Назарова Сайёра Мукимжановнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бачадондан ташқари найдаги ҳомиладорликнинг клиник-диагностик параллеллари ва олдини олиш», 14.00.01 – «Акушерлик ва гинекология» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Tib4805.
Илмий раҳбар: Якубова Олтиной Абдуганиевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc. 04/07.06.2024.Tib.95.03.
Расмий оппонентлар: Курбанов Баходир Бобирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Алиева Дилфуза Абдуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: клиник ва диагностик параллелларни таҳлил қилиш орқали найдаги ҳомиладорликнинг эрта ташхислаш самарадорлигини ошириш, шу асосда эктопик ҳомиладорликнинг олдини олишга йўналтирилган профилактик усулларни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Андижон вилояти шошилинч тиббий ёрдам тузилмасида уч йиллик ретроспектив тахлил натижаларига кўра найдаги хомиладорлик холатларининг умумий учраш даражаси 38,3% ни ташкил қилган, унинг 13,8% гача динамик камайиши мазкур касаллик тарқалишининг ҳудудий детерминантлари аниқланган; 
найдаги хомиладорликнинг барча турларида VEGF, IL-33 ва TNF-α каби иммунобиологик омиллар даражасининг ортиши, IL-10 даражасининг эса камайиши билан кечувчи махсус цитокин профили аниқланган; 
махсус иммунобиологик маркерлар даражасининг динамик ўзгариши ва бачадон найида деструктив-яллиланиш, имплантация ҳамда ангиогенез жараёнларининг бузилиши ўртасида боғлиқлик аниқланган, унинг найдаги хомиладорлик шаклини эрта аниқлаш ва оғирлик даражасини прогнозлаш имконияти исботланган;
ишлаб чиқилган найдаги хомиладорликни эрта ташхислаш интеграл алгоритми шошилинч тиббий ёрдам шароитида касалликнинг оғирлик даражасини эрта аниқлаш ва беморларни олиб бориш тактикаси такомиллаштирилган.  
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Шошилинч тиббий ёрдам шароитида найдаги ҳомиладорликни эрта ташхислаш имкониятларини ошириш ҳамда асоратларни олдини олиш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор Андижон вилояти шошилинч тиббий ёрдам тузилмасида уч йиллик ретроспектив тахлил натижаларига кўра найдаги хомиладорлик холатларининг умумий учраш даражаси 38,3% ни ташкил қилган, унинг 13,8% гача динамик камайиши мазкур касаллик тарқалишининг ҳудудий детерминантлари аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 январда 6i-2/u-сон билан тасдиқланган ва «Найдаги ҳомиладорликнинг клиник-диагностик параллеллари ва профилактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РШТЁИМ Фарғона филиалининг 2025 йил 01 февралдаги 32-сон ва РШТЁИМ Наманган филиалининг 2025 йил 01 мартдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19/43-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий ва тиббий самарадорлиги оналар ўлимини камайтириш ва уларнинг репродуктив функциясини сақлаб қолиш орқали ҳаёт сифатини ошириши билан белгиланади. Иқтисодий самарадорлик: олиб борилган ó÷ éèëëик ðåòðîñïåêòèâ òàҳëèë натжасида найдаги хомиладорлик холатлари учрашининг ҳудудий жихатлари íåãèçèäà уни ýðòà òàøõèñëàø âà àñîðàòëàð ðèâîæëàíèøèíè êàìàéòèðèøãà қàðàòèëãàí ïðîôèëàêòèê-òàøêèëèé ÷îðà-òàäáèðëàð èøëàá ÷èқèëãан. Óøáó ÷îðà-òàäáèðëàðíè àìàëè¸òãà æîðèé ýòèø ñîғëèқíè ñàқëàø òèçèìèäà îғèð àñîðàòëàð áèëàí áîғëèқ ìîëèÿâèé é¢қîòèøëàðíè áèð áåìîð ҳèñîáèãà ¢ðòà÷à 9,6 ìëí ñ¢ìãà÷à, òàäқèқîò ê¢ëàìèäà ýñà 307,2 ìëí ñ¢ìãà÷à êàìàéòèðèø èìêîíèíè ÿðàòàäè. Øó áèëàí áèðãà æàððîҳëèê àìàëè¸òè, ðåàíèìàöèÿ âà ñòàöèîíàð äàâîëàíèø ҳàæìèíèíã қèñқàðèøè éèëëèê èíòåãðàë èқòèñîäèé ñàìàðàäîðëèêíè 364,8 ìëí ñ¢ìãà åòêàçèá, îғèð àñîðàòëàð áèëàí áîғëèқ îðòèқ÷à õàðàæàòëàðíè 30–35% ãà÷à êàìàéòèðèøãà õèçìàò қèëàäè.
