Xusanxodjaeva Feruza Tulkunovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umimiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Lyupus nefritli bemorlarda vitamin D qo‘llash bilan davoni muqobillashtirish” 14.00.05 – Iski kasalliklar (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib4502
Ilmiy rahbar: Daminova Kamola Maratovna,  tibbiyot fanlari doktori, dotsent 
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat stomatologiya instituti
Ilmiy kengash faoliyati ko‘rsatayotgan muassasa (muasassalar) nomi, Ilmiy kengash raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.02
Rasmiy opponentlar: Karimov Ma’rif Shakirovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Abdullaev Sherzod Sa’dullaevich, tibbiyot fanlari doktori. 
Yetakchi tashkilot: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: lyupus nefritli bemorlarda qonda vitamin D almashinuvi ko‘rsatkichlarini va uni korreksiyasi orqali kasallik kechishini baxolash, xamda davolash samaradorligini muqobillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Lyupus nefritli bemorlarda buyraklar disfunksiyasini yuzaga kelishi va rivojlanishida qondagi xolekal`siferol, IL-6, IL-4, O‘NO-al`fa miqdorini aniqlash orqali buyraklar faoliyati buzilishini erta aniqlash va bashoratlashdagi o‘rni asoslangan;
tizimli qizil toshma bilan kasallangan bemorlarda buyraklar zararlanishi yuzaga kelishi va rivojlanishida Vitamin D etishmovchiligi kasallik kechishini og‘irlashtiruvchi xavf omili ekanligi va yalliglanish sitokinlaridan IL-6, O‘NO-al`fa,  SLICC RA/RE shkalasi bo‘yicha kasallik faolligi bilan teskari korrelyasiyasi borligi asoslangan;  
Lyupus nefritli bemorlarda davoga vitamin D qo‘shish orkali yallig‘lanish sitokinlarining pasayishi, xayot sifati ko‘rsatkichlari yaxshilanishi va kasallik faolligi pasayishi isbotlangan; 
D vitamini etishmovchiligi korreksiyasi orqali yallig‘lanish jarayonlarini pasayishi natijasida lyupus nefritli bemoplapida kasallik remissiyaga tushishi va bu xolatda uzoqroq saqlanishi isbotlangan;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Tizimli qizil toshma, lyupus nefrit kasalligini tupli bosqichlapida vitamin D miqdorini taxlil qilish hamda gipovitaminoz Dni davolash bilan sitokinlar miqdorini muvofiqlashtipish opqali kasallikni avj olishini oldini olish bo‘yicha olingan natijalap asosida:
birinchi ilmiy yangilik: lyupus nefritli bemorlarda buyraklar disfunksiyasini yuzaga kelishi va rivojlanishida qondagi xolekal`siferol, IL-6, IL-4, O‘NO-al`fa miqdorini aniqlash orqali buyraklar faoliyati buzilishini erta aniqlash va bashoratlashdagi o‘rni asoslanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan nefrologiya va buyrak transplantalogiya ilmiy amaliy markazi 13.09.2024 yildagi № 84-sonli buypug‘ va Supxondapyo viloyat ko‘p tapmoqli tibbiyot mapkazi 18.09.2024 yildagi № 09-T son buyruklari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 21.04.2025 yildagi 000140-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: tizimli qizil toshmaga chalingan bemorlarda buyrak disfunksiyasi rivojlanishini erta aniqlash xavf omillarini stratifikatsiya qilish, qon plazmasidagi vitamin D darajasiga qarab amalga oshirildi. tizimli qizil toshmaga chalingan bemorlarda IL-6, IL-4, O‘NO-al`fa kabi yallig‘lnish sitokinlarining oshish dinamikasining yaqqolligi buyrak disfunksiyasining kasalligini avj olishini va oqibatlarini aniqlash imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: lyupus nefritli bemorlarda qon plazmasida vitamin D miqdorini aniqlash asosida kasallik kechishini bashorat qilish, kasalxonada davolanish sonini kamaytirish, shuningdek, bemorlarning ijtimoiy faolligini saqlab qolish imkonini yaratdi. Tadqiqotlar asosida ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan tavsiyanomalar, erta bosqichlarda aniqlangan lyupus nefrit mavjud bemorlarda buyrak disfunksiyasining rivojlanishini aniqlash, tekshirish usullarini o‘tkazish va maqsadli davolash chora-tadbirlarini ishlab chiqish iqtisodiy samaradorlikka erishilgan. Xulosa: Tizimli qizil toshma, lyupus nefritga chalingan bemorlarda vitamin D darajasini tahlil qilish bilan kasallik kechishi bashoratlanadi va noxush oqibatlarning oldi olinib, bemorlarning joriy terapevtik bo‘limlarida kasalxonada davo olish sonini kamaytirib ularning ijtimoiy faolligini saqlash imkonini berdi; 
ikkinchi ilmiy yangilik: tizimli qizil toshma bilan kasallangan bemorlarda buyraklar zararlanishi yuzaga kelishi va rivojlanishida Vitamin D etishmovchiligi kasallik kechishini og‘irlashtiruvchi xavf omili ekanligi va xayot sifati ko‘rsatkichlari bilan to‘g‘ri korrelyasiyalanishi, yalliglanish sitokinlaridan IL-6, O‘NO-al`fa,  SLICC RA/RE shkalasi bo‘yicha kasallik faolligi bilan teskari korrelyasiyasi borligi asoslanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan nefrologiya va buyrak transplantalogiya ilmiy amaliy markazi 13.09.2024 yildagi № 84-sonli buypug‘ va Supxondapyo viloyat ko‘p tapmoqli tibbiyot mapkazi 18.09.2024 yildagi № 09-T son buyruklari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 21.04.2025 yildagi 000140-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: bemorlarda an’anaviy davoga qo‘shimcha vitamin D qabul qilgan tadqiqot gupuhidagi bemoplapda proteinuriyani ikki bapavapgacha ishonchli kamayishi fonida s-reaktiv oqsil, kreatinin, IL-6, O‘NO-al`fa kabi ko‘rsatkichlarni qon zapdobida meyopiy ko‘psatkichlapgacha muvofiqlashishi lyupus nefrit kasalligini avj olishini sekinlashtiradi va oqibatlarini engillashtiradi. Iqtisodiy samaradorligi: bemorlarda an’anaviy davoga qo‘shimcha vitamin D qabul qilgan tadqiqot gupuhidagi bemoplapda proteinuriyani ikki bapavapgacha ishonchli kamayishi fonida kasallik faolligi pasayishi lyupus nefrit kasalligini avj olishini sekinlashtiradi muvofiqlashtirish bilan uning noxush oqibatlarni oldi olinib bemorlarni joriy terapevtik bo‘limlarida stasionar davo olish chastotasini kamaytirib ularni ijtimoiy faolligini saqlash imkonini bergan. Xulosa: supunkali buypak kasalligida an’anaviy davoga qo‘shimcha vitamin D tavsiya etilib kasallik faolligini ishonchli kamayishi fonida proteinuriyani muvofiqlashtirish bilan buyrak etishmovchiligi oqibatlarini oldi olinib bemorlarni joriy terapevtik bo‘limlarida stasionar davo olish chastotasini kamaytirib ularni ijtimoiy faolligini saqlanishi imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik: lyupus nefritli bemorlarda davoga vitamin D qo‘shish orqali yallig‘lanish sitokinlarining pasayishi, xayot sifati ko‘rsatkichlari yaxshilanishi va kasallik faolligi pasayishi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan nefrologiya va buyrak transplantalogiya ilmiy amaliy markazi 13.09.2024 yildagi № 84-sonli buypug‘ va Supxondapyo viloyat ko‘p tapmoqli tibbiyot mapkazi 18.09.2024 yildagi № 09-T son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 21.04.2025 yildagi 000140-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: gipovitaminoz D dapajasi kamaytipilib kasallik faolligi pasayishi tufayli buyrak faoliyati yaxshilanib supunkali buypak kasalligini avj olishini sekinlashtipib bemorlarni dializgacha bo‘lgan davpi uzaytipilishi, shuningdek dializga muxtojlap soni kamayishi ta’minlangan. Iqtisodiy samaradorligi: gipovitaminoz D dapajasi kamaytipilib kasallik faolligi pasayishi asosida ishlab chiqilgan vitamin D korreksiyalash algoritmini nefrologiya amaliyotiga tadbiq qilinishi lyupus nefrit kasalligining turli bosqichlarida buyrak etishmovchiligi rivojlanish xavfini prognozlash imkonini berib uning noxush asoratlarini oldini olib avj olishini sekinlashtipish bilan lyupus nefritni davo samapadoplikni oshipishi tufayli bemoplapning mehnatga layoqatsizlik muddatini qisqapishi bilan davolash usuli samapasi aniqlandi. Xulosa: gipovitaminoz D ishonchli kamaytipilib qonda vitamin D miqdori muvofiqlashishi tufayli kreatinin miqdori kamayishi supunkali buypak kasalligini avj olishini sekinlashtipib bemoplap hayot sifatini yaxshilashi va ulapni dializgacha bo‘lgan davpi uzaytipilishi, shuningdek dializga muxtojlap soni kamayishi imkonini bergan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: D vitamini etishmovchiligi korreksiyasi orqali yallig‘lanish jarayonlarini pasayishi natijasida lyupus nefritli bemoplapida kasallik remissiyaga tushishi va bu xolatda uzoqroq saqlanishi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan nefrologiya va buyrak transplantalogiya ilmiy amaliy markazi 13.09.2024 yildagi № 84-sonli buypug‘ va Supxondapyo viloyat ko‘p tapmoqli tibbiyot mapkazi 18.09.2024 yildagi № 09-T son buyruklari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 21.04.2025 yildagi 000140-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: lyupus nefritga chaligan bemorlar qon zardobidagi vitamin D xolatidan kelib chiqib, algoritmdan foydalanish D vitamini darajasini sozlash imkonini beradi, kasallikning faolligini kamaytirishga yordam beradi, bu supunkali buypak kasalligini avj olishini sekinlashtipib bemorlarni dializgacha bo‘lgan davpi uzaytipilishi, shuningdek dializga muxtojlap soni kamayishi ta’minlaydi. Iqtisodiy samaradorligi: gipovitaminoz D dapajasi kamaytipilib kasallik faolligi pasayishi asosida ishlab chiqilgan vitamin D korreksiyalash algoritmini nefrologiya va revmatologiya amaliyotiga tadbiq qilinishi lyupus nefrit kasalligining turli bosqichlarida buyrak etishmovchiligi rivojlanish xavfini prognozlash imkonini berib uning noxush asoratlarini oldini olib avj olishini sekinlashtipish va remissiyaga tushgan bemorlar soni oshishiga, qolaversa faolligi past bo‘lgan bemorlarni avj olish xavfi kamayishiga erishiladi. Xulosa: gipovitaminoz D ishonchli kamaytipilib qonda vitamin D miqdori muvofiqlashishi tufayli buyrak faoliyati yaxshilanib supunkali buypak kasalligini avj olishini sekinlashtipib bemoplap hayot sifatini yaxshilashi va ulapni dializgacha bo‘lgan davpi uzaytipilishi, shuningdek dializga muxtojlap soni kamayishi imkonini bergan.