Nigmatullaeva Dilafruz Jurakulovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining salomatligi va mehnat sharoitini gigienik baholash va ularni optimallashtirish yo‘llari (Toshkent shahri misolida).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.3.PhD/Tib2093.
Ilmiy rahbarlar: Axmadalieva Nigora Odilovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Xamrakulova Mukaddasxon Askarovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Atambaeva Raisa Minaxmedovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
II. Tadqiqotning maqsadi: umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mehnat sharoitini xavf omillarni oldini olishga qaratilgan gigienik tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoiti va salomatlik holati, kasallanish darajasi ish staji, yoshi, ishning davomiyligi, kunlik yuklamalar soni, dars davomida bajariladigan jismoniy daqiqalar, dars davomiyliligi hamda o‘qituvchilarning ish jarayonining og‘irlik va keskinligiga bog‘liqligi isbotlangan;
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy zo‘riqishiga xonalarning o‘lchami, sinfdagi o‘quvchilar soniga nisbatan mikroiqlim ko‘rsatkichlari, harorati, namligi xarakat tezligi, shamollatilishi, havoning tarkibidagi karbonat angidrid miqdori, yoritilganlik va shovqin darajasiga bog‘liqligi isbotlangan;
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kunlik faoliyat yuklamasini yuqoriligi, kun tartibining buzilishlari, o‘z salomatligiga bo‘lgan e’tiborsizligi, zararli odatlarining ortiqchaligi, o‘qituvchilar orasida nafas olish tizimi, yurak qon tomir tizimi, ovqat xazm qilish tizimi, asab-ruhiy tizimi zo‘riqishining ortiqchaligi asoslangan;
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kun tartibi, kunlik faoliyati, salomatligi, zararli odatlar va kasallanish darajasini kamaytirish orqali o‘qituvchilarning ruhiy emotsional zo‘riqishlarini oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlarning o‘rni isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining salomatligi va mehnat sharoitini gigienik baholash va ularni optimallashtirish yo‘llarini gigienik baholash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoiti va salomatlik holati, kasallanish darajasi ish staji, yoshi, ishning davomiyligi, kunlik yuklamalar soni, dars davomida bajariladigan xarakatlar, dars davomiyliligi hamda o‘qituvchilarning ish jarayonining og‘irligi va keskinligi bog‘liqligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 apreldagi 04-25/553-t-son bilan tasdiqlangan «Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ishlab chiqarish muhitini gigienik baholash va profilaktik chora tadbirlar ishlab chiqish algortmi» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Andijon viloyati boshqarmasi bo‘yicha 30.05.2025 yildagi 78-son, Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi bo‘yicha 04.06.2025 yildagi 26-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 17 iyuldagi 22/40-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoiti va salomatlik holati, kasallanish darajasining ortishi ish staji, xodimlarning yoshi, kun davomidagi ishning davomiyligi, kunlik yuklamalar soni, dars davomida bajariladigan xarakatlar, dars davomiyliligi hamda o‘qituvchilarning ish jarayonining og‘irligi va keskinligi bog‘liqligining izdan chiqishi natijasida yuzaga keladigan kasalliklarni erta tashxislash va davolash tartibini ishlab chiqish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoitining izdan chiqish natijasida og‘irligi va keskinligi rioya qilmaganligi natijasida yuzaga kelgan xastaliklarning davolash uchun sarflanadigan bir kunlik sarf xarajatlar 90000-110000 so‘mni, bir kurs uchun esa 9000000-1100000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy zo‘riqishiga xonalarning o‘lchami, sinfdagi o‘quvchilar soniga nisbatan mikroiqlim ko‘rsatkichlari, harorati, namligi xarakat tezligi, shamollatilishi, havoning tarkibidagi korbonat angidrid miqdori, yoritilganlik va shovqin darajasiga bog‘liqligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 apreldagi 04-25/553-t-son bilan tasdiqlangan «Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ishlab chiqarish muhitini gigienik baholash va profilaktik chora tadbirlar