Aripova Maftuna Xurramovnaning 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Bachadon onkologik patologiyalaridagi dorsopatiyalar terapiyasiga differensial yondashuvni optimallashtirish», 14.00.13-Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/Tib2463.
Ilmiy konsul`tant: Xaydarov Nodirjon Qodirovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat stomatologiya instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/05.05.2023.Tib.30.04.
Rasmiy opponentlar: Raxmatullaeva Gulnora Kutbitdinova, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Djurabekova Aziza Toxirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; 
Yetakchi tashkilot: Abu Ali Ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi: bachadon o‘smalari bo‘lgan ayollarda dorsopatiyalarning differensial davolash taktikasini optimallashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
bachadonning onkologik patologiyasi bilan birga dorsopatiyaga chalingan bemor ayollarning klinik-nevrologik xususiyatlari o‘rganilishi asosida og‘riq sindromining kechish xususiyatlari, vegetativ disfunksiya darajasi va xavotir-depressiv buzilishlarning darajasi aniqlangan;
dorsopatiya va onkoginekologik patologiyaga chalingan ayollarning psixoemotsional holati va hayot sifati zamonaviy shkalalar va so‘rovnomalar (SF-36, Spilberga-Xanin, Bek va boshq.) yordamida kompleks og‘riq sindromining hayot sifati va psixik salomatlikka salbiy ta’sirining darajasi aniqlangan;
bachadonning onkologik patologiyasi bilan birga dorsopatiyalarni davolashda surunkali og‘riqning turli patogenetik bo‘g‘inlariga va hamroh bo‘lgan psixo-vegetativ buzilishlarga kompleks ta’sir ko‘rsatuvchi differensial yondashuv asoslangan;
dorsopatiyani davolashning an’anaviy ma’lum bir terapevtik algoritmni klinik amaliyotga joriy etish hayot sifati ko‘rsatkichlari sezilarli yaxshilanishi, og‘riq sindromining darajasi, xavotir va depressiya ko‘rinishlarining kamayishi, shuningdek bachadonning onkologik kasalliklari bilan birga dorsopatiyaga chalingan bemorlarda vegetativ disfunksiya ko‘rinishlari tuzalishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: 
Bachadonning onkologik patologiyasida dorsopatiyalarni davolashga differentsial yondashuvni optimallashtirish bo‘yicha tadqiqotning olingan ilmiy natijalariga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: bachadonning onkologik patologiyasi bilan birga dorsopatiyaga chalingan bemor ayollarning klinik-nevrologik xususiyatlari o‘rganilishi asosida og‘riq sindromining kechish xususiyatlari, vegetativ disfunksiya darajasi va xavotir-depressiv buzilishlarning darajasi aniqlangan. Olingan ma’lumotlar asosida quyidagi uslubiy tavsiyalar ishlab chiqildi va amalga oshirildi: “Bachadonning onkologik patologiyasida dorsopatiyalarning klinik va nevrologik tahlili” (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 29-sonli guvohnomasi) va "Bachadon patologiyasi bo‘yicha bemorlarni davolash va reabilitatsiya qilish dasturi algoritmi". (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 30-sonli guvohnomasi), shu jumladan VAS, Spielberger, SF-36, Vena shkalalaridan foydalangan holda diagnostika va terapiyaga standartlashtirilgan yondashuv, shuningdek, MRI ma’lumotlariga asoslangan ob’ektiv baholash. Ijtimoiy samaradorligi: og‘riq sindromi, anksiete-depressiv va vegetativ kasalliklarga keng qamrovli ta’sir bemorlarning onkologik davolanishga moslashishini yaxshilaydi, ularning jismoniy faolligini, uyqu sifatini va psixoemotsional holatini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: takomillashtirilgan diagnostika-terapevtik modelni joriy etish natijasida mutaxassislarga rejadan tashqari murojaatlar sonini kamaytirish mumkin bo‘ldi, bu esa bir kurs davolash narxini o‘rtacha 3600000 so‘mga kamaytirish imkonini berdi. Xulosa: bachadonning onkologik patologiyasi bo‘lgan bemorlarda dorsopatiyalarni tashxislash va davolashda ushbu ilmiy yangilikdan foydalanish tibbiy yordam samaradorligini oshirish, terapiyaga individual yondashuvni ta’minlash va sog‘liqni saqlash tizimiga iqtisodiy yukni kamaytirish bilan birga klinik va funktsional natijalarni yaxshilash imkonini berdi;
