Xodjaeva Dilrux Ilxomovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Ko‘krak bezi saratonini radikal davolashdan va jismoniy terapiya qo‘llangandan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari», 14.00.02 – Morfologiya, 14.00.12 – Tibbiy reabilitologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Tib5728.
Ilmiy rahbarlar: Axmedova Sayyora Muxamadovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Saidov Maxsud Arifovich, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Xamidova Farida Muinovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Mavlyanov Zafar Iskandarovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Abuali ibni Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti (Tojikiston Respublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: ko‘krak bezi saratonini radikal davosidan va DJT orqali tuzatishdan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlarini baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng o‘rta va keksa yoshdagi ayollarda mastektomiyadan keyin bemorlar tanasidagi o‘zgarishlarni baholash uchun mo‘ljallarni belgilash imkonini beradigan tananing antropometrik parametrlari aniqlangan;
mastektomiya qilingan o‘rta va keksa yoshdagi ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari xuddi shu yosh guruhidagi sog‘lom ayollardan tana nisbati va simmetriya bo‘yicha sezilarli darajada farq qilishi aniqlangan;
kuniga 10-15 daqiqa davomida davolovchi jismoniy tarbiya bilan muntazam shug‘ullanish mastekctomiya qilingan ayollarda limfostazning pasayishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi, limfa oqimini normallashtirishga yordam berishi, shishning sezilarli darajada pasayishi va suyuqlik aylanishini yaxshilashi tufayli asoratlarning oldini olishda va bemorlarning umumiy ahvolini yaxshilashda asosiy rol` o‘ynashi aniqlangan;
davolovchi jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari tananing antropometrik ko‘rsatkichlarida sezilarli yaxshilanishga, jumladan, qomatni to‘g‘rilash va tana simmetriyasini yaxshilashga olib kelishi, ushbu o‘zgarishlar jismoniy holatdagi uyg‘unlikni tiklashga, ayollarning faollik darajasini oshirishga va hayot sifatini yaxshilashga yordam berishi, bu esa muvaffaqiyatli reabilitatsiya va to‘laqonli hayotga qaytishning muhim jihati ekanligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ko‘krak bezi saratonini radikal davolashdan va jismoniy terapiya qo‘llangandan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng o‘rta va keksa yoshdagi ayollarda mastektomiyadan keyin bemorlar tanasidagi o‘zgarishlarni baholash uchun mo‘ljallarni belgilash imkonini beradigan tananing antropometrik parametrlari aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Buxoro davlat tibbiyot instituti muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 sentyabrda 05-24/312-t-son bilan tasdiqlangan «Sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlarini baholash va ularni davolash jismoniy tarbiya usuli yordamida korreksiyalash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Xorazm filiali bo‘yicha 20.10.2024 yildagi 97-son hamda Toshkent filiali bo‘yicha 24.10.2024 yildagi 140I/Ch-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 apreldagi  07/113-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: mastektomiya keyingi ayollarni tashxislash va reabilitatsiya qilish usullarini ishlab chiqish orqali bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, ularning ijtimoiy moslashuvi va davolanishdan so‘ng faol hayotga qaytishiga imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorlik: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 7,5 % mastektomiyadan keyingi ayollar holatini baholashda antropometrik ko‘rsatkichlardan foydalanish reabilitatsiyaning individual dasturlarini ishlab chiqish orqali tiklanish vaqtini qisqartirish, bemorlar hayot sifatini oshirish va statsionar davolanish muddatini qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: mastektomiya qilingan o‘rta va keksa yoshdagi ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari xuddi shu yosh guruhidagi sog‘lom ayollardan tana nisbati va simmetriya bo‘yicha sezilarli darajada farq qilishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Buxoro davlat tibbiyot instituti muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 sentyabrda 05-24/312-t-son bilan tasdiqlangan « Sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlarini baholash va ularni davolash jismoniy tarbiya usuli yordamida korreksiyalash » nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Xorazm filiali bo‘yicha 20.10.2024 yildagi 97-son hamda Toshkent filiali bo‘yicha 24.10.2024 yildagi 140I/Ch-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 apreldagi  07/113-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: olingan ma’lumotlar bemorlarning klinik natijalari va hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan individual terapevtik yondashuvlarni yaratishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorlik: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 9,5 % mastektomiya keyingi antropometrik o‘zgarishlarni o‘z vaqtida tashxislash bemorlarning tiklanishini yaxshilashga va asoratlar xavfini kamaytirishga yordam berib, ularning umrini uzaytirish va shifoxonada qolish muddatini 2-3 kunga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi; 
uchinchi ilmiy yangilik: kuniga 10-15 daqiqa davomida davolovchi jismoniy tarbiya bilan muntazam shug‘ullanish mastekctomiya qilingan ayollarda limfostazning pasayishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi, limfa oqimini normallashtirishga yordam berishi, shishning sezilarli darajada pasayishi va suyuqlik aylanishini yaxshilashi tufayli asoratlarning oldini olishda va bemorlarning umumiy ahvolini yaxshilashda asosiy rol` o‘ynashi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Buxoro davlat tibbiyot instituti muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 sentyabrda 05-24/312-t-son bilan tasdiqlangan « Sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlarini baholash va ularni davolash jismoniy tarbiya usuli yordamida korreksiyalash » nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Xorazm filiali bo‘yicha 20.10.2024 yildagi 97-son hamda Toshkent filiali bo‘yicha 24.10.2024 yildagi 140I/Ch-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 apreldagi  07/113-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: mastektomiya keyin ayollarning hayot sifatini yaxshilash, ularning ijtimoiy moslashuvini tezlashtirish, faolligi va mustaqilligini oshirish, shuningdek, nogironlik xavfini va uzoq muddatli tibbiy kuzatuvga muhtojlikni kamaytirishdan iborat. Iqtisodiy samaradorlik: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 9,5 % mastektomiya keyingi antropometrik o‘zgarishlarni o‘z vaqtida tashxislash bemorlarning tiklanishini yaxshilashga va asoratlar xavfini kamaytirishga yordam berib, ularning umrini uzaytirish va shifoxonada qolish muddatini 2-3 kunga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi; 
to‘rtinchi ilmiy yangilik: davolovchi jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari tananing antropometrik ko‘rsatkichlarida sezilarli yaxshilanishga, jumladan, qomatni to‘g‘rilash va tana simmetriyasini yaxshilashga olib kelishi, ushbu o‘zgarishlar jismoniy holatdagi uyg‘unlikni tiklashga, ayollarning faollik darajasini oshirishga va hayot sifatini yaxshilashga yordam berishi, bu esa muvaffaqiyatli reabilitatsiya va to‘laqonli hayotga qaytishning muhim jihati ekanligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Buxoro davlat tibbiyot instituti muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 sentyabrda 05-24/312-t-son bilan tasdiqlangan « Sut bezi saratonini radikal davolashdan so‘ng ayollar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlarini baholash va ularni davolash jismoniy tarbiya usuli yordamida korreksiyalash » nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Xorazm filiali bo‘yicha 20.10.2024 yildagi 97-son hamda Toshkent filiali bo‘yicha 24.10.2024 yildagi 140I/Ch-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi lmiy texnik kengashining 2025 yil 22 apreldagi  07/113-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: ushbu tadqiqot aniqroq va samarali davolash usullari orqali bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga imkon beradi. Bu esa salbiy ta’sirlarning kamayishiga va ruhiy holatning yaxshilanishiga olib kelishi mumkin. Iqtisodiy samaradorlik: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 16,5 % yangi usulning joriy etilishi kasallikni aniqroq bashorat qilish va bemorlarning ayrim guruhlari uchun samarasiz yoki keraksiz bo‘lishi mumkin bo‘lgan ortiqcha muolajalar hamda davolash usullar sonini qisqartirish orqali iqtisod qilinadi.