ishlab chiqish algortmi» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Andijon viloyati boshqarmasi bo‘yicha 30.05.2025 yildagi 78-son, Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi bo‘yicha 04.06.2025 yildagi 26-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 17 iyuldagi 22/40-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy zo‘riqishiga xonalarning o‘lchami, sinfdagi o‘quvchilar soniga nisbatan mikroiqlim ko‘rsatkichlari, harorati, namligi harakat tezligi, shamollatilishi, havoning tarkibidagi karbonat angidrid miqdori, yoritilganlik va shovqin darajasining ortishi natijasida o‘qituvchilarning ruhiy zo‘riqishi natijasida davriy bosh og‘rig‘i, tanyach harakat tizimidagi zo‘riqishlar va kasallanish darajasining ortishini o‘quvchilarning holatiga bog‘liqligini baholash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoitining izdan chiqish natijasida og‘irligi va keskinligi rioya qilmaganligi natijasida yuzaga kelgan xastaliklarning davolash uchun sarflanadigan bir kunlik sarf xarajatlar 90000-110000 so‘mni, bir kurs uchun esa 9000000-1100000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kunlik faoliyat yuklamasini yuqoriligi, kun tartibining buzilishlari, o‘z salomatligiga bo‘lgan e’tiborsizligi, zararli odatlarining ortiqchaligi, o‘qituvchilar orasida nafas olish tizimi, yurak qon tomir tizimi, ovqat xazm qilish tizimi, asab-ruhiy tizimi zo‘riqishining ortiqchaligi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 apreldagi 04-25/553-t-son bilan tasdiqlangan «Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ishlab chiqarish muhitini gigienik baholash va profilaktik chora tadbirlar ishlab chiqish algortmi» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Andijon viloyati boshqarmasi bo‘yicha 30.05.2025 yildagi 78-son, Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi bo‘yicha 04.06.2025 yildagi 26-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 17 iyuldagi 22/40-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kunlik faoliyat yuklamasini yuqoriligi, kun tartibining buzilishlari, o‘z salomatligiga bo‘lgan e’tiborsizligi, zararli odatlarining ortiqchaligi, o‘qituvchilar orasida nafas olish tizimi, yurak qon tomir tizimi, ovqat xazm qilish tizimi, asab-ruhiy tizimi zo‘riqishining ortiqchaligi, o‘qituvchilarning ish sharoitining og‘irligi va keskinligining o‘rni baholash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoitining izdan chiqish natijasida og‘irligi va keskinligi rioya qilmaganligi natijasida yuzaga kelgan xastaliklarning davolash uchun sarflanadigan  bir kunlik sarf xarajatlar 90000-110000 so‘mni, bir kurs uchun esa 9000000-1100000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kun tartibi, kunlik faoliyati, salomatligi, zararli odatlar va kasallanish darajasini kamaytirish orqali o‘qituvchilarning ruhiy emotsional zo‘riqishlarini oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlarning o‘rni isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2025 yil 28 apreldagi 04-25/553-t-son bilan tasdiqlangan «Umumta’lim maktablari boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ishlab chiqarish muhitini gigienik baholash va profilaktik chora tadbirlar ishlab chiqish algortmi» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Andijon viloyati boshqarmasi bo‘yicha 30.05.2025 yildagi 78-son, Respublika Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Navoiy viloyati boshqarmasi bo‘yicha 04.06.2025 yildagi 26-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 17 iyuldagi 22/40-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kun tartibi, kunlik faoliyati, salomatligi, zararli odatlar va kasallanish darajasini kamaytirishga qaratilgan algoritm tadbiq orqali o‘qituvchilarning ruhiy emotsional zo‘riqishlarini oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlar natijasi o‘larning ish faoliyatini tiklash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarning mehnat sharoitining izdan chiqish natijasida og‘irligi va keskinligi rioya qilmaganligi natijasida yuzaga kelgan xastaliklarning davolash uchun sarflanadigan  bir kunlik sarf xarajatlar 90000-110000 so‘mni, bir kurs uchun esa 9000000-1100000 so‘m mablag‘lar iqtisod qilinadi.