Kulmuradov Dilshod Istamovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqidagi e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirish texnologiyasini ishlab chiqish”, 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (texnika) (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.DSc/Ped1298
Ilmiy maslahatchi: Ximmataliev Dustanazar Omonovich,pedagogika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK nomi: Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti, PhD.26/27.02.2020.T.109.01.
Rasmiy opponentlar: Raximov Zokir Toshtemirovich, pedagogika fanlari doktori, professor,Kuziev Abdumurod Urakovich,texnika fanlari doktori, dotsent Muslimov Sherzod Narzulla o‘g‘li, pedagogika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot:Toshkent davlat transport universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirish va uning samaradorligini amaliy jihatdan asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
texnika oliy ta’lim muassasalari talabalarida generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash va ularni xorijiy tajribalar bilan qiyosiy tahlil qilish jarayonida, global ta’lim integratsiyasi sharoitida muhandislik ta’limining metodik ta’minotini transformatsiyalashga xizmat qiladigan innovatsion didaktik echimlar kompetensiyaga yo‘naltirilgan ta’lim (competency-based learning) tamoyillari asosida takomillashtirilgan;
bo‘lajak muhandislarni kasbiy faoliyatida generativ sun’iy intellekt yordamidan foydalanishga tayyorliligiga ta’sir etuvchi omillar va bosqichlar o‘rganilishi asosida, “tannarx muhandisligi” (kost injiniring), “qiyoslash muhandisligi” (benchmarking), “qayta muhandislik” (reversiv injiniring) kabi faoliyat sohalarida chuqur ilmiy izlanishlar olib borilish, adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning motivatsion, kognitiv, refleksiv va faoliyatli komponentlarini qamrab oluvchi zamonaviy tarkibiy komponentlar ishlab chiqilgan;
generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarning adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishiga taalluqli didaktik shart-sharoitlarni belgilash hamda kreativ loyihalash qobiliyatlarini (creative project abilities) rivojlantirishga qaratilgan mexanizm asosida, shakllari, yondashuvlari, tamoyillari va tarkibiy komponentlarini o‘zida qamrab olgan kasbiy qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi mantiqiy-funksional model mazmunan modernizatsiyalashtirilgan;
generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni zamonaviy kasbiy faoliyatga tayyorlash jarayonida interaktiv Media “ACTP” texnologiyasi va “Project-Based Learning”, “Adaptive Learning Platformlari”, “Brainstorming” va “Generativ Dizayn” metodi kabi ta’lim metodlari, masofaviy va raqamli o‘qitish texnologiyalarini integratsiyalash orqali ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan ilg‘or pedagogik texnologiyalar tizimi asosida o‘quv jarayonini tashkil etish metodikasi hamda didaktik ta’minoti takomillashtirilgan;
texnika oliy ta’lim muassasalari talabalarida zamonaviy o‘qitish vositalaridan foydalanish asosida mezon va ko‘rsatkichlar ishlab chiqildi hamda tajriba-sinov jarayonlarida olingan ma’lumotlarga kompetensiyaviy rivojlanish ko‘rsatkich (Competency Development Indicator)lari asosida matematik-statistik ishlov berish orqali adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlanganligini baholashning boshlang‘ich, rivojlanuvchi va innovatsion mezonlari hamda past, o‘rta, yuqori darajalari aniqlashga qaratilgan didaktik resurslar ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Texnika oliy ta’lim muassasalarida generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirish bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
texnika oliy ta’lim muassasalari talabalarida generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash va ularni xorijiy tajribalar bilan qiyosiy tahlil qilish jarayonida, global ta’lim integratsiyasi sharoitida muhandislik ta’limining metodik ta’minotini transformatsiyalashga xizmat qiladigan innovatsion didaktik echimlar kompetensiyaga yo‘naltirilgan ta’lim (competency-based learning) tamoyillari asosida takomillashtirishga doir taklif va tavsiyalardan “Loyixalash jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari” nomli darslik (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligining 2025 yil 09-iyuldagi “258”-sonli buyrug‘i asosida, № 535405 raqamli nashr ruxsatnomasi) yaratilgan. Natijada, generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning metodik ta’minotini samaradorligini oshirishga xizmat qilgan;
bo‘lajak muhandislarni kasbiy faoliyatida generativ sun’iy intellekt yordamidan foydalanishga tayyorliligiga ta’sir etuvchi omillar va bosqichlar o‘rganilishi asosida, “tannarx muhandisligi” (kost injiniring), “qiyoslash muhandisligi” (benchmarking), “qayta muhandislik” (reversiv injiniring) kabi faoliyat sohalarida chuqur ilmiy izlanishlar olib borilish, adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning motivatsion, kognitiv, refleksiv va faoliyatli komponentlarini qamrab oluvchi zamonaviy tarkibiy komponentlar ishlab chiqishga doir amaliy taklif va tavsiyalardan 60712500 - Transport vositalari muhandisligi (avtomobil transporti) ta’lim yo‘nalishi uchun “Kompyuterli loyihalash” nomli darslik (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligining 2025 yil 14-apreldagi “136”-sonli buyrug‘i asosida, № 951559 raqamli nashr ruxsatnomasi) yaratilgan. Natijada, generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘quv-uslubiy ta’minotini yaratilgan.
generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarning adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishiga taalluqli didaktik shart-sharoitlarni belgilash hamda kreativ loyihalash qobiliyatlarini (creative project abilities) rivojlantirishga qaratilgan mexanizm asosida, shakllari, yondashuvlari, tamoyillari va tarkibiy komponentlarini o‘zida qamrab olgan kasbiy qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi mantiqiy-funksional model mazmunan modernizatsiyalashga doir amaliy taklif va tavsiyalardan 60712500 - Transport vositalari muhandisligi (avtomobil transporti) ta’lim yo‘nalishi uchun “Kompyuterli loyihalash” nomli darslik (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligining 2025 yil 14-apreldagi “136”-sonli buyrug‘i asosida, № 951559 raqamli nashr ruxsatnomasi) yaratilgan. Natijada, generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘quv-uslubiy ta’minotini yaratilgan.
generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni zamonaviy kasbiy faoliyatga tayyorlash jarayonida interaktiv Media “ACTP” texnologiyasi va “Project-Based Learning”, “Adaptive Learning Platformlari”, “Brainstorming” va “Generativ Dizayn” metodi kabi ta’lim metodlari, masofaviy va raqamli o‘qitish texnologiyalarini integratsiyalash orqali ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan ilg‘or pedagogik texnologiyalar tizimi asosida o‘quv jarayonini tashkil etish metodikasi hamda didaktik ta’minoti takomillashtirishga doir taklif va tavsiyalaridan 60712500 - Transport vositalari muhandisligi (avtomobil tarnasporti) ta’lim yo‘nalishi malaka talablariga sindirilgan. (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligining oliy ta’limni rivojlantirish tadqiqotlari markazi 2025 yil 6-noyabrdagi 02/01-01-461-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘quv-uslubiy ta’minotini yaratilgan.
texnika oliy ta’lim muassasalari talabalarida zamonaviy o‘qitish vositalaridan foydalanish asosida mezon va ko‘rsatkichlar ishlab chiqildi hamda tajriba-sinov jarayonlarida olingan ma’lumotlarga kompetensiyaviy rivojlanish ko‘rsatkich (Competency Development Indicator)lari asosida matematik-statistik ishlov berish orqali adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlanganligini baholashning boshlang‘ich, rivojlanuvchi va innovatsion mezonlari hamda past, o‘rta, yuqori darajalari aniqlashga qaratilgan didaktik resurslar ishlab chiqilganligiga doir amaliy taklif va tavsiyalardan “Kompyuterli loyihalash” nomli darslik (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligining 2025 yil 14-apreldagi “136”-sonli buyrug‘i asosida, № 951559 raqamli nashr ruxsatnomasi) yaratilgan. Natijada, generativ sun’iy intellekt yordamida bo‘lajak muhandislarni adaptiv loyihalash kompetensiyasini rivojlantirishning o‘quv-uslubiy ta’minotini yaratilgan.
