Muxamedova Barno Ulugbek kizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID -19 bilan kasallangan ayollarda homiladorlik va tug‘ish natijalarini bashorat qilish uchun klinik va immunologik me’zonlar» 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya, 14.00.01 – Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/Tib4751.
Ilmiy rahbarlar: Musaxodjaeva Diloram Abdullaevna, biologiya fanlari doktori, professor; Eshimbetova Gulsara Zakirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Kattaxodjaeva Maxmuda Xamdamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Levkovich Marina Arkad`evna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Samarkand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi COVID-19 bilan kasallangan ayollarda homiladorlik va tug‘ish natijalarini bashorat qilish uchun klinik va immunologik me’zonlar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor surunkali o‘pka kasalliklari, yurak-qon tomir tizimi patologiyalari, qandli diabet yoki semizlikka chalingan homilador ayollar COVID-19ning og‘ir shakllari rivojlanishi bo‘yicha yuqori xavfl guruhiga kirishi isbotlangan;
ilk bor gestatsiya muddati 28 haftadan ortiq bo‘lgan homiladorlarda koronavirus infeksiyasi bilan bog‘liq sitokin bo‘roni sababli trombotsitopeniya, giperkoagulyasiya (D-dimer, fibrinogen, AChTV, protrombin indeksi, trombin vaqti) va S-reaktiv oqsil ko‘rsatkichlarining birgalikda oshishi, shuningdek kasallik og‘irligiga bog‘liq hujayraviy (CD3⁺, CD4⁺, CD8⁺, CD16⁺, CD95⁺) va gumoral (IgG, IgM, IgA) immunitetdagi o‘zgarishlar aniqlangan;
ilk bor COVID-19 ning og‘ir va o‘ta og‘ir kechishi kuzatilgan homiladorlarda yallig‘lanishning kuchayishi sababli fiziologik homiladorlikka nisbatan IL-1β va IL-8 sitokinlarining yuqori darajalari, IFN-α kamayishi va IFN-γ o‘sishi bilan xarakterlanuvchi interferonlar disbalansi aniqlangan;
ilk bor klinik-laborator va immunologik ko‘rsatkichlar asosida COVID-19 kechishini prognozlovchi indeks (KKPI) ishlab chiqilgan; ushbu indeks qiymatining kasallik og‘irligiga teskari proporsional bo‘lishi infeksiya og‘irlashishini erta bashorat qilish va akusherlik boshqaruvini individuallashtirishg mezoni ekanligi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
COVID-19 infeksiyasi turli og‘irlik darajasidagi homilador ayollarda kasallikning kliniko-immunologik xususiyatlarini o‘rganish orqali olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangiligi: ilk bor surunkali o‘pka kasalliklari, yurak-qon tomir tizimi patologiyalari, qandli diabet yoki semizlikka chalingan homilador ayollar COVID-19ning og‘ir shakllari rivojlanishi bo‘yicha yuqori xavfl guruhiga kirishi isbotlanganligi bo‘yicha Immunologiya va inson genomikasi instituti tomonidan 2022-yil 16-noyabrdagi 23m-145-son ilan «COVID-19 bilan kasallangan ayollarda akusherlik asoratlarini bashorat qilishning immunologik va biokimyoviy mezonlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilib, ushbu tavsiyanoma RIOvaBSIATM Toshkent shaxar filialida 2024-yil 3-iyuldagi №114-sonli va Toshkent shaxar 3-sonli tug‘ruq kompleksida 2024-yil 2-iyuldagi 79-sonli buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024-yil 10-dekabrdagi 10/22-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ona va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar kasallanishini erta xavfni stratifikatsiya qilish va asoratlarning oldini olish orqali kamaytirishi, bu sog‘liqni saqlash tizimi yukini pasaytiradi hamda onalar va bolalarning hayot sifatini yaxshilaydiga xizmat qiladi; iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 bilan homilador ayollarni tashxislash va nazorat olib borish protokolini joriy etilishi 118 nafar bemorni davolash xarajatlarini 72632000 so‘mga qisqartirgan, homiladorlikdan oldin virusli infeksiyani boshdan kechirgan ayollarni erta skriningdan o‘tkazish hamda o‘z vaqtida profilaktika tadbirlarini amalga oshirish esa har bir bemor uchun qo‘shimcha ravishda 604000 so‘m iqtisod qilib, bir paytning o‘zida homila yo‘qotish hamda perinatal o‘lim xavfini pasaytirgan; xulosa: COVID-19 bilan kasallangan homilador ayollarda giperkoagulyasiyani erta aniqlash va antitrombotik profilaktikani o‘z vaqtida tayinlash maqsadida kengaytirilgan koagulogramma (D-dimer, fibrinogen, AChTV, trombin vaqti) hamda S-reaktiv oqsilni bazaviy skriningga kiritish tavsiya etilgan;