иккинчи илмий янгилик: íàéäàãè õîìèëàäîðëèêíèíã áàð÷à òóðëàðèäà VEGF, IL-33 âà TNF-á êàáè èììóíîáèîëîãèê îìèëëàð äàðàæàñèíèíã îðòèøè, IL-10 äàðàæàñèíèíã ýñà êàìàéèøè áèëàí êå÷óâ÷è ìàõñóñ öèòîêèí ïðîôèëè àíèқëàíãàíëиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 январда 6i-2/u-сон билан тасдиқланган ва «Найдаги ҳомиладорликнинг клиник-диагностик параллеллари ва профилактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РШТЁИМ Фарғона филиалининг 2025 йил 01 февралдаги 32-сон ва РШТЁИМ Наманган филиалининг 2025 йил 01 мартдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19/43-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: қон томир эндотелиал ўсиш (VEGF), ўсимта некроз (TNF-á) омиллари, шунингдек IL-33 ва IL-10 интерлейкинлар каби махсус иммунологик биомаркерлар даражасининг ўзгаришларини ўрганиш асосида ташхислаш патологик ангиогенез, яллиғланиш ва тўқима деструкциясига оид биокимёвий ўзгаришларни клиник симптомлар намоён бўлишидан аввалроқ аниқлайди, бу эса стандарт УТТ, ҳамда хорион гонадотропин (β-hCG) миқдорини аниқлашнинг серияли қайта таҳлилларига нисбатан патологияни 3 кунгача эрта ташхислаш имконини яратади. Ташхис қўйишдаги ушбу фарқ клиник жиҳатдан ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлиб, най ёрилиши, ички қон кетиши, яллиғланиш-деструкциянинг авж олиши каби кеч асоратларнинг олдини олишга имкон беради. Стандарт клиник-лаборатор ва инструментал текширувлар хар бир бемор учун прейскурант бўйича УТТ текшируви 250 минг сўм, β-hCG нинг серияли тахлиллари  400 минг сўм, лаборатор текширувлар 155 минг сўм, жами 755 минг сўм харажат талаб қилади. Биомаркерлар таҳлилининг ўртача қиймати 200-250 минг сўм бўлиб, бу УТТ текширувига нисбатан 1,5-2 марта, β-hCG серияли таҳлилларга нисбатан 1,3-1,6 баробар, умумий стандарт диагностик теширувлар мажмуига нисбатан эса 2,5–3 баробар арзон ҳисобланади. Натижада, биомаркерлардан фойдаланиш орқали ҳар бир бемор учун жами 450 минг сўмгача, 100 бемор учун йиллик харажатни 45 млн сўмгача иқтисод қилиш имконини беради. 
учинчи илмий янгилик: махсус иммунобиологик маркерлар даражасининг динамик ўзгариши ва бачадон найида деструктив-яллиланиш, имплантация ҳамда ангиогенез жараёнларининг бузилиши ўртасида боғлиқлик аниқланган, унинг найдаги хомиладорлик шаклини эрта аниқлаш ва оғирлик даражасини прогнозлаш имконияти исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 январда 6i-2/u-сон билан тасдиқланган ва «Найдаги ҳомиладорликнинг клиник-диагностик параллеллари ва профилактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РШТЁИМ Фарғона филиалининг 2025 йил 01 февралдаги 32-сон ва РШТЁИМ Наманган филиалининг 2025 йил 01 мартдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19/43-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: махсус иммунологик биомаркерлар концентрациясини аниқлаш орқали бачадон найида деструктив-яллиланиш, имплантация ҳамда ангиогенез жараёнларининг бузилишини эрта муддатларда прогнозлаш, касалликк хос прогностик мезонлар аниқланган тақдирда уни эрта ташхислаш ва  режали даволаш ҳар бир бемор учун  2,6 млн сўмни (лаборатор текширув учун 228 минг сўм+режали лапароскопия учун+2 млн 350 минг сўм) ташкил қилиб,  кеч босқичда намоён бўладиган бачадон найининг ёрилиши, қон кетиш каби хавфли асоратларни даволаш харажатларини 7,2 млн. сўмга, 100 нафар бемор учун йилик харажатларни эса 720 млн. сўмгача иқтисод қилиш имконини беради.    
тўртинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган найдаги хомиладорликни эрта ташхислаш интеграл алгоритми шошилинч тиббий ёрдам шароитида касалликнинг оғирлик даражасини эрта аниқлаш ва беморларни олиб бориш тактикаси такомиллаштирилганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 январда 6i-2/u-сон билан тасдиқланган ва «Найдаги ҳомиладорликнинг клиник-диагностик параллеллари ва профилактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РШТЁИМ Фарғона филиалининг 2025 йил 01 февралдаги 32-сон ва РШТЁИМ Наманган филиалининг 2025 йил 01 мартдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19/43-сон хулосаси). Илмий янгилкининг ижтимоий самарадорлиги: Найдаги ҳомиладорликни эрта аниқлашда хавфларни таснифлаш тизимида допплерографик трансвагинал ультратовуш текширувини ўз ичига олган интеграл алгоритмнинг қўлланилиши даволашни ўз вақтида бошлашни таъминлаб, репродуктив функцияни сақлаб қолиш ҳамда она саломатлиги билан боғлиқ асоратлар, ўлим ҳолатлари ва меҳнат ёшидаги аёлларда ногиронлик кўрсаткичларини камайтириш орқали ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган найдаги ҳомиладорликни эрта ташхислаш интеграл алгоритмини шошилинч тиббий ёрдам шароитида қўллаш касалликнинг оғир шаклларини барвақт аниқлаш ва беморларни олиб бориш тактикасини оптималлаштириш орқали сезиларли иқтисодий самара яратиш имконини берди. Алгоритм ёрдамида оғир асоратлар улуши камайиши натижасида бир бемор ҳисобига жарроҳлик амалиёти, реанимация ва стационар даволаш билан боғлиқ ўртача 9,2 млн сўм харажатнинг олди олинди. Тадқиқот доирасида олди олинган 30 та оғир ҳолат ҳисобидан тўғридан-тўғри иқтисодий самара 9,2 млн×30=276 млн сўмни ташкил этган. Шунингдек, беморларнинг эрта ташхислаш стационарда ётиш кунларининг қисқариши ва интенсив даволаш эҳтиёжининг камайиши ҳисобига йиллик умумий иқтисодий самарадорлик қарийиб 350 млн сўмни ташкил қилади, бу эса алгоритмнинг амалий ва иқтисодий жиҳатдан мақбул эканини тасдиқлайди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish