Азамова Мунаджат Рахимовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): «Ўзбек-ҳинд мусиқа меросида Бобур ва бобурийлар ижодининг аҳамияти ва ўзбек мақомотидаги ўрни», 17.00.02–Мусиқа санъати (санъатшунослик фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2019.1.PhD/San42.
Илмий раҳбар: Бегматов Сойибжон Маҳмудович, санъатшунослик фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат консерваторияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат консерваторияси, PhD.27.09.2024.San.54.01.
Расмий оппонентлар: Турсунова Гулшаной Артикжановна, санъатшунослик фанлари доктор, доцент; Рахимов Ботир Матякубович, санъатшунослик фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон давлат хореография академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек-ҳинд мусиқий меросида Бобур ва бобурий (Ҳумоюн ва Акбар шоҳ)лар даври маданиятини, мусиқа санъати ривожини жанрлар ва чолғулар кесимида баҳолаш, унинг Марказий Осиё ва Ҳиндистон халқлари мусиқа илмининг тадрижий ривожланишидаги аҳамиятини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Бобур Девонидаги ғазал ва рубоийларда “Дувоздаҳмақом” ва олти овозалар: Сафохон, Наво, Бузург, Ироқ, Роҳавий, Рост, Зангула, Ушшоқ, Зерафканд, Бусалик, Ҳусайний, Ҳижоз сарой мусиқий анъаналарида мавжуд бўлганлиги, Бобурномада эса “Савти Чоргоҳ”, “Рости Панжгоҳ” асарларини басталаганлиги далилланган;
бобурийлар даври сарой мусиқа анъаналари, хусусан давр мусиқачилари ва созандалари икки халққа мансуб уйғунлик жиҳатларини акс эттиргани, темурийлар даврида ҳам сарой мусиқий гуруҳлари сифатида фаолият юритган “меҳтар”лар Бобур саройида ҳам сақланиб қолингани аниқланган;
бобурийлар даври ижрочилик амалиётида мавжуд бўлган мусиқа чолғуларидан Кашмир рабабининг дастаси, косахона, харрак, пардабанди ва анъанавий ўзбек афғон рубобининг шакли, диапазони, парда ва хаспардалар кабиларнинг тузилишидаги муштарак мавжудлиги далилланган;
бобурийлар сулоласи ҳукмронлиги даврида ўзбек ва ҳинд халқ мусиқаларининг уйғунлашуви натижасида ҳинд ижрочилик амалиётида янги мусиқий жанрлардан дҳрупад, кҳаял юзага келгани исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Ўзбек-ҳинд мусиқа меросида Бобур ва бобурийлар ижодининг аҳамияти ва ўзбек мақомотидаги ўрни” тадқиқоти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Бобур Девонидаги ғазал ва рубоийларда “Дувоздаҳмақом” ва олти овозалар: Сафохон, Наво, Бузург, Ироқ, Роҳавий, Рост, Зангула, Ушшоқ, Зерафканд, Бусалик, Ҳусайний, Ҳижоз сарой мусиқий анъаналарида мавжуд бўлганлиги, Бобурномада эса “Савти Чоргоҳ”, “Рости Панжгоҳ” асарларини басталаганлиги Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмасида “Ижодимиз сенга Ватан” туркуми доирасида ўтказилган тадбирда фойдалинилган (Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмасининг 2023-йил 17-ноябр 01-04/117-198-сон маълумотномаси). Натижада тадбир иштирокчилари Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг адабий асарларида мавжуд мусиқий маълумотлар, мусиқа илмига оид яратилган рисоласи хусусида муайян маълумотларга эга бўлган;
бобурийлар даври сарой мусиқа анъаналари, хусусан давр мусиқачилари ва созандалари икки халққа мансуб уйғунлик жиҳатларини акс эттиргани, темурийлар даврида ҳам сарой мусиқий гуруҳлари сифатида фаолият юритган “меҳтар”лар Бобур саройида ҳам сақланиб қолингани, қолаверса мақом санъати ҳамда анъанавий мусиқага қаратилган юксак эътибор каби жараёнлар Ўзбек миллий мақом санъати марказида Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллудининг 540 йиллигига бағишлаб шоир ғазаллари билан ижро этиладиган энг яхши қўшиқлар танловида Заҳириддин Муҳаммад Бобур ва унинг ижоди, адабиёт, мусиқа соҳаларида амалга оширган ишлари хусусида олинган хулосалар ссенарийда фойдаланилган (“Ўзбек миллий мақом санъати маркази”нинг 2023-йил 16-ноябрдаги 139-сон маълумотномаси). Натижада иштирокчилар сермазмун ва баракали ижоди билан жаҳон маданияти хазинасига улкан ҳисса қўшган буюк сиймолардан бири Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг асарларидаги мусиқий иборалар, тушунчалар, атамалар билан танишиш ва мазкур соҳадаги билимларини кенгайтиришга эга бўлишган;
бобурийлар даври ижрочилик амалиётида мавжуд бўлган мусиқа чолғуларидан Кашмир рабабининг дастаси, косахона, харрак, пардабанди ва анъанавий ўзбек афғон рубобининг шакли, диапазони, парда ва хаспардалар кабиларнинг тузилишидаги муштарак мавжудлиги хусусида олинган натижалар Юнус Ражабий номидаги ЎЗММСИ бажарилган 2024-йилга мўлжалланган АЛМ 202403110255-сон лойиҳа бўйича Давлат илмий-техник дастури “Педагогика ва психология фанлари” йўналиши доирасидаги Кўзи ожиз ва заиф кўрувчилар учун брайл алифбосида “Солфеджио” ҳамда “Мусиқа назарияси” фанларидан мултимедиа маҳсулотлари мажмуини яратиш” номли амалий грант доирасида фойдаланилган (Юнус Ражабий номидаги ЎЗММСИнинг 2025-йил 5-ноябрдаги 44-сон маълумотномаси). Натижада тингловчилар жаҳон тарихи, маданияти, адабиёт, санъат равнақига бебаҳо ҳисса қўшган буюк шоҳнинг “шоҳ” асари Бобурномада кўплаб соҳалар қатори ўша давр маданий муҳити ва ундаги мусиқий қарашлар ҳақида муайян тасаввурга эга бўлган;
бобурийлар сулоласи ҳукмронлиги даврида ўзбек ва ҳинд халқ мусиқаларининг уйғунлашуви натижасида ҳинд ижрочилик амалиётида янги мусиқий жанрлардан дҳрупад, кҳаял юзага келгани Ўзбек миллий мақом санъати маркази танлови ссенарийда фойдаланилган (“Ўзбек миллий мақом санъати маркази”нинг 2023-йил 16-ноябрдаги 139-сон маълумотномаси). Натижада мусиқашунос ва мусиқа ихлосмандлари учун ҳинд ва мусулмон халқ мусиқасида янги мусиқий жанрлар ҳақида аниқ маълумотларга эга бўлган.