ikkinchi ilmiy yangiligi: ilk bor gestatsiya muddati 28 haftadan ortiq bo‘lgan homiladorlarda koronavirus infeksiyasi bilan bog‘liq sitokin bo‘roni sababli trombotsitopeniya, giperkoagulyasiya (D-dimer, fibrinogen, AChTV, protrombin indeksi, trombin vaqti) va S-reaktiv oqsil ko‘rsatkichlarining birgalikda oshishi, shuningdek kasallik og‘irligiga bog‘liq hujayraviy (CD3⁺, CD4⁺, CD8⁺, CD16⁺, CD95⁺) va gumoral (IgG, IgM, IgA) immunitetdagi o‘zgarishlar aniqlanganligi bo‘yicha Immunologiya va inson genomikasi instituti tomonidan 2022-yil 16-noyabrdagi 23m-145-son ilan «COVID-19 bilan kasallangan ayollarda akusherlik asoratlarini bashorat qilishning immunologik va biokimyoviy mezonlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilib, ushbu tavsiyanoma RIOvaBSIATM Toshkent shaxar filialida 2024-yil 3-iyuldagi №114-sonli va Toshkent shaxar 3-sonli tug‘ruq kompleksida 2024-yil 2-iyuldagi 79-sonli buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024-yil 10-dekabrdagi 10/22-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ona va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar kasallanishini erta xavfni stratifikatsiya qilish va asoratlarning oldini olish orqali kamaytirishi, bu sog‘liqni saqlash tizimi yukini pasaytiradi hamda onalar va bolalarning hayot sifatini yaxshilaydiga xizmat qiladi; iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 bilan homilador ayollarni tashxislash va nazorat olib borish protokolini joriy etilishi 118 nafar bemorni davolash xarajatlarini 72632000 so‘mga qisqartirgan, homiladorlikdan oldin virusli infeksiyani boshdan kechirgan ayollarni erta skriningdan o‘tkazish hamda o‘z vaqtida profilaktika tadbirlarini amalga oshirish esa har bir bemor uchun qo‘shimcha ravishda 604000 so‘m iqtisod qilib, bir paytning o‘zida homila yo‘qotish hamda perinatal o‘lim xavfini pasaytirgan; xulosa: akusherlik xavfini ilk tekshiruvning o‘zidayoq stratifikatsiya qilish imkonini beradigan hujayraviy va gumoral immunitet disbalansi (IgG/IgM/IgA o‘zgarishlari) infeksiyaning og‘ir kechishi uchun erta marker sifatida yuqori diagnostik qimmatga ega ekanligi aniqlangan;
uchinchi ilmiy yangiligi: ilk bor COVID-19 ning og‘ir va o‘ta og‘ir kechishi kuzatilgan homiladorlarda yallig‘lanishning kuchayishi sababli fiziologik homiladorlikka nisbatan IL-1β va IL-8 sitokinlarining yuqori darajalari, IFN-α kamayishi va IFN-γ o‘sishi bilan xarakterlanuvchi interferonlar disbalansi aniqlanganligi bo‘yicha Immunologiya va inson genomikasi instituti tomonidan 2022-yil 16-noyabrdagi 23m-145-son ilan «COVID-19 bilan kasallangan ayollarda akusherlik asoratlarini bashorat qilishning immunologik va biokimyoviy mezonlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilib, ushbu tavsiyanoma RIOvaBSIATM Toshkent shaxar filialida 2024-yil 3-iyuldagi №114-sonli va Toshkent shaxar 3-sonli tug‘ruq kompleksida 2024-yil 2-iyuldagi 79-sonli buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024-yil 10-dekabrdagi 10/22-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ona va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar kasallanishini erta xavfni stratifikatsiya qilish va asoratlarning oldini olish orqali kamaytirishi, bu sog‘liqni saqlash tizimi yukini pasaytiradi hamda onalar va bolalarning hayot sifatini yaxshilaydiga xizmat qiladi; iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 bilan homilador ayollarni tashxislash va nazorat olib borish protokolini joriy etilishi 118 nafar bemorni davolash xarajatlarini 72632000 so‘mga qisqartirgan, homiladorlikdan oldin virusli infeksiyani boshdan kechirgan ayollarni erta skriningdan o‘tkazish hamda o‘z vaqtida profilaktika tadbirlarini amalga oshirish esa har bir bemor uchun qo‘shimcha ravishda 604000 so‘m iqtisod qilib, bir paytning o‘zida homila yo‘qotish hamda perinatal o‘lim xavfini pasaytirgan; xulosa: IL-1β va IL-8 konsentratsiyasining oshishi IFN-α pasayishi va IFN-γ ko‘tarilishi bilan birga kuzatilganda akusherlik asoratlarining rivojlanishini ishonchli bashorat qilishi isbotlangan; muntazam sitokinlar darajasinining monitoringi SARS-CoV-2 bilan zararlangan homilador ayollarning gestatsion kuzatuv protokollariga kiritilishi taklif etilgan;
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor klinik-laborator va immunologik ko‘rsatkichlar asosida COVID-19 kechishini prognozlovchi indeks (KKPI) ishlab chiqilgan; ushbu indeks qiymatining kasallik og‘irligiga teskari proporsional bo‘lishi infeksiya og‘irlashishini erta bashorat qilish va akusherlik boshqaruvini individuallashtirishg mezoni ekanligi asoslanