Исматов Шоҳруҳбек Мурод ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги Ўзбекистонда маънавий тараққиётни таъминлашда миллий мафкура омилининг роли (ижтимоий фалсафий таҳлил)”, 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/ Fal1151
Илмий раҳбар: Шарипов Абдухакимжон Зиёитдинович, фалсафа фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/27.02.2020.F.72.08.
Расмий оппонентлар: Чориев Санжарбек Анварович, фалсафа фанлари доктори, профессор; Негматова Шахзода Шухратовна, фалсафа фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади Янги Ўзбекистонда замонавий ислоҳотлар шароитида миллий мафкуранинг маънавий тараққиётни таъминлашдаги ўрнини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мафкуранинг жамият тараққиётидаги аҳамиятини талқин этишда сохта онг сифатида хусусиятловчи (ҳақиқатни бирёқлама талқин қилиш, манфаатдор гуруҳлар устунлигини легитимловчи идеологик конструксиялар) ва ижтимоий воқеликда инсоннинг маънавий имкониятларини намоён этувчи (қадриятлар ва фазилатлар тизими, ватанпарварлик, масъулият) сифатидаги ёндашувлар асосида фуқаролик бурчи, қонун устуворлиги, ижтимоий адолат, экологик масъулият каби тамойиллари ҳамда маърифий жамият, баркамол шахс, фаровонлик, тинчлик каби идеалларни амалга ошириш механизмлари очиб берилган;
ижтимоий воқеъликнинг “мафкуралашган қиёфаси”да жамият фаровонлиги иқтисодий тараққиёт ва ахлоқий баркамоллик билан эмас, балки қадриятлар-орзулар-мақсадларга содиқлик даражаси билан шартланиши, воқеликка жорий этилмаган орзулар ва мўлжаллар мафкурани “илоҳийлаштириш”, “қаҳрамонлаштириш”, “бегона” мафкураларни қоралаш ва доҳийлик култларини яратиш каби хусусиятлари аниқлаштирилган;
мафкуранинг амалий самарадорлигини формаллаштиришда норматив (мақсадни ҳуқуқий-институционал нормага айлантириш), коммуникатив (очиқ мулоқот ва келишув орқали ижтимоий консенсусга эришиш), индикаторли бошқарув (инсон тараққиёти индекси, адолат мезонлари) шиорни кўрсаткичга, ғояни амалий натижага айлантириши ҳамда содиқлик капитали (фуқаролик иштироки, сиёсий эътиқод, ислоҳотларга дахлдорлик) ва рақамли ахлоқий компетенсия (медиамуҳитда қадриятларга таяниш, ҳуқуқий ва хавфсиз муносабат, инклузивлик) уни реал тараққиёт драйверига олиб чиқиши исботланган;
Янги Ўзбекистонда интеграцион ёндашув асосида мафкура стратегик ислоҳотларнинг мазмунини “мақсад – вазифа – натижа” принципи асосида такомиллаштириши, маърифий жамиятни барпо этишда “билим – ахлоқ – масъулият” принципини амалиётга татбиқ этиши, ислоҳотлар ва мафкуравий чақириқлар мослигини таъминлаши, ижтимоий ишонч ва дахлдорликни кучайтириши, инсон тараққиёти индексининг конструктив таъсирини кенгайтириши ҳамда ҳаётдан қониқиш кўрсаткичларида барқарор ўсишни таъминлаши асослаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Янги Ўзбекистонда маънавий тараққиётни таъминлашда мафкура омилининг ролини тадқиқ этиш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
мафкуранинг жамият тараққиётидаги аҳамиятини талқин этишда сохта онг сифатида хусусиятловчи (ҳақиқатни бирёқлама талқин қиладиган, манфаатдор гуруҳларнинг ғоявий устунлигини легитимловчи идеологик конструксиялар) ва ижтимоий воқеликда инсоннинг маънавий имкониятларини намоён этувчи қадриятлар ва фазилатлар тизими (ватанпарварлик, масъулият) сифатидаги ёндашувлар асосида мафкуравий доктриналарда устивор бўлган фуқаролик бурчи, қонун устуворлиги, ижтимоий адолат, экологик масъулият каби тамойиллар ҳамда маърифий жамият, баркамол шахс, фаровонлик, тинчлик каби идеалларни амалга ошириш механизмларига оид илмий янгиликлар ва хулосалардан Бухоро давлат университетида бажарилган ПЗ-202005236-рақамли “Оила психология фанидан мултимедиа маҳсулотларини яратиш” (2021-2022-йй) инновацион лойиҳа доирасида белгиланган асосий вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 11-сентябрдаги 01-11-05/5500-сон маълумотномаси). Натижада, гранд лойиҳасини янада такомиллаштиришга ва фанлараро ёндашувнинг мураккаб тизимларини тадқиқ этишда, ёш мутахассислар ва олимларнинг касбий малакасини эгаллашидаги назарий методологик аҳамияти, унинг илмий-проектив лойиҳалаштириш прогнозлаштириш ва амалий технологик жараёнлардаги ўрнини белгилашга хизмат қилган;
