Nishanbekov Talg‘at O‘rinboy o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): "Talabalarda ijodiy tafakkurni rivojlantirishninig psixologik xususiyatlari" mavzusidagi 19.00.06 – Yosh va pedagogik psixologiya. Rivojlanish psixologiyasi ixtisosligi.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD. P.1123.
Ilmiy rahbar: Ismoilova Nurjaxon Zuxriddinovna, psixologiya fanlar doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Rasmiy opponentlar: Abdurasulov Rustam Abduraimovich, psixologiya fanlari doktori, professor; Alimbaeva Shaxlo Tursunovna, psixologiya fanlari nomzodi, dotsent
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: talabalarda ijodiy tafakkur rivojlanishining psixologik xususiyatlarini hamda ushbu jarayonga faol ta’sir ko‘rsatishning amaliy imkoniyatlarini aniqlash va uni shakllantirish bo‘yicha zaruriy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning yangiligi:
talaba shaxsida ehtiyojlarning motivatsion aktualligiga ko‘ra moddiy ta’minlanganlik, xavfsizlik, ijtimoiy munosabatlar, hurmat qozonish, shaxsiy salohiyatni ro‘yobga chiqarish kabi xususiyatlar rivojlanganligini faoliyatga integratsiyasi tufayli ijodiy tafakkur va kognitiv o‘rganish faoliyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning regulyativ-mediativ mexanizmini shakllantiruvchi ichki psixologik tuzilma sifatida funksional ahamiyati dalillangan;
aniq va estetik faoliyat sohalarida tahsil olayotgan talabalarning ijodiy imkoniyatlari realizatsiyasiga ko‘ra informatsion maydonni qayta ishlash xususiyatlarini maydonga tobe va maydondan mustaqil differensial kognitiv uslublar orqali kreativ fikrlashda namoyon bo‘lishiga asoslanib intellektual va kognitiv xususiyatlarning tizimli variativligi orqali axborotlarga nisbatan senzitivlikning estetik hislarga bog‘liq shakllanishi dalillangan;
talabalar ijodiy tafakkurini “intellektual hissiyotlarga moyillik darajasini baholash” orqali aniqlashda psixodiagnostik mezonlarning konstruktiv validligi, ishonchliligi, senzitivligi, prognostik ahamiyatlilik darajasini kompleks xarakteriga ko‘ra kreativ fikrlashning motivatsion, kognitiv va emotsional tizimlari o‘zaro ta’siridagi regulyativ jihatlar asosida ijodiy faoliyat samaradorligini ta’minlash muhimligi dalillangan;
talabada ijodiy tafakkurning rivojlanish dinamikasi hissiy tajribadan kelib chiquvchi hayratlanish, qiziqish va shubhalanish kabi intellektual hissiyotlar kognitiv faoliyat jarayonlariga integratsiyalashuvi tufayli ijodiy fikrning intensivligi hamda samaradorligini ta’minlovchi psixologik munosabatlar tizimining semantik obrazlar proeksiyasi orqali faollashuviga bog‘liq ekanligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Talabalarda ijodiy tafakkur rivojlanishining rsixologik xususiyatlari tadqiq etish natijalari asosida:
talaba shaxsida ehtiyojlarning motivatsion aktualligiga ko‘ra moddiy ta’minlanganlik, xavfsizlik, ijtimoiy munosabatlar, hurmat qozonish, shaxsiy salohiyatni ro‘yobga chiqarish kabi xususiyatlar rivojlanganligini faoliyatga integratsiyasi tufayli ijodiy tafakkur va kognitiv o‘rganish faoliyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning regulyativ-mediativ mexanizmini shakllantiruvchi ichki psixologik tuzilma sifatida funksional ahamiyati dalillanganligiga oid ilmiy xulosalar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2025-yil 23-avgustdagi RM-434 son buyrug‘i bilan «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy Markazining 2025-yil 20-avgustdagi RM-434a-son ma’lumotnomasi). Natijada talabalarda ustuvor ehtiyojlar ijodiy tafakkur va o‘rganishga uquvchanlik orasida oraliq bo‘g‘in ekanligi asoslangan.
aniq va estetik faoliyat sohalarida tahsil olayotgan talabalarning ijodiy imkoniyatlari realizatsiyasiga ko‘ra informatsion maydonni qayta ishlash xususiyatlarini maydonga tobe va maydondan mustaqil differensial kognitiv uslublar orqali kreativ fikrlashda namoyon bo‘lishiga asoslanib intellektual va kognitiv xususiyatlarning tizimli variativligi orqali axborotlarga nisbatan senzitivlikning estetik hislarga bog‘liq shakllanishi dalillangan takliflar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2025-yil 23-avgustdagi RM-434 son buyrug‘i bilan «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy Markazining 2025-yil 20-avgustdagi RM-434a-son ma’lumotnomasi). Natijada amaliyotchi-psixologlar talabalarda kreativlikni rivojlantirish uchun ta’lim yo‘nalishi va shaxsning kognitiv uslubi xususiyatlarini inobatga olish zarurligi haqida tasavvurlari boyitilgan.
talabalar ijodiy tafakkurini “intellektual hissiyotlarga moyillik darajasini baholash” orqali aniqlashda psixodiagnostik mezonlarning konstruktiv validligi, ishonchliligi, senzitivligi, prognostik ahamiyatlilik darajasini kompleks xarakteriga ko‘ra kreativ fikrlashning motivatsion, kognitiv va emotsional tizimlari o‘zaro ta’siridagi regulyativ jihatlar asosida ijodiy faoliyat samaradorligini ta’minlash muhimligi dalillangan ilmiy xulosalar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2025-yil 23-avgustdagi RM-434 son buyrug‘i bilan «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy Markazining 2025-yil 20-avgustdagi RM-434a-son ma’lumotnomasi). Natijada amaliyotchi-psixologlar intellektual hissiyotlar psixodiagnostikasi bo‘yicha uslubiy ta’minoti takomillashtirilgan.
talabada ijodiy tafakkurning rivojlanish dinamikasi hissiy tajribadan kelib chiquvchi hayratlanish, qiziqish va shubhalanish kabi intellektual hissiyotlar kognitiv faoliyat jarayonlariga integratsiyalashuvi tufayli ijodiy fikrning intensivligi hamda samaradorligini ta’minlovchi psixologik munosabatlar tizimining semantik obrazlar proeksiyasi orqali faollashuviga bog‘liq ekanligi isbotlangan takliflar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2025-yil 23-avgustdagi RM-434 son buyrug‘i bilan «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy Markazining 2025-yil 20-avgustdagi RM-434a-son ma’lumotnomasi). Natijada amaliyotchi-psixologlarda intellektual hislarni shakllantirish orqali talabalarda kreativlikni rivojlantirish mumkinligi asoslangan.