Низомиддинов Одилжон Баходировичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “ХХ асрнинг 20–30-йилларида Фарғона вилоятидаги ижтимоий ва маданий жараёнлар (Фарғона вилояти давлат архиви фондлари асосида)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари), 07.00.08 – Тарихшунослик, манбашунослик ва тарихий тадқиқот усуллари
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tar866.
Илмий раҳбар: Мустафаева Нодира Абдуллаевна тарих фанлари доктори, профессор Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/31.03.2021.Tar.05.05.
Расмий оппонентлар: Хошимов Сойибжон Абдураззақович, тарих фанлари доктори, профессор, Норкобилов Тоҳир Хусанович, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Совет ҳокимиятининг ХХ асрнинг 20–30-йилларида Фарғона вилоятида амалга оширган сиёсати натижасида юзага келган ижтимоий-маданий жараёнларда эришилган натижалар, йўл қўйилган хато ва камчиликлар мазмун-моҳияти ҳамда уларнинг оқибатларини архив ҳужжатлари асосида ёритишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Фарғона вилоятида очарчиликдан азият чеккан аҳолига ёрдам кўрсатиш бўйича бир қатор озиқ-овқат пунктлари ва ижтимоий муассасалар ташкил этилганлиги, бироқ озиқ-овқат ресурслари тақчил бўлганлиги, ҳудудлар кесимида нотекис тақсимланганлиги, ушбу жараёнда солиқ ва закот йиғимлари жалб этилганлиги архив ҳужжатлари асосида далилланган;
ХХ асрнинг 20-йилларида Фарғона водийсида турли юқумли касалликлар авж олганлиги, уларнинг тарқалиши нафақат санитар-гигееник ҳолат, балки ҳудудда узоқ вақт кечган очарчилик билан ҳам боғлиқ бўлганлиги, аҳолининг мажбурий эмлашни жорий этилишиҳнинг дастлабки босқичи сифатида хасталикларни олдини олиш ва турли эпидемияларга қарши чора-тадбирлар қўлланилганлиги, айни жараёнлар ғоятда мураккаб ва зиддиятли кечганлиги исботланган;
Фарғона вилоятида болалар ва хотин-қизлар муаммоларини ҳал қилишга қаратилган сиёсий қарорлар мавжуд имкониятлар билан мос келмаганлиги, ҳукумат томонидан амалга оширилган тадбирлар натижасида ташкил этилган болалар уйлари ва интернатлар моддий-техник жиҳатдан етарли даражада таъминланмаганлиги, етим ва қаровсиз болалар муаммоси тубдан ҳал қилинмагани оқибатида, уларнинг кўп қисми узоқ муддатли ижтимоий ҳимоядан маҳрум бўлиб қолганлиги аниқланган;
ХХ асрнинг 20–30-йилларида совет ҳокимияти томонидан олиб борилган маданий сиёсатнинг асосий мақсади аҳолининг онгига “социалистик маданият” ғоясини сингдиришга қаратилганлиги, маданий-маърифий тадбирлар доирасида театрлар, музейлар, қизил чойхона, клуб, кутубхона каби муассасалардан ташвиқот-тарғибот вазифасини бажарувчи восита сифатида фойдаланилганлиги ва айни жараён Фарғона вилояти маҳаллий аҳолисининг маданий ҳаётига таъсир кўрсатганлиги архив ҳужжатлари асосида очиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “ХХ асрнинг 20–30-йилларида Фарғона вилоятидаги ижтимоий ва маданий жараёнлар” (Фарғона вилояти давлат архиви фондлари асосида) мавзусини тадқиқ этиш давомида олинган илмий натижалар асосида:
