Абдурахманов Диёр Шукуруллаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қорин чурралари ва унинг асоратланган шаклларида хирургик давонинг тактик – техник жиҳатлари», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.DSc/Tib920.
Илмий раҳбар: Курбаниязов Зафаржон Бабажанович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.04/05.05.2023.Tib.102.03.
Расмий оппонентлар: Хўжабаев Сафарбой Тухтабаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Ризаев Эъзозбек Алимжанович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Назаров Шохин Куватович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: ЧА университети, Бунданг тиббиёт маркази (Корея Республикаси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
тактик-техник ёндашувларни такомиллаштириш ва герниопластика усулини танлашни оптималлаштириш орқали вентрал чурраларни даволаш самарадорлигини оширишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
герниопластикадан кейинги даврда юрак-қон томир ва нафас олиш тизимларини интраабдоминал гипертензияга мослаштиришга қаратилган модификацияланган пневматик камар-бандаждан фойдаланган ҳолда қорин олд девори чурраси бўлган беморларни операциядан олдинги тайёрлаш усули ишлаб чиқилган;
вентрал чурраси бўлган беморларни жарроҳлик даволаш усулини танлаш учун алгоритм ва балл шкаласи ишлаб чиқилган бўлиб, қорин олд деворини реконструкция қилишнинг техник жиҳатларини такомиллаштириши исботланган;
қорин олд деворини тикишда ичи бўш аъзонинг тасодифан тешилишини олдини олувчи қурилма ишлаб чиқилган (ихтирога патент № IAP 7951);
резекция талаб этиладиган инфекцияланган чурра қопчаси бўлган беморларда, шунингдек йирик чурра нуқсонлари мавжуд бўлганда қорин бўшлиғи ички босимининг ортиқча кўтарилиши хавфини минималлаштириш билан қорин олд девори бутунлигини тиклаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қорин бўшлиғи компартмент-синдроми ривожланишининг олдини олишга қаратилган таранглашмаган герниоаллопластика усули такомиллаштирилган;
вентрал чурралар герниопластикасидан кейин беморларнинг ҳаёт сифатини баҳолашнинг ихтисослаштирилган унификатсияланган шкаласини ишлаб чиқиш учун кундалик фаолиятнинг жисмоний, психологик ва ижтимоий жиҳатларини дифференциал баҳолаш билан клиник ва инструментал параметрлар аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Қорин чурралари ва унинг асоратланган шаклларида хирургик давонинг тактик – техник жиҳатлари бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 22.10.2024 й. 07/47-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: герниопластикадан кейинги даврда юрак-қон томир ва нафас олиш тизимларини интраабдоминал гипертензияга мослаштиришга қаратилган модификацияланган пневматик камар-бандаждан фойдаланган ҳолда қорин олд девори чурраси бўлган беморларни операциядан олдинги тайёрлаш усули ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Шароф Рашидов тиббиёт бирлашмаси (20.01.2024 й. 3-сон буйруғи), Ромитан тиббиёт бирлашмаси (24.01.2024 й. 01/74-сон буйруқ), Қашқадарё вилоят фтизиатрия шифохонаси (23.01.2024 й. 10-T-сон буйруқ) ва Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (20.01.2024 й. 12-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: вентрал чурранинг ўлчами ва жойлашувидан қатъи назар, қорин бўшлиғи босимининг ошишига операциядан олдинги мослашувни яхшилайдиган модификацияланган пневматик камар-бандаж модели операциядан кейинги турли асоратлар ривожланиш хавфини камайтириши исботланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: қорин бўшлиғи босимининг ошишига операциядан олдинги мослашувни яхшилайдиган модификацияланган пневматик камар-бандаж модели билан жарроҳлик даволашни қўллаш доирасида беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 7-8 кун учун 3476500 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 1056800 сўм сарфланади. Иқтисодий кўрсаткич 5456200 сўмни ташкил етади (бир нафар бемор учун). Хулоса: такомиллаштирилган пневмобандажни қўллаш вентрал чурраси бўлган беморларни операциядан олдинги тайёрлаш сифатини