ижтимоий воқеъликнинг “мафкуралашган қиёфаси”да жамият фаровонлиги иқтисодий тараққиёт ва ахлоқий баркамоллик билан эмас, балки қадриятлар-орзулар-мақсадларга содиқлик даражаси билан шартланиши, воқеликка жорий этилмаган орзулар ва мўлжаллар мафкурани “илоҳийлаштириш”, “қаҳрамонлаштириш”, “бегона” мафкураларни қоралаш ва доҳийлик култларини яратиш каби хусусиятлари оид илмий умумлашма ва таҳлиллардан Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партиясининг 2025-2029 йилларга мўлжалланган сайловолди дастурида келтирилган “И. Давлат ҳокимияти ва бошқарувини янада демократлаштириш, маънавий баркамол фуқаролик жамиятини ривожлантиришнинг устувор йўналишлари”да келтирилган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси Марказий кенгашининг 2025-йил 17-сентябрдаги 02/01-87-сон маълумотномаси). Натижада, ижтимоий онгни шакллантириш, фуқароламинг давлат сиёсатидаги иштирокини кучайтириш, жамиятда ижобий ижтимоий муҳит яратиш борасидаги ҳаракатларда қўлланилиб, ижтимоий-сиёсий барқарорликни таъминлашда, жумладан, партия аъзолари ва ходимлари учун ташкил этилган сиёсий-маърифий тренинглар, мафкуравий тарғибот тадбирлари, ҳуқуқий саводхонликни оширишга қаратилган методик ишланмарнинг мазмунини бойитишга хизмат қилган.
мафкуранинг амалий самарадорлигини формаллаштиришда норматив (мақсадни ҳуқуқий-институционал нормага айлантириш), коммуникатив (очиқ мулоқот ва келишув орқали ижтимоий консенсусга эришиш), индикаторли бошқарув (инсон тараққиёти индекси, адолат мезонлари) шиорни кўрсаткичга, ғояни амалий натижага айлантириши ҳамда содиқлик капитали (фуқаролик иштироки, сиёсий эътиқод, ислоҳотларга дахлдорлик) ва рақамли ахлоқий компетенсия (медиамуҳитда қадриятларга таяниш, ҳуқуқий ва хавфсиз муносабат, инклузивлик) уни реал тараққиёт драйверига олиб чиқишга оид илмий-амалий таклиф ва тавсиялардан Республика Маънавият ва маърифат марказининг тарғибот фаолиятидаги лойиҳалар ва ссенарийлар тайёрлашга, жумладан, 2025-йил учун чора тадбирлар дастурининг ИИ йўналиши 16-банди “Ёшларни умуммиллий ғоялар остида бирлаштириш, тарғибот ишларини креатив усулларда амалга ошириш, ижтимоий фаол, ҳуқуқий-сиёсий, иқтисодий саводхон ёшларни мамлакатимизда амалга оширилаётган ислоҳотларга дахлдорлигини ошириш мақсадида “Янги куч” – ёш маърифатпарварлар ҳаракати клубини ташкил қилиш” мавзусида ўтказилган тарғибот ишларини ташкил этиш ва ўтказишда фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 10-сентябрдаги 10/568-сон маълумотномаси). Натижада, мамлакатимизда ёшлар муомала маданиятини ривожлантиришда маънавий-ахлоқий императивларнинг ўрнини оʻрганишга хизмат қилган;
Янги Ўзбекистонда интеграцион ёндашув асосида мафкура стратегик ислоҳотларнинг мазмунини “мақсад – вазифа – натижа” принципи асосида такомиллаштириши, маърифий жамиятни барпо этишда “билим – ахлоқ – масъулият” принципини амалиётга татбиқ этиши, ислоҳотлар ва мафкуравий чақириқлар мослигини таъминлаши, ижтимоий ишонч ва дахлдорликни кучайтириши, инсон тараққиёти индексининг конструктив таъсирини кенгайтириши ҳамда ҳаётдан қониқиш кўрсаткичларида барқарор ўсишни таъминлашига оид лмий хулосалар ва амалий тавсиялардан Бухоро вилояти телерадиоканали давлат муассасасининг 2025-йил давомида эфирга узатилган ижтимоий-маърифий кўрсатув ва дастурлари, жумладан, “Фаровонлик сари”, “Махсус репортаж” кўрсатувлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Бухоро вилояти телерадиоканали давлат муассасасининг 2025-йил 4-сентябрдаги 01-09-208-сон маълумотномаси). Натижада, ижтимоий онгни шакллантириш, фуқароларда фаровон ҳаётга интилиш руҳини кучайтириш, давлат сиёсатининг инсонпарварлик тамойилларини кенг жамоатчиликка етказишда муҳим аҳамияткасб этиб, бу борада олиб борилаётган ишлар самарадорлигини янада кучайтиришга хизмат қилган.
