Alimov Timur Raufovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Qon o‘rnini bosuvchi vosita «Reomannisol»ning patogenetik mexanizmlari va ekstremal holatlarda uning qo‘llanilishi samaradorligi», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.DSc/Tib516.
Ilmiy maslahatchi: Karimov Xamid Yakubovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Azimova Sevara Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Yariev Alisher Alimjonovich, tibbiyot fanlari doktori; Burxoniddin Baxoviddinovich Baxovadinov, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rosciya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti.
II. Tadqiqotning maqsadi: qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol” ning kuyish shoki, turli intoksikatsiyalar (alkogol va geliotropin) va o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishda ta’sir qilishning patogenetik mexanizmlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
kuyish shoki, o‘tkir alkogol va geliotrin intoksikatsiyasining eksperimental modelida qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol” endogen intoksikatsiyasining og‘irligini sezilarli darajada kamaytirishi, biokimyoviy va fiziologik ko‘rsatkichlarini normallashtirishi, buyrak funksiyasini yaxshilashi va tajriba hayvonlarning tirik qolish darajasini ishonchli oshrishi isbotlangan;
kuyish shoki, alkogol va geliotrin bilan zaharlanish sharoitida qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning antigipoksant xususiyatlari HIF-1α darajasini va gipoksiya reaksiyasining boshqa markerlarini tiklashga yordam berishi, gipoksiyaga moslashishning hujayra mexanizmlarini faollashtirishi kabi antigipoksant xususiyatlari isbotlangan;
qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning antioksidant ta’sirining patofiziologik mexanizmlari, shuningdek, uning tarkibiga kiradigan natriy suksinat (energetik substrat va mitoxondrial faollashtiruvchi) va mannitol (antioksidant va osmoprotektor) lipidlarning peroksidlanish jarayonlarini samarali ravishda sekinlashtirishi, antioksidant tizimining faolligini normallantirishi isbotlangan;
o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishda qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning kardiomiotsitlarni oksidlovchi halokatdan faol himoya qiladidan va antioksidant fermentlarning faolligini oshiradigan miokard darajasida namoyon bo‘ladigan organ saqlovchi mexanizmi aniqlangan;
qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol” ning kuyish shoki, o‘tkir alkogol va geliotrin zaharlanishida jigardagi morfologik o‘zgarishlarni tez va samarali tiklash qobiliyati, uning kuchli detoksifikatsiya va gepatoprotektiv ta’sirida gepatotsitlarning tez tiklanishi, gepatotsitlar sitoplazmasidagi metabolik jarayonlarning kuchayishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Qon o‘rnini bosuvchi "Reomannisol" ning kuyish shoki, turli intoksikatsiyalar (alkogol va geliotropin) va o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishda ta’sir qilishning patogenetik mexanizmlarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yanglilik: kuyish shoki, o‘tkir alkogol va geliotrin intoksikatsiyasining eksperimental modelida qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol” endogen intoksikatsiyasining og‘irligini sezilarli darajada kamaytirishi, biokimyoviy va fiziologik ko‘rsatkichlarini normallashtirishi, buyrak funksiyasini yaxshilashi va tajriba hayvonlarning tirik qolish darajasini ishonchli oshrishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 2 fevralda 8n-d/91-son bilan tasdiqlangan “O‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishida gipoksiya va antioksidant tizimni tuzatish usuli” va 2021 yil 4 martda 8n-d/92-son bilan tasdiqlangan “Klinik amaliyotda yangi ko‘p funksiyali qon o‘rnini bosuvchi Reomannisoldan foydalangan holda ekstremal sharoitlarni davolash usuli” nomli uslubiy tavsiyanomalar mzmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 05.12.2024 yildagi 164-I-son, Namangan viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 03.01.2025 yildagi 2-A/F-son, Farmatsiya-Innovatsiya markazi bo‘yicha 07.02.2025 yildagi 2-son hamda Toshkent farmatsevtika instituti bo‘yicha 04.04.2025 yildagi 219-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 iyuldagi 22/17-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usulni amalga oshirish natijalari yangi samaraliroq vositalar yordamida ekstremal sharoitlarda patogenetik o‘zgarishlarni samarali tiklash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Reomannisolni o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish uchun qo‘llash, Reosorbilakt bilan solishtirganda, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash samaradorligini oshirish orqali kasalxonada qolish kunlarini qisqartirish va mehnat qobiliyatini tezroq tiklash natijasida ekstremal sharoitlarda davolanish uchun sarflanadigan o‘rtacha 31680000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: kuyish shoki, alkogol va geliotrin bilan zaharlanish sharoitida qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning antigipoksant xususiyatlari HIF-1α darajasini va gipoksiya reaksiyasining boshqa markerlarini tiklashga yordam berishi, gipoksiyaga moslashishning hujayra mexanizmlarini faollashtirishi kabi antigipoksant xususiyatlari isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 2 fevralda 8n-d/91-son bilan tasdiqlangan “O‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishida gipoksiya va antioksidant tizimni tuzatish usuli” va 2021 yil 4 martda 8n-d/92-son bilan tasdiqlangan “Klinik amaliyotda yangi ko‘p funksiyali qon o‘rnini bosuvchi Reomannisoldan foydalangan holda ekstremal sharoitlarni davolash usuli” nomli uslubiy tavsiyanomalar mzmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 05.12.2024 yildagi 164-I-son, Namangan viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 03.01.2025 yildagi 2-A/F-son, Farmatsiya-Innovatsiya markazi bo‘yicha 07.02.2025 yildagi 2-son hamda Toshkent farmatsevtika instituti bo‘yicha 04.04.2025 yildagi 219-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 iyuldagi 22/17-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usulni amalga oshirish natijalari o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish natijasida yuzaga kelgan patogenetik o‘zgarishlarni yangi, samaraliroq vositalar yordamida samarali tiklash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Reomannisolni o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish uchun qo‘llash, Reosorbilakt bilan solishtirganda, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash samaradorligini oshirish orqali kasalxonada qolish kunlarini qisqartirish va mehnat qobiliyatini tezroq tiklash natijasida ekstremal sharoitlarda davolanish uchun sarflanadigan o‘rtacha 31680000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning antioksidant ta’sirining patofiziologik mexanizmlari, shuningdek, uning tarkibiga kiradigan natriy suksinat (energetik substrat va mitoxondrial faollashtiruvchi) va mannitol (antioksidant va osmoprotektor) lipidlarning peroksidlanish jarayonlarini samarali ravishda sekinlashtirishi, antioksidant tizimining faolligini normallantirishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 2 fevralda 8n-d/91-son bilan tasdiqlangan “O‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishida gipoksiya va antioksidant tizimni tuzatish usuli” va 2021 yil 4 martda 8n-d/92-son bilan tasdiqlangan “Klinik amaliyotda yangi ko‘p funksiyali qon o‘rnini bosuvchi Reomannisoldan foydalangan holda ekstremal sharoitlarni davolash usuli” nomli uslubiy tavsiyanomalar mzmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 05.12.2024 yildagi 164-I-son, Namangan viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 03.01.2025 yildagi 2-A/F-son, Farmatsiya-Innovatsiya markazi bo‘yicha 07.02.2025 yildagi 2-son hamda Toshkent farmatsevtika instituti bo‘yicha 04.04.2025 yildagi 219-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 iyuldagi 22/17-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolashning yanada samarali usulini joriy etish o‘lim va intoksikatsiya darajasini kamaytirish, davolash samaradorligini oshirish va shifoxonada qolish muddatini qisqartirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Reomannisolni o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish uchun qo‘llash, Reosorbilakt bilan solishtirganda, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash samaradorligini oshirish orqali kasalxonada qolish kunlarini qisqartirish va mehnat qobiliyatini tezroq tiklash natijasida ekstremal sharoitlarda davolanish uchun sarflanadigan o‘rtacha 31680000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishda qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol”ning kardiomiotsitlarni oksidlovchi halokatdan faol himoya qiladidan va antioksidant fermentlarning faolligini oshiradigan miokard darajasida namoyon bo‘ladigan organ saqlovchi mexanizmi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 2 fevralda 8n-d/91-son bilan tasdiqlangan “O‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishida gipoksiya va antioksidant tizimni tuzatish usuli” va 2021 yil 4 martda 8n-d/92-son bilan tasdiqlangan “Klinik amaliyotda yangi ko‘p funksiyali qon o‘rnini bosuvchi Reomannisoldan foydalangan holda ekstremal sharoitlarni davolash usuli” nomli uslubiy tavsiyanomalar mzmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 05.12.2024 yildagi 164-I-son, Namangan viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 03.01.2025 yildagi 2-A/F-son, Farmatsiya-Innovatsiya markazi bo‘yicha 07.02.2025 yildagi 2-son hamda Toshkent farmatsevtika instituti bo‘yicha 04.04.2025 yildagi 219-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 iyuldagi 22/17-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash xarajatlarini kamaytirish va kasalxonada qolish muddatini qisqartirish, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolashning yanada samarali usulini joriy etish o‘lim va intoksikatsiya darajasini kamaytirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Reomannisolni o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish uchun qo‘llash, Reosorbilakt bilan solishtirganda, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash samaradorligini oshirish orqali kasalxonada qolish kunlarini qisqartirish va mehnat qobiliyatini tezroq tiklash natijasida ekstremal sharoitlarda davolanish uchun sarflanadigan o‘rtacha 31680000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
beshinchi ilmiy yangilik: qon o‘rnini bosuvchi “Reomannisol” ning kuyish shoki, o‘tkir alkogol va geliotrin zaharlanishida jigardagi morfologik o‘zgarishlarni tez va samarali tiklash qobiliyati, uning kuchli detoksifikatsiya va gepatoprotektiv ta’sirida gepatotsitlarning tez tiklanishi, gepatotsitlar sitoplazmasidagi metabolik jarayonlarning kuchayishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 2 fevralda 8n-d/91-son bilan tasdiqlangan “O‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishida gipoksiya va antioksidant tizimni tuzatish usuli” va 2021 yil 4 martda 8n-d/92-son bilan tasdiqlangan “Klinik amaliyotda yangi ko‘p funksiyali qon o‘rnini bosuvchi Reomannisoldan foydalangan holda ekstremal sharoitlarni davolash usuli” nomli uslubiy tavsiyanomalar mzmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 05.12.2024 yildagi 164-I-son, Namangan viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 03.01.2025 yildagi 2-A/F-son, Farmatsiya-Innovatsiya markazi bo‘yicha 07.02.2025 yildagi 2-son hamda Toshkent farmatsevtika instituti bo‘yicha 04.04.2025 yildagi 219-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 iyuldagi 22/17-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilayotgan usulni amalga oshirish bemorlarning qolish muddatini, umumiy davolash davrlarini kasalxonada ham, ambulatoriya muassasalarida ham sezilarli darajada qisqartirish va shu bilan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Reomannisolni o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotish uchun qo‘llash, Reosorbilakt bilan solishtirganda, o‘tkir o‘limga olib keladigan qon yo‘qotishni davolash samaradorligini oshirish orqali kasalxonada qolish kunlarini qisqartirish va mehnat qobiliyatini tezroq tiklash natijasida ekstremal sharoitlarda davolanish uchun sarflanadigan o‘rtacha 31680000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi.