ikkinchi ilmiy yangilik: dorsopatiya va onkoginekologik patologiyaga chalingan ayollarning psixoemotsional holati va hayot sifati zamonaviy shkalalar va so‘rovnomalar (SF-36, Spilberga-Xanin, Bek va boshq.) yordamida kompleks og‘riq sindromining hayot sifati va psixik salomatlikka salbiy ta’sirining darajasi aniqlangan. Birinchi marta og‘riq sindromining intensivligi va tashvish, depressiya darajasi, shuningdek hayot sifatining pasayishi darajasi o‘rtasida miqdoriy bog‘liqlik o‘rnatildi, bu tos a’zolarining onkopatologiyasida dorsopatiyalarning multidisipliner tabiatini tushunishni kengaytiradi. Olingan natijalar “Bachadonning onkologik patologiyasida dorsopatiyalarning klinik va nevrologik tahlili” (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 29-sonli guvohnomasi) va "Bachadonning onkologik patologiyasi bo‘lgan bemorlarni davolash va reabilitatsiya dasturi algoritmi" uslubiy tavsiyalari tarkibiga kiritilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 30-sonli guvohnomasi). Ishlab chiqilgan tavsiyalar Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax va Qashqadaryo viloyat filiallarining amaliy faoliyatiga tatbiq etildi (15.01.2025 yildagi 311-son va 17.01.2025 yildagi 27-son buyruqlari). Ijtimoiy samaradorligi: keng qamrovli psixo-emotsional baholashni joriy etish tashvish va depressiv kasalliklarni o‘z vaqtida aniqlash, individual psixologik yordam dasturlarini ishlab chiqish va bemorlarning asosiy kasallikka moslashishini yaxshilash imkonini berdi. Bu surunkali og‘riq sindromi zo‘ravonligining pasayishiga va onkoginekologik patologiya fonida dorsopatiya bilan og‘rigan ayollarning hayot sifatining sezilarli darajada yaxshilanishiga yordam berdi. Iqtisodiy samaradorligi: taklif etilayotgan yondashuvning amalga oshirilishi psixologik tuzatish yo‘nalishini optimallashtirish, statsionar davolanish muddatini qisqartirish va mutaxassislarga murojaat qilish chastotasini kamaytirish imkonini berdi, bu esa har bir bemor uchun har bir terapiya kursiga o‘rtacha 2176 ming so‘mgacha byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni tejashni ta’minladi. Xulosa: ushbu ilmiy innovatsiyadan foydalanish birinchi marta dorsopatiyalarning bachadon saratoni bilan og‘rigan bemorlarning psixoemotsional holatiga ta’sirini obektivlashtirishga, diagnostika va tuzatishning yaxlit modelini shakllantirishga, tibbiy yordam narxini kamaytirish bilan birga klinik, funksional va psixosotsial davolash natijalarini yaxshilashga imkon berdi;
 uchinchi ilmiy yangilik: bachadonning onkologik patologiyasi bilan birga dorsopatiyalarni davolashda surunkali og‘riqning turli patogenetik bo‘g‘inlariga va hamroh bo‘lgan psixo-vegetativ buzilishlarga kompleks ta’sir ko‘rsatuvchi differensial yondashuv asoslangan. Olingan ma’lumotlar klinik ko‘rsatkichlarning ishonchli yaxshilanishini ko‘rsatadi, shu jumladan og‘riq sindromining zo‘ravonligi, tashvish darajasi, depressiya va avtonom disfunksiya belgilari. Ishlab chiqilgan davolash rejimlari “Bachadonning onkologik patologiyasida dorsopatiyalarning klinik va nevrologik tahlili” (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r/29-sonli guvohnomasi) va “Bachadon patologiyasi bilan og‘rigan bemorlarni davolash va reabilitatsiya dasturi algoritmi” uslubiy tavsiyalari bilan to‘ldirildi. (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 30-sonli guvohnomasi). Taklif etilayotgan davolash rejimlari 2025 yil 15 yanvardagi 311-son va 2025-yil 17 yanvardagi 27-sonli buyruqlari asosida Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax va Qashqadaryo viloyat filiallarining amaliy faoliyatiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: kompleks dori-darmonlarni davolash og‘riqni tezda yo‘qotishga, tashvish va depressiv kasalliklarni tuzatishga, asosiy onkologik kasallikka moslashishni yaxshilashga va davolashning barcha bosqichlarida - ixtisoslashtirilgan terapiyadan reabilitatsiyagacha bo‘lgan bemorlarning hayot sifatini oshirishga imkon berdi. Iqtisodiy samaradorligi: davolash rejimlarini optimallashtirish kasalxonada qolish muddatini qisqartirish va alevlenme chastotasini kamaytirish imkonini berdi, bu esa qo‘shimcha diagnostika va terapevtik tadbirlar uchun xarajatlarni kamaytirishga olib keldi. Amalga oshirishning iqtisodiy samarasi har bir bemorga bir kurs davolash uchun o‘rtacha 272 ming so‘mni tashkil etdi. Xulosa: bachadonning onkologik kasalliklarida dorsopatiyalarni kompleks davolashda markaziy ta’sir ko‘rsatadigan dorilarni qo‘llash ham klinik, ham iqtisodiy nuqtai nazardan oqlanadi. Bu hayot sifatini yaxshilash, og‘riq va affektiv sindromlarning og‘irligini kamaytirish va ushbu komorbid patologiyani boshqarish uchun yangi terapevtik standartni shakllantirish imkonini beradi;
 to‘rtinchi ilmiy yangilik: dorsopatiyani davolashning an’anaviy ma’lum bir terapevtik algoritmni klinik amaliyotga joriy etish hayot sifati ko‘rsatkichlari sezilarli yaxshilanishi, og‘riq sindromining darajasi, xavotir va depressiya ko‘rinishlarining kamayishi, shuningdek bachadonning onkologik kasalliklari bilan birga dorsopatiyaga chalingan bemorlarda vegetativ disfunksiya ko‘rinishlari tuzalishi isbotlangan. Ilk bor ushbu toifadagi bemorlarni tizimli va shaxsiylashtirilgan boshqarishni ta’minlaydigan tizimli yondashuv taklif qilindi. Algoritm “Bachadonning onkologik patologiyasida dorsopatiyalarni klinik va nevrologik tahlil qilish” (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 29-sonli guvohnomasi) va "Bachadon patologiyasi bilan og‘rigan bemorlarni davolash va tiklash dasturining algoritmi" uslubiy tavsiyalari tarkibiga kiritilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2024 yil 2 avgustdagi 01-r / 30-sonli guvohnomasi). Taklif etilgan algoritm Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax va Qashqadaryo viloyat filiallarining amaliy faoliyatiga tatbiq etildi (15.01.2025 yildagi 311-son va 17.01.2025 yil 27-son buyruqlari). Ijtimoiy samaradorligi: Tizimli terapevtik yondashuvni amalga oshirish og‘riq sindromining zo‘ravonligini ishonchli tarzda kamaytirishga, surunkali og‘riqli xatti-harakatlarning shakllanishiga yo‘l qo‘ymaslikka, anksiete-depressiv va avtonom kasalliklarni tuzatishga imkon berdi. Bu bemorlarning funksional holatini yaxshilashga, o‘z-o‘zini parvarish qilish darajasini oshirishga va nogironlik xavfini kamaytirishga yordam berdi. Iqtisodiy samaradorligi: Taklif etilgan terapiya algoritmidan foydalanish davolanish muddatini qisqartirishni, alevlenme chastotasini kamaytirishni va qimmat yordamchi aralashuvlarga bo‘lgan ehtiyojni ta’minladi. Har bir bemorga o‘rtacha xarajat iqtisod qilish har bir kurs uchun 2176000 so‘mdan 3600000 so‘mgacha bo‘lgan. Xulosa: bachadonning onkologik patologiyasi bo‘lgan bemorlarning somatonevrologik va psixovegetativ xususiyatlarini hisobga oladigan tabaqalashtirilgan terapevtik algoritmni joriy etish davolashning klinik samaradorligini sezilarli darajada oshirish, hayot sifatini yaxshilash va murakkab komorbid patologiyani davolashda shaxsiylashtirilgan yondashuvlarni standartlashtirish uchun asos yaratish imkonini berdi.