ХХ асрнинг 20-йилларида Фарғона водийсида турли юқумли касалликлар авж олганлиги, уларнинг тарқалиши нафақат санитар-гигееник ҳолат, балки ҳудудда узоқ вақт кечган очарчилик билан ҳам боғлиқ бўлганлиги, аҳолининг мажбурий эмлашни жорий этилишиҳнинг дастлабки босқичи сифатида хасталикларни олдини олиш ва турли эпидемияларга қарши чора-тадбирлар қўлланилганлиги, айни жараёнлар ғоятда мураккаб ва зиддиятли кечганлигига доир маълумотлардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасаси “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тарихий майдон” кўрсатуви ссенарийсини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 6-майдаги 01-30-298-сон маълумотномаси). Тақдим этилган материаллар кўрсатувни мазмунан ва илмий жиҳатдан бойитишга, самарадорлигининг ортишига, телетомошабинларнинг бу борадаги билим ва тасаввурларини бойитишга хизмат қилган;
ХХ асрнинг 20-йилларида Фарғона водийсида турли юқумли касалликлар авж олганлиги, уларнинг тарқалиши нафақат санитар-гигееник ҳолат, балки ҳудудда узоқ вақт кечган очарчилик билан ҳам боғлиқ бўлганлиги, аҳолининг мажбурий эмлашни жорий этилишиҳнинг дастлабки босқичи сифатида хасталикларни олдини олиш ва турли эпидемияларга қарши чора-тадбирлар қўлланилганлиги, айни жараёнлар ғоятда мураккаб ва зиддиятли кечганлигига доир маълумотлардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасаси “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тарихий майдон” кўрсатуви ссенарийсини илмий далиллар билан мустаҳкамлаш ва мазмунан бойитишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 6-майдаги 01-30-298-сон маълумотномаси). Мазкур материаллардан фойдаланиш кўрсатувнинг илмий далилларга таянган ҳолда ёритилишини таъминлаган ҳамда ёш авлодда ватанпарварлик ҳиссини янада ортишига хизмат қилган;
Фарғона вилоятида болалар ва хотин-қизлар муаммоларини ҳал қилишга қаратилган сиёсий қарорлар мавжуд имкониятлар билан мос келмаганлиги, ҳукумат томонидан амалга оширилган тадбирлар натижасида ташкил этилган болалар уйлари ва интернатлар моддий-техник жиҳатдан етарли даражада таъминланмаганлиги, етим ва қаровсиз болалар муаммоси тубдан ҳал қилинмагани оқибатида, уларнинг кўп қисми узоқ муддатли ижтимоий ҳимоядан маҳрум бўлиб қолганлигига доир хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги ҳузуридаги Фарғона вилояти тарихи ва маданияти давлат музейи фондини янги материаллар билан тўлдиришда, шунингдек, ушбу материаллар асосида экспозицияларни бойитишда фаол фойдаланилган (2025-йил 21-майдаги 04-051973-сон далолатнома асосида). Тақдим этилган маълумотлар музейнинг ўлка тарихига оид бўлимларидаги экспонатларнинг бойитилишига ва кўргазмалилик даражасини ортишига хизмат қилган;
ХХ асрнинг 20–30-йилларида совет ҳокимияти томонидан олиб борилган маданий сиёсатнинг асосий мақсади аҳолининг онгига “социалистик маданият” ғоясини сингдиришга қаратилганлиги, маданий-маърифий тадбирлар доирасида театрлар, музейлар, қизил чойхона, клуб, кутубхона каби муассасалардан ташвиқот-тарғибот вазифасини бажарувчи восита сифатида фойдаланилганлиги ва айни жараён Фарғона вилояти маҳаллий аҳолисининг маданий ҳаётига таъсир кўрсатганлиги хусусидаги маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги ҳузуридаги Фарғона вилояти тарихи ва маданияти давлат музейи фондининг илмий ва маданий салоҳиятини кенгайтиришда ҳамда экспозицияларни консептуал жиҳатдан бойитишда муҳим манбалардан бири сифатида қўлланилган (2025-йил 21-майдаги 04-051973-сон далолатнома асосида). Натижада, тақдим этилган маълумотлар совет ҳокимияти томонидан олиб борилган маданий сиёсатига доир кўргазмаларни бойитилишига, ташриф буюрувчиларнинг Ватан тарихи бўйича билимларини янада ортишига хизмат қилган.