Умаров Фаёзиддин Абдулфатто ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Норин дарёси балиқлари (Аcтиноптерйгии: Телеостеи) фаунаси, морфоекологияси», 03.00.06 – Зоология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/B1556.
Илмий раҳбар: Назаров Мухаммадрасул Шарапович, биология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Фаргʻона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/30.06.2021.B.05.06.
Расмий оппонентлар: Хусанов Алишер Каримович, биология фанлари доктори, профессор; Атамуратова Муҳайё Шавкатовна, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Норин дарёсининг Ўзбекистон ҳудудига тўғри келадиган қисмида балиқларининг замонавий тур таркибини аниқлаш, балиқларнинг морфометрик, биоекологик кўрсаткичларини очиб бериш ҳамда муҳофазага муҳтож турларни муҳофазаси бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Норин дарёсининг замонавий ихтиофауна таркиби тадқиқ этилиб, унда балиқларнинг 6 туркум, 12 оила, 21 уруғга мансуб 23 турдан иборатлиги аниқланган;
Сирдарё юқори оқими ҳавзаси жумладан Норин дарёсида аввалги тадқиқотларда қайд этилмай келган Албурнус чалcоидес қайд этилганлиги морфобиологик далиллар билан асосланган;
Норин дарёси балиқларининг морфометрик кўрсаткичлари ҳамда биоекологик ўзига хос жиҳатлари, хусусан репродуктив ва ўсиш хусусиятлари очиб берилган;
Рҳодеус оcеллатус нинг кўпайиш биологиясидаги ўзига хос хусусиятлари яъни уларни моллюска чиғаноғига тухум қўйиши, эркак балиқларнинг кўпайиш учун ўзаро рақобати илк бор аквариумда яъни модел-тажриба шароитида асослаб берилган;
Норин дарёсидаги 11 та балиқ турининг тана узунлиги ва оғирлиги орасидаги богʻлиқлик кўрсаткичи ҳисобланган, ҳамда уларнинг 2 тури манфий аллометрик, 1 тури изометрик ва 8 тури ижобий аллометрик ўсиш кўрсаткичларига эга эканлиги аниқланган;
Норин дарёсида учровчи 23 балиқ турининг ҳавза бўйлаб тарқалишига оид геоахборот маълумотлар базаси шакллантирилган ҳамда ушбу турлар ТМХИ мезонлари бўйича баҳоланган;
Норин дарёси балиқларига салбий таъсир кўрсатаётган биотик ва антропоген омиллар аниқланган ҳамда муҳофазага муҳтож турларни сақлаб қолиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Норин дарёси балиқлари фаунаси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Норин дарёси балиқлари фаунаси ва морфоекологийасига доир тадқиқот натижалари асносида “Балиқчилик” номли дарслик (Олий таʼлим, фан ва инновацийалар вазирлигининг 2024 йил 25 июндаги 218-сонли буйругʻи билан тасдиқланган 218-548-сонли гувоҳнома) нашр қилинган бўлиб, “60840100-Ветеринарийа медицинаси” бакалавриат таʼлим ёʻналишининг малака талаби мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон Республикаси олий таʼлим, фан ва инновацийалар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 02/01-01-225-сон маʼлумотномаси). Натижада, олий таʼлим муассасаларида 60840100-“Ветеринарийа медицинаси” мутахассислиги бўйича таʼлим жараёни самарадорлигини ошириш имконини берган;
“Норин дарёсида тарқалган Ўзбекистон Республикаси Қизил китобига киритилган ва эндемик балиқ турларнинг муҳофаза қилиш чора тадбирлари” бўйича тавсийанома Ўзбекистон Республикаси Экологийа, атроф-муҳит муҳофазаси ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Наманган вилойати Экологийа, атроф-муҳит муҳофазаси ва иқлим ўзгариши бошқармасида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси экологийа, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025 йил 3 февралдаги 03–03/1–03/3–1038-сон маʼлумотномаси). Натижада, Наманган вилойати Экологийа, атроф-муҳит муҳофазаси ва иқлим ўзгариши бошқармаси ходимлари учун Ўзбекистон Республикаси Қизил китобига киритилган ва эндемик балиқ турларни аниқлаш, экологларнинг касбий фаолийатларида Қизил китобга киритилган ва эндемик балиқларнинг тарқалишини мониторинг қилиш имконини берган.