – Журналистика бакалавриат таълим йўналиши талабалари учун мўлжалланган “ПР ва реклама” дарслигининг “Реклама технологиялари”, “Реклама оммавий алоқа шакли сифатида”, “Рекламанинг юзага келиш тарихи”, “Рекламанинг функсионал тавсифи ва таснифи”, “Рекламаларни яратиш усуллари”, “Рекламаларда психологик таъсир механизмлари” каби мавзуларини ёритишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги №236816-рақамли рухсатномаси). Натижада рекламанинг шаклланиш тарихи, рекламанинг назарий асосларига оид маълумотлар назарий ва амалий жиҳатдан бойитилган.  
тиббий реклама матни, реклама матнларини яратиш усуллари хусусидаги маълумотлардан 60320100 – Журналистика бакалавриат таълим йўналиши талабалари учун мўлжалланган “Медиа тили ва услуби” дарслигининг “Реклама тили ва услуби”, “Самарали реклама матнларини йаратиш” каби мавзуларни ёритишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги №348517-рақамли рухсатномаси). Натижада медиаматнларнинг лингвистик хусусиятлари, медианинг матн билан уйғунлиги, адабий тил меъёрларига риоя қилиниши билан боғлиқ муаммолар билан бўлажак журналистларни таништириш, уларга моҳирона тарзда медиаматнлар, жумладан, реклама матнларини яратишга оид билимлар беришда тадқиқот натижалари қўл келган.