сезиларли даражада яхшилаш, герниопластикадан кейин қорин ичи босимининг ортиши хавфини камайтириш, беморнинг аҳволини эртароқ яхшилашга эришиш ва шунга мос равишда операциядан кейинги қорин бўшлиғидан ташқари асоратлар частотасини 7,4 фоиздан 2,9 фоизгача пасайтириш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: вентрал чурраси бўлган беморларни жарроҳлик даволаш усулини танлаш учун алгоритм ва балл шкаласи ишлаб чиқилган бўлиб, қорин олд деворини реконструкция қилишнинг техник жиҳатларини такомиллаштириши исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Шароф Рашидов тиббиёт бирлашмаси (20.01.2024 й. 3-сон буйруғи), Ромитан тиббиёт бирлашмаси (24.01.2024 й. 01/74-сон буйруқ), Қашқадарё вилоят фтизиатрия шифохонаси (23.01.2024 й. 10-T-сон буйруқ) ва Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (20.01.2024 й. 12-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: вентрал чурраси бўлган беморларни жарроҳлик йўли билан даволаш усулини танлаш учун алгоритм ва балл шкаласи ишлаб чиқилди. Бу эса жарроҳлик аралашувининг оптимал тактикасини аниқроқ белгилаш имконини берди, натижада қорин олд деворини реконструкция қилишнинг техник жиҳатлари такомиллашди ва операциядан кейинги асоратлар сони камайди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: вентрал чурраси бўлган беморларни жарроҳлик йўли билан даволаш усулини танлаш учун алгоритм орқали беморларда миниинвазив технологиялардан фойдаланиш беморларнинг стационарда қолиш муддатининг қисқариши, дори-дармон сарфи камайиши ҳисобига 1 бемор ҳисобида 1546500 сум тежалишига олиб келди. Бу маблағнинг тежалиши стационарда даволаниш муддатини камайтирди, шу асосда тиббий хизматга сарфланадиган маблағни тежалиши билан асосланган. Хулоса: вентрал чурраларни жарроҳлик йўли билан даволашнинг такомиллаштирилган тактик ва техник жиҳатларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган алгоритмни қўллаш операциядан кейинги асоратларнинг умумий частотасини 34,2 фоиздан 8,2 фоизгача (р=0,045), шу жумладан жароҳат асоратларини 19,4 фоиздан 3,7 фоизгача сезиларли даражада камайтирди. Шунингдек, герниопластиканинг турли вариантларидан кейин жарроҳлик аралашуви ва реабилитация даври давомийлиги ишончли тарзда қисқарди. Операциядан кейинги узоқ даврда вентрал чурранинг қайталаниш частотаси таққослаш гуруҳидаги 15,0 фоиздан асосий гуруҳдаги 1,9 фоизгача камайди. 
учинчи илмий янгилик: қорин олд деворини тикишда ичи бўш аъзонинг тасодифан тешилишини олдини олувчи қурилма ишлаб чиқилган (ихтирога патент № IAP 7951). Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Шароф Рашидов тиббиёт бирлашмаси (20.01.2024 й. 3-сон буйруғи), Ромитан тиббиёт бирлашмаси (24.01.2024 й. 01/74-сон буйруқ), Қашқадарё вилоят фтизиатрия шифохонаси (23.01.2024 й. 10-T-сон буйруқ) ва Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (20.01.2024 й. 12-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: қорин олд деворини тикиш пайтида ичи бўш аъзонинг тасодифан тешилишини олдини олувчи патентланган мослама қўлланилиши жарроҳлик аралашувларининг хавфсизлигини ошириши ва операция давомида ички аъзоларнинг шикастланиш хавфини камайтириши аниқланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: қорин олд деворини тикиш пайтида ичи бўш аъзонинг тасодифан тешилишини олдини олувчи патентланган мослама қўлланилиши одатда умумий ўртача 314000 сўм сарфланади. Беморларга юқоридаги тавсия қилинган минимал инвазив жарроҳликни ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 5311800 сўмни ташкил етади. Хулоса: қорин олд деворини тикишда қорин бўшлиғи ковак аъзоларининг тасодифий шикастланишини олдини олувчи ишлаб чиқилган қурилмани қўллаш асосий гуруҳдаги беморларда ушбу асоратларни бутунлай бартараф этди, таққослаш гуруҳида эса уларнинг частотаси 1,8 фоизни ташкил этди. Бундан ташқари, қурилмадан фойдаланиш протезни тикиш ва маҳкамлаш босқичининг техник мураккаблигини камайтиришга ёрдам берди, бу эса ушбу операцияни бажариш вақтини 32,6 ± 0,5 дақиқадан 23,4 ± 0,7 дақиқагача ишончли тарзда қисқартирди (Р<0,001).
