Abdullaev Bekzod Komoldin o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «Gidroturbinalarning «yo‘naltiruvchi lapatka» detalining korroziyabardosh va eyilishbardoshligini oshirish uchun metall kukundan qoplama qoplash texnologiyasini ishlab chiqish», 05.02.01 – Mashinasozlikda materialshunoslik. Quymachilik. Metallarga termik va bosim ostida ishlov berish. Qora, rangli va noyob metallar metallurgiyasi (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/T3098.
Ilmiy rahbar: Yusupov Abdulaziz Abdullajanovich, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat texnika universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat texnika universiteti «Fan va taraqqiyot» DM, DSc.03/30.12.2019.K/T.03.01.
Rasmiy opponentlar: Norxudjaev Fayzulla Ramazonovich, texnika fanlari doktori, professor; Qarshiev Mamarayim Sanaevich, texnika fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat texnika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: gidroturbinalarning «yo‘naltiruvchi lapatka» detalining ishchi yuzalarini korroziyabardosh va eyilishbardoshligini oshirish uchun metall kukundan qoplama qoplash texnologiyasini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
gidroturbina yo‘naltiruvchi lapatkasini korroziyabardoshligi va eyilishbardoshligini oshirishda texnologik jarayonning purkash va kinematik parametrlarining optimal qiymatlari: kinematik parametrlari bo‘lgan purkash masofasi 60 mm, purkaladigan sarmayt kukunining o‘lchami +40-63 mkm, purkash xarorati 1200-1250 S bo‘lishi aniqlangan;
qoplamaning purkash parametrlari bo‘lgan yonuvchi gaz bosimi (Ryg): 0,07…0,1 MPa, kislorod bosimi (Rk): 0,4…0,45 MPa, yonuvchi gaz sarfi (Qyg): 2,5 kg/soat, kislorod sarfi (Qk): 1,5 kg/soat, yonuvchi gaz va kislorod o‘rtasidagi nisbati (β):1/1,3 bo‘lishi aniqlangan;
purkashning optimal rejimlarida: (FeCr)23C6, (FeCr)7C3 ,(FeCr)3C kabi temir xrom karbidlari hosil bo‘lib, gidroturbina korroziyabardoshligi 1,2-1,3 va eyilishbardoshligi 1,1-1,2 barobar oshganligi aniqlangan;
kinematik parametrlarining optimal qiymatlarida qoplamaning g‘ovaklilik darajasi 7% gacha kamayib, qoplama qattiqligi 1390 NV gacha etgani aniqlangan va metall kukundan qoplama qoplash texnologiyasi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Gidroturbinalarning «yo‘naltiruvchi lapatka» detalining korroziyabardosh va eyilishbardoshligini oshirish uchun metall kukundan qoplama qoplash texnologiyasini ishlab chiqish bo‘yicha olingan natijalar asosida:
«yo‘naltiruvchi lapatka» detalini kam uglerodli po‘latdan quyish texnologiyasi «Suvsanoatmash» AJning GES uskunalarini ta’mirlash uchastkasida amaliyotga joriy etilgan («O‘zbekgidroenergo» AJning 2025 yil 17 fevraldagi 02-29/496-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, «yo‘naltiruvchi lapatka» detalini tayyorlash uchun sarf xarajatlarning miqdorini 30-35% ga kamaytirish imkonini bergan;
«yo‘naltiruvchi lapatka» detali ishchi yuzasiga metall kukundan qoplama qoplashning optimal rejimi «Suvsanoatmash» AJ ning GES uskunalarini ta’mirlash uchastkasiga joriy etilgan («O‘zbekgidroenergo» AJning 2025 yil 17 fevraldagi 02-29/496-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, detalning ishchi yuzasini koroziyabardoshligini 1,2-1,3 martaga oshirish imkonini bergan.