Мирзавалиев Достонбек Баходир ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўладиган шлаклар таркибидан марганесни ажратиб олиш технологиясини ишлаб чиқиш», 05.02.01 - Машинасозликда материалшунослик. Қуймачилик. Металларга термик ва босим остида ишлов бериш. Қора, рангли ва ноёб металлар металлургияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Т5328.
Илмий раҳбар: Пармонов Сарвар Тошпўлатович, техника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети Олмалиқ филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Миллий технологик тадқиқотлар университети «МИСИС»нинг Олмалиқ шаҳридаги филиали, DSc.22/30.12.2019.Т.98.01.
Расмий оппонентлар: Бердияров Бахриддин Тиловкабулович, техника фанлари доктори, профессор; Маткаримов Соҳиб Турдалиевич, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўладиган шлак чиқиндиларидан марганесни ажратиб олишнинг самарали технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўлган шлаклари таркибидаги марганес ва темир оксидларини 20-25 °C ҳароратда, 10-15% Ҳ2СО4 иштирокида икки босқичли гидрометаллургик танлаб эритишнинг янги технологияси яратилган;
марганес бирикмаларини сувли эритмалардан НаОҲ ва (НҲ4)2CО₃ реагентлари ёрдамида пҲ 6 дан 9 гача бўлган оралиқда назоратли селектив чўктириш орқали марганеснинг гидроксидли ва карбонатли чўкмаларини олиш ҳамда уларнинг кукунсимон материалларини куйдириш технологияси ишлаб чиқилган.
гидрометаллургик усулда олинган марганеснинг оксидли бирикмаларини 1300 °C ҳароратда 90 дақиқа давомида углерод билан қайтариш орқали тоза металл марганес олиш технологияси яратилган;
пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўлган чиқиндилардан гидро- ва пирометаллургик жараёнлар орқали ферромарганес қотишмаларини ишлаб чиқариш учун хомашё сифатида хизмат қилувчи 97,9% гача марганес оксидларини, кейинги босқичларда эса 98,1% гача темир оксидларини ажратиб олиш имконини берувчи занжирли технологик схема ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўладиган шлаклар таркибидан марганесни ажратиб олиш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўлган шлакларини қайта ишлашнинг янги технологик тамойиллари “Олмалиқ КМК” АЖ “Марказий таʼмирлаш механика заводи” ИИЧБда амалиётга жорий этилган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2024-йил 25-декабрдаги СЛ-1466-сонли маълумотномаси). Натижада, шлакларини қайта ишлашнинг экологик тоза ва иқтисодий самарадор услубини яратиш имконини берган;
марганес таркибли шлакларни 10-15 фоизли сулфат кислота иштирокида гидрометаллургик усулларда қайта ишлаш технологияси “Олмалиқ КМК” АЖ “Марказий таʼмирлаш механика заводи” ИЧБда амалиётга жорий қилинган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2024-йил 25-декабрдаги СЛ-1466-сонли маълумотномаси). Натижада, марганес ҳамда темирнинг оксидли бирикмалари кукун кўринишида олиш имконини берган;
гидрометаллургик усулида олинган марганеснинг оксидли бирикмаларидан пирометаллургик усулларда қайта ишлаш технологияси “Олмалиқ КМК” АЖ “Марказий таʼмирлаш механика заводи” ИЧБда амалиётга жорий қилинган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2024-йил 25-декабрдаги СЛ-1466-сонли маълумотномаси). Натижада, тоза марганес металли кукун кўринишида олиш имконини берган;
пўлат эритиш жараёнида ҳосил бўлган шлаклардан ферро-марганес қотишмалари учун хомашёлар олишнинг технологияси “Олмалиқ КМК” АЖ “Марказий таʼмирлаш механика заводи” ИЧБда амалиётга жорий этилган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2024-йил 25-декабрдаги СЛ-1466-сонли маълумотномаси). Натижада, марганес оксиднинг 97,9% ли ҳамда темир оксидининг 98,1% ли оксидларини олиш имконини берган.