тўртинчи илмий янгилик: резекция талаб этиладиган инфекцияланган чурра қопчаси бўлган беморларда, шунингдек йирик чурра нуқсонлари мавжуд бўлганда қорин бўшлиғи ички босимининг ортиқча кўтарилиши хавфини минималлаштириш билан қорин олд девори бутунлигини тиклаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қорин бўшлиғи компартмент-синдроми ривожланишининг олдини олишга қаратилган таранглашмаган герниоаллопластика усули оптималлаштирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Шароф Рашидов тиббиёт бирлашмаси (20.01.2024 й. 3-сон буйруғи), Ромитан тиббиёт бирлашмаси (24.01.2024 й. 01/74-сон буйруқ), Қашқадарё вилоят фтизиатрия шифохонаси (23.01.2024 й. 10-T-сон буйруқ) ва Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (20.01.2024 й. 12-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: инфекцияланган чурра қопи ва йирик чурра нуқсонлари бўлган беморларда абдоминал компартмент синдромининг олдини олишни ҳисобга олган ҳолда таранглашмаган герниоаллопластиканинг оптималлаштирилган усули қўлланилиши операциядан кейинги тикланишни яхшилаши, қорин бўшлиғи босимининг ошиши билан боғлиқ асоратлар хавфини камайтириши ва жарроҳлик даволаш самарадорлигини ошириши исботланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: тавсия қилинган комплекс даво тактикаси орқали беморларда стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 4893350 сўм сарфланади. Бу сумманинг ичида оператив даво ва 2 кун реанимация ва 5-7 кун интенсив терапия бўлимидаги ўрин-кунлар 1829900 (431300 + 1398600) сўмни ташкил қилади. Беморларга юқоридаги тавсия қилинган комплекс даво натижасида миниинвазив жарроҳлик амалиётини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 32659800 сўмни (2 та беморга) ташкил етади. Хулоса: инфекцияланган чурра халтаси ва яққол чурра нуқсонлари бўлган асосий гуруҳдаги беморларда таранглашмаган герниоаллопластиканинг модификацияланган усулини қўллаш битишмали ичак тутилиши ва ичак оқмаларининг шаклланиши каби оғир операциядан кейинги асоратларнинг ривожланишини бутунлай олдини олди. Таққослаш гуруҳида ушбу асоратларнинг частотаси мос равишда 25,9 фоиз ва 11,1 фоизни ташкил этган бўлса, асосий гуруҳда улар кузатилмади. Олинган натижалар таклиф этилган жарроҳлик аралашуви усулининг юқори клиник самарадорлиги ва хавфсизлигини кўрсатади.
бешинчи илмий янгилик: вентрал чурралар герниопластикасидан кейин беморларнинг ҳаёт сифатини баҳолашнинг ихтисослаштирилган унификатсияланган шкаласини ишлаб чиқиш учун кундалик фаолиятнинг жисмоний, психологик ва ижтимоий жиҳатларини дифференциал баҳолаш билан клиник ва инструментал параметрлар аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Шароф Рашидов тиббиёт бирлашмаси (20.01.2024 й. 3-сон буйруғи), Ромитан тиббиёт бирлашмаси (24.01.2024 й. 01/74-сон буйруқ), Қашқадарё вилоят фтизиатрия шифохонаси (23.01.2024 й. 10-T-сон буйруқ) ва Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (20.01.2024 й. 12-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: вентрал чурралар герниопластикасидан кейин ҳаёт сифатини баҳолашнинг ихтисослаштирилган унификацияланган шкаласи учун аниқлаштрилган клиник ва инструментал параметрларни жорий этиш беморларнинг жисмоний, руҳий ва ижтимоий ҳолатини комплекс ва дифференциал баҳолашни таъминлади. Бу эса кейинги кузатув сифатини оширди ва реабилитация тадбирларини беморларнинг индивидуал эҳтиёжларига мослаштириш имконини берди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ихтисослаштирилган унификацияланган усул қўлланиладиган дифференциаллаштирилган жарроҳлик тактикасини қўллаш, реабилитация муддатларининг қисқариши туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 12456500 сўм  сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 20% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: беморларнинг ҳаёт сифатини такомиллаштирилган шкала бўйича таҳлил қилиш шуни кўрсатдики, вентрал чурраларни даволашнинг оптимал тактикасини танлашга комплекс ёндашув алгоритмини қўллаш «аъло ва яхши» натижалар улушини 77,7 фоиздан (таққослаш гуруҳидаги 72 бемордан 56 нафари) 92,1 фоизгача (асосий гуруҳдаги 102 бемордан 94 нафари) ошириш ва қониқарсиз натижалар частотасини 8,3 фоиздан (таққослаш гуруҳидаги 72 бемордан 6 нафари) 1,9 фоизгача (асосий гуруҳдаги 102 бемордан 2 нафари) камайтириш имконини берди (р=0,030).