Рахимбаев Берик Сагидолла улининг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Литий таркибли техноген композицион минерал ҳосилаларни қайта ишлаш технологиясининг илмий асосларини ишлаб чиқиш ва литий товар тузларини олиш механизми қонуниятларини аниқлаш», 02.00.07 – Композицион, лок-бўёқ ва резина материаллари кимёси ва технологияси, 05.02.01 - Машинасозликда материалшунослик. Қуймачилик. Металларга термик ва босим остида ишлов бериш. Қора, рангли ва ноёб металлар металлургияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/T956.
Илмий маслаҳатчилар: Хасанов Абдирашид Салиевич, техника фанлари доктори, профессор; Пирматов Эшмурат Азимович, техника фанлари доктори, академик.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети «Фан ва тараққиёт» ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат техника университети «Фан ва тараққиёт» ДМ, DSc.03/30.12.2019.K/T.03.01.
Расмий оппонентлар: Шообидов Шораҳмат Асқарович, техника фанлари доктори, профессор; Абед Нодира Сайибжановна, техника фанлари доктори, профессор; Шарофутдинов Улуғбек Зиятович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: литий таркибли техноген композицион минерал ҳосилаларни қайта ишлаш технологиясининг илмий асосларини ишлаб чиқиш ва литий товар тузларини олиш механизми қонуниятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
термодинамик ҳисоб-китоблар билан оксидловчи гидрокаталатик қўшимчалар иштирокида чиқиндилар ва рудалардан литийни тўғридан-тўғри танлаб эритмага ўтказиш имконияти аниқланган; 
гидрокаталитик қўшимчалар иштирокида ТМҲни сульфат кислота эритмалари билан танлаб эритиш жараёни кўп босқичли хусусиятга эга эканлиги ва танлаб эритиш тезлиги диффузия омиллари билан чекланганлиги аниқланган; 
чиқиндилардан литийни сульфат ва фторид кислоталари ёрдамида танлаб эритиш ҳарорат ва кислота концентрациясига юқори даражада боғлиқлиги, жараён 20-70 °C ҳароратда, суюқлик:қаттиқ 2:1 нисбатда ва танлаб эритиш вақти 3 соатгача бўлганда самарали кечиши аниқланган; 
литий ТБФ ни сульфат кислотали эритмалардан экстракциялашнинг кинетик қонуниятларини аниқлаш орқали фазаларнинг ажралиш юзасида экстракцияланадиган комплекслар ҳосил бўлиши асосланган; 
экстракция жараёнининг кимёвий табиати ва ташқи омилларга боғлиқ ҳолда сульфат кислотали эритмалардан литийни экстракциялаш механизми аниқланган; 
99% ли литий карбонат олиш имконини берувчи таркибида литий бўлган чиқиндилар ва рудаларни қайта ишлашнинг янги комбинацияланган технологияси схемаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Литий таркибли техноген композицион минерал ҳосилаларни қайта ишлаш технологиясининг илмий асосларини ишлаб чиқиш ва литий товар тузларини олиш механизми қонуниятларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
экстракцион технологик схемани қўллаган ҳолда таркибида литий бўлган ТМҲлардан литийни ажратиб олишнинг ишлаб чиқилган технологияси «Огневский ГОК» МЧЖда амалиётга жорий этилган («Огневский ГОК» МЧЖнинг 2024 йил 6 сентябрдаги ва Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2025 йил 30 июлдаги 38-2387-сонли маълумотномалари). Натижада, литийнинг ажратиб олиш даражасини 92% гача ошириш имконини берган; 
сулъфат кислотали эритмадан литийни ажратиб олиш учун сулъфат кислотали танлаб эритишнинг ишлаб чиқилган технологик параметрлари «Огневский ГОК» МЧЖда ишлаб чиқаришга жорий этилган («Огневский ГОК» МЧЖнинг 2024 йил 6 сентябрдаги ва Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2025 йил 30 июлдаги 38-2387-сонли маълумотномалари). Натижада, таркибида литий тутган ТМҲларни комплекс қайта ишлаб, таркибида литий тутган тузлар олиш ва чиқиндиларни тўлиқ утилизация қилиш имконини берган; 
литий таркибли чиқиндиларни қайта ишлашнинг ишлаб чиқилган комбинацияланган гравитацион-гидрометаллургик схемаси «Огневский ГОК» МЧЖда ишлаб чиқаришга жорий этилган («Огневский ГОК» МЧЖнинг 2024 йил 6 сентябрдаги ва Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2025 йил 30 июлдаги 38-2387-сонли маълумотномалари). Натижада, гравитацион бойитмага тантал, ниобий, қалай ва литий карбонатга литий каби қимматбаҳо компонентларни комплекс ажратиб олиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish