Примако Владимир Ивановичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон Республикасида универсал аудиологик скринингини ва эшитиш қобилиятида нуқсони бўлган чақалоқларда узлуксиз мониторинг тизимини ташкил этиш”, 14.00.09 – Педиатрия ва 14.00.33 – Жамият саломатлиги. Соғлиқни сақлашда менежмент (тиббиёт фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: DSc.04/30.12.2019.Tib.29.01.
Илмий раҳбарлар: Иноятова Флора Илясовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор, академик; Ризаев Жасур Алимджанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/30.12.2019.Tib.29.01
Расмий оппонентлар: Агзамова Шоира Абдусаломовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдурахимов Зохид Абдувасикович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Арифов Сайфутдин Саидазимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Россия Федерацияси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг
«Санкт-Петербург қулоқ, томоқ, бурун ва нутқ илмий-тадқиқот институти» федерал давлат бюджет муассасаси (Россия).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон Республикасида янги туғилган чақалоқларда эшитиш қобилиятининг универсал скринингини жорий этиш мақсадида ташкилий чора-тадбирларни ишлаб чиқиш, шунингдек, кейинчалик бошқарув (менежмент) ва эшитиш саломатлигини узлуксиз мониторинг қилиш тизимини яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбекистонда яратилган янги туғилган чақалоқлар эшитув скрининги бўйича мослаштирилган дастур яратилди, у узлуксиз мониторинг тизими орқали скрининг қамрови ва самарадорлигини ошириб, шунингдек эшитиш нуқсонининг бирламчи аниқланиш ёшини 4,6 ёшдан 3 ойга туширишга имкон берди, бу эса реабилитация салоҳиятини оширган;
илк бор бутун республика бўйлаб янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилияти универсал скрининги жараёнини мотниторинг қилиш, унинг босқичлари ва сифатини онлайн режимда назорат қилиш ҳамда маълумотларни таҳлил қилиш имконини берадиган мониторинг маркази ташкил этилган;
янги туғилган чақалоқлар эшитиш қобилиятининг универсал скрининги босқичларида биринчи марта эшитиш патологияси бўлган янги туғилган чақалоқлар логистикаси аниқлаган;
янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилияти скрининги методологиясини танлашда дифференциал ёндашувнинг фарқланиши аниқланди: бу отоакустик эмиссия маҳсулотини бузиб кўрсатиш усули бўлиб, бирламчи скрининг учун мос усул эканлиги билан аниқланади, чунки у 98,3% сезгирлик, 98,4% ўзига хослик ва 99,99% салбий натижанинг прогностик аҳамиятига исботланган;
янги туғилган чақалоқлар эшитиш қобилиятининг универсал скрининги учун биринчи марта янги туғилган чақалоқларни рақамли идентификациялашнинг ҳимояланган ноёб тизими яратилган;
илк бор янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилиятини универсал скринингдан ўтказиш бўйича республиканинг барча ҳудудларида мутахассисларни тайёрлаш тизими ишлаб чиқилган;
илк бор ўтказилган тадқиқотлар асосида аниқландики, ишлаб чиқилган мослаштирилган универсал эшитиш скрининги дастури бола ҳаётининг илк 3 ойи давомида тўлиқ аудиологик диагностикадан ўтказиб ва 6 ойлик даврдан реабилитация босқичларини бошладик, ҳамда кохлеар имплантация амалиётини 1 ёшгача бажаришга имкон килдик ва боланинг психологик-нутқий ривожланишини физиологик ёшига мос равишда таъминлаш имконини яратган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикасида универсал аудиологик скринингини ва эшитиш қобилиятида нуқсони бўлган чақалоқларда узлуксиз мониторинг тизимини ташкил этиш асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор Ўзбекистонда яратилган янги туғилган чақалоқлар эшитув скрининги бўйича мослаштирилган дастур яратилган, у узлуксиз мониторинг тизими орқали скрининг қамрови ва самарадорлигини ошириб, шунингдек эшитиш нуқсонининг бирламчи аниқланиш ёшини 4,6 ёшдан 3 ойга туширишга имкон берди, бу эса реабилитация салоҳиятини оширган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тexник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: яратилган дастур эшитиш нуқсонига эга болаларда эшитиш ва нутқнинг ўз вақтида, физиологик ёшга мос ривожланишига хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни ривожланмаслик нуксонни олдини олиш чоралари инвалидлик ҳолатларининг камайишига олиб келди ва хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалади;
иккинчи илмий янгилик: илк бор бутун республика бўйлаб янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилияти универсал скрининги жараёнини мотниторинг қилиш, унинг босқичлари ва сифатини онлайн режимда назорат қилиш ҳамда маълумотларни таҳлил қилиш имконини берадиган мониторинг маркази ташкил этилган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тexник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Бу эса эшитиш заифлигини аниклашда 12% беморларни текширувдан “йуколиб” колишини олдини олди. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни нуксонни бор болаларни 12% камайтириб берди хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалди;
учинчи илмий янгилик: янги туғилган чақалоқлар эшитиш қобилиятининг универсал скрининги босқичларида биринчи марта эшитиш патологияси бўлган янги туғилган чақалоқлар логистикаси аниқлаган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тexник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эшитиш нуқсонини эрта аниклашга ва реабилитация тадбирларини уз вактида утказишга олиб келди. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни ривожланиши болаларни ижтимой жамиятга кушди ва хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалди;
туртинчи илмий янгилик: янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилияти скрининги методологиясини танлашда дифференциал ёндашувнинг фарқланиши аниқланди: бу отоакустик эмиссия маҳсулотини бузиб кўрсатиш усули бўлиб, бирламчи скрининг учун мос усул эканлиги билан аниқланади, чунки у 98,3% сезгирлик, 98,4% ўзига хослик ва 99,99% салбий натижанинг прогностик аҳамиятига исботланган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тexник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бу эса эшитиш нуқсонини тугри аниклашга ва реабилитация тадбирларини уз вактида утказишга олиб келди. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни ривожланиши болаларни ижтимой жамиятга кушди ва хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалди;
бешинчи илмий янгилик: янги туғилган чақалоқлар эшитиш қобилиятининг универсал скрининги учун биринчи марта янги туғилган чақалоқларни рақамли идентификациялашнинг ҳимояланган ноёб тизими яратилган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-texник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари асосида барча янги туғилган чақалоқларни тўлиқ қамраб олиш ва скринингнинг универсаллигини таъминлаш орқали эшитиш қобилиятида нуқсони бор болалар реестрини юритиш учун зарур шароитлар яратилади. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни нуксонни бор болаларни камайтириб берди хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалди;
олтинчи илмий янгилик: биринчи марта янги туғилган чақалоқларнинг эшитиш қобилиятини универсал скринингдан ўтказиш бўйича республиканинг барча ҳудудларида мутахассисларни тайёрлаш тизими ишлаб чиқилган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-texник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: диагностика қилиш ва прогнозлаш сифатини яхшилаш, ташхисни ўз вақтида тасдиқлаш ва эшитиш қобилиятини тўлиқ абилитация қилиш орқали юқори малакали ёрдам кўрсатишга имкон берган. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни ривожланиши болаларни ижтимой жамиятга кушди ва хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалди;
еттинчи илмий янгилик: илк бор ўтказилган тадқиқотлар асосида аниқландики, ишлаб чиқилган мослаштирилган универсал эшитиш скрининги дастури бола ҳаётининг илк 3 ойи давомида тўлиқ аудиологик диагностикадан ўтказиб ва 6 ойлик даврдан реабилитация босқичларини бошладик, ҳамда кохлеар имплантация амалиётини 1 ёшгача бажаришга имкон килдик ва боланинг психологик-нутқий ривожланишини физиологик ёшига мос равишда таъминлаш имконини яратган, Самарқанд вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 5 апрелдаги № 59-4 буйруғи билан ва Хоразм вилояти болалар куп тармокли тиббиет марказига 2025 йил 10 апрелдаги № 107 буйруғи билан жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-тexник кенгашининг 2025 йил 20 июн 20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: яратилган дастур эшитиш нуқсонига эга болаларда эшитиш ва нутқнинг ўз вақтида, физиологик ёшга мос ривожланишига хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: эшитиш ва нуткни ривожланмаслик нуксонни олдини олиш чоралари инвалидлик ҳолатларининг камайишига олиб келди ва хар бир беморга хар бир ишлатилган долларга 1,67 доллар кайтиб келган ва келажакда хар йилига 4500 евро-доллар тежаб колади. Хулоса: 1 бемор ҳисобидан йилига 54 млн сум тежаб колинади, факаткина бир йиллик инвалидлик тулов 11 млн 40 сум хар бир бемордан тежалади.
