Кахарова Шоҳсанам Набижон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз ўқитувчилари мулоқот хулқининг қиёсий тадқиқи”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B.2023.2.PhD/Fil3501
Илмий раҳбар: Муминов Сидикжон Мирсобирович, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.05.02 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc), доцент Йўлчиев Қаҳҳор Ваҳобович; филология фанлари доктори (DSc), доцент Сатимова Дилафруз Нумонжоновна.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз ўқитувчилари мулоқот хулқини ҳамда улар томонидан қўлланадиган вербал ва новербал мулоқот воситаларининг лингвомаданий ва прагматик жиҳатларини тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
инглиз ва ўзбек ўқитувчиларининг мулоқот хулқи масаласи кенг кўламда ва тизимли ёндашув асосида ўрганилиб, ўқитувчи нутқи феноменининг лингвистик, маданий ва прагматик жиҳатлари, уларнинг нутқий стратегиялари, мулоқотдаги тактикалари, маданий қадриятлар билан боғлиқ хатти-ҳаракатлари, прагматик қоидалар ва лингвистик нормалар тизимли тарзда таҳлил қилиниб, натижалар илмий асосларга таянган ҳолда асосланган;
инглиз ва ўзбек маданиятининг коммуникатив жараёнга кўрсатган таъсири таҳлил қилиниб, уларнинг педагогик мулоқотдаги акс этиши, миллий-маданий омиллар ўқитувчи нутқининг танловида, мурожаат шаклларида, интонация ва мулоқот услубида ўз ифодасини топиши исботланган;
инглиз ва ўзбек ўқитувчилари мулоқот хулқидаги ўзгаришлар тарихий тараққиёт нуқтайи назаридан шартли равишда даврлаштирилиб, уларнинг диахрон ҳамда синхрон кўринишлари эмпирик маълумотлар асосида далилланган;
ўқитувчи мулоқот хулқида намоён бўладиган новербал алоқа воситалари, хусусан, фонацион элементлар ва тактил алоқа шакллари ўрганилиб, уларнинг коммуникатив вазифалари, ижтимоий ва педагогик аҳамияти қиёсий ва экспериментал тадқиқотлар орқали аниқланган, ҳар бир алоқа шаклининг индивидуал ифода имкониятлари, нутқдаги урғу ва интонацион ўзгаришларга таъсири, шунингдек, ўқувчилар билан ўзаро муносабат жараёнидаги самарадорлиги илмий далиллар билан тасдиқланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз ўқитувчилари мулоқот хулқининг қиёсий жиҳатдан қилинган тадқиқи асосида:
инглиз ва ўзбек маданиятининг коммуникатив жараёнга таъсирини ўрганиш, миллий-маданий омилларнинг ўқитувчи нутқида акс этиши, ўқитувчи мулоқот хулқида қўлланадиган новербал алоқа таркибига кирувчи фонацион восита ва тактил алоқа шаклларининг интеграл ҳамда дифференциал белгиларини қиёсий-эмпирик таҳлил асосида ўрганиш натижасида олинган илмий хулоса ва натижаларидан 2021-2023-йиллар мобайнида “Мусиқа ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув-методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги
F3-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-немисча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда самарали фойдаланилган. (Ўзбекистон давлат Хореография Академиясининг 2025-йил 7-апрелдаги 1/04-212-сонли маълумотномаси). Натижада ушбу луғатнинг илмий-назарий томонлари янада такомиллашган, лойиҳа материаллари мукаммаллаштирилган ва илмий-амалий далиллар билан бойитилган;
инглиз ва ўзбек ўқитувчилари мулоқот хулқи масаласи ўзбек тилшунослигида кенг қамровда олиб борилган илк тадқиқотлардан бири сифатида, лингвистик, маданий ҳамда прагматик жиҳатдан асослангани, ўқитувчилар мулоқот хулқидаги ўзгаришлар шартли равишда даврлаштирилгани, уларнинг диахрон ва синхрон кўринишлари қиёсий-тарихий метод асосида далилланганига доир хулоса ва илмий натижаларидан 2020-2021-йилларда Ўзбекистон давлат хореография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мультимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўпламини яратиш” мавзусидаги IZ-2019081663-рақамли фундаментал лойиҳа доирасида “Ўзбек миллий рақс терминларининг қисқача ўзбекча-русча-инглизча-немисча изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган. (Ўзбекистон давлат Хореография Академиясининг 2025-йил 7-апрелдаги 1/04-213-сонли маълумотномаси). Натижада мулоқот жараёнида ишлатилувчи инглиз тилига оид сўзларнинг ўзбек тилидаги муқобилини тўғри танлашга доир илмий-назарий қарашларнинг мукаммаллашишига асос боʼлди;
диссертация иши натижаларидан 2023-2024-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари сценарийсини ёзишда фойдаланилган. (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 7-апрелдаги 26-36-972-сонли маълумотномаси). Натижада телекўрсатув материаллари долзарблиги ошган, мазмунан такомиллашган, ўзбек ва инглиз мулоқот хулқининг миллий-лисоний ўзига хосликлари борасидаги билимларни оширишда муҳим аҳамият касб этган.