Саидакбарова Нигора Абдурахим қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Талабаларда тадқиқотчилик қобилиятларини ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари”, 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/P1311.
Илмий раҳбар: Абдуллаева Дилбар Убайдуллаевна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Расмий оппонентлар: Абдурасулов Рустам Абдураимович, психология фанлари доктори, профессор; Назаров Акмал Мардонович психология фанлари доктори (DSc), профессор
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат шарқшунослик университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: талабаларда тадқиқотчилик қобилятларини ривожлантиришнинг психологик хусусиятларини аниқлаш ва уни илмий-услубий жиҳатдан такомиллаштириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятларини ривожлантиришда шахснинг илмий муаммони прогнозлай олиш, ходисани чуқур ўрганиш орқали индуктив-дедуктив хулоса чиқариш кўникмаларини интеллектуал ҳисларга боғлиқ намоён бўлишига кўра ноаниқ ахборотларга интолерант муносабатнинг касбий тасаввурлар таъсирида кучли ифодаланиши асосида тадқиқотчилик фаолиятига тайёрлик даражасини ошириш муҳимлиги исботланган.
талабаларнинг тадқиқотчилик фаолиятига тайёрлиги муаммо юзасидан аналитик фикрлаш, мантиқий мулоҳаза юритиш, ўз фикрини далиллар билан асослаш, эмпирик фактларга асосан қарор қабул қилиш кўникмасининг билишга оид фаоллик ҳамда ижодий тафаккур ракурсида намоён бўлишига таъсири туфайли интеллектуал хисларнинг локус назоратга боғлиқ когнитив инсайт ҳолатида намоён бўлишида акс этиши аниқланган.
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришда ўқув машғулотларидаги когнитив фаоллик, мустақил қарор қабул қилиш кўникмаси дивергент тафаккурни, муаммога оид муаммолар юзасидан ижодий фикрлаш шахснинг ўзига адекват баҳосини шаклланишига таъсир этишига асосланиб илмий муаммога нисбатан сенситивликнинг креатив мен конструктирида ташаббускорликка боғлиқ кучли ифодаланиши орқали инновацион фаолиятга тайёрликни ошириш муҳимлиги аниқланган.
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришда илмий ғояларни илгари суришдаги когнитив фаоллик ва тадқиқот методикаларини танлай олишдаги саводхонликни квазирефлекция (шахснинг ўзини англашини ижтимоий муҳит билан шартланганлиги) ҳамда шахснинг ўз имкониятларини бахолай олиш кўникмасини интроспексия билан боғлиқ намоён бўлишига асосланиб рефлексив хусусиятларнинг ахборотларга танловчан муносабат орқали интеллектуал хисларга уйғунлашуви муҳим эканлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши Талабаларда тадқиқотчилик қобилиятларини ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари юзасидан ўтказилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятларини ривожлантиришда шахснинг илмий муаммони прогнозлай олиш, ходисани чуқур ўрганиш орқали индуктив-дедуктив хулоса чиқариш кўникмаларини интеллектуал ҳисларга боғлиқ намоён бўлишига кўра ноаниқ ахборотларга интолерант муносабатнинг касбий тасаввурлар таъсирида кучли ифодаланиши асосида тадқиқотчилик фаолиятига тайёрлик даражасини ошириш муҳимлиги исботланган таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги РМ-394а сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги РМ-394а-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришга таъсир этувчи омилларни аниқлаш имконияти яратилган.
талабаларнинг тадқиқотчилик фаолиятига тайёрлиги муаммо юзасидан аналитик фикрлаш, мантиқий мулоҳаза юритиш, ўз фикрини далиллар билан асослаш, эмпирик фактларга асосан қарор қабул қилиш кўникмасининг билишга оид фаоллик ҳамда ижодий тафаккур ракурсида намоён бўлишига таъсири туфайли интеллектуал хисларнинг локус назоратга боғлиқ когнитив инсайт ҳолатида намоён бўлишида акс этиши аниқланган таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги РМ-394а сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги РМ-394а-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг тадқиқотчилик фаолиятига тайёрлигини асословчи психологик хусусиятларни тадқиқ этиш имконияти яратилган.
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришда ўқув машғулотларидаги когнитив фаоллик, мустақил қарор қабул қилиш кўникмаси дивергент тафаккурни, муаммога оид муаммолар юзасидан ижодий фикрлаш шахснинг ўзига адекват баҳосини шаклланишига таъсир этишига асосланиб илмий муаммога нисбатан сенситивликнинг креатив мен конструктирида ташаббускорликка боғлиқ кучли ифодаланиши орқали инновацион фаолиятга тайёрликни ошириш муҳимлиги аниқланган таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги РМ-394а сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги РМ-394а-сон маълумотномаси). Натижада талабаларда тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришнинг шахс инновасион фаолиятга тайёрлигини асословчи омиллар оптималлаштирилган.
талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришда илмий ғояларни илгари суришдаги когнитив фаоллик ва тадқиқот методикаларини танлай олишдаги саводхонликни квазирефлекция (шахснинг ўзини англашини ижтимоий муҳит билан шартланганлиги) ҳамда шахснинг ўз имкониятларини бахолай олиш кўникмасини интроспексия билан боғлиқ намоён бўлишига асосланиб рефлексив хусусиятларнинг ахборотларга танловчан муносабат орқали интеллектуал хисларга уйғунлашуви муҳим эканлиги далилланган таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги РМ-394а сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Рсихологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги РМ-394а-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг тадқиқотчилик қобилиятини ривожлантиришда рефлексив хусусиятларнинг аҳамяти очиб берилган ва психологик модел ишлаб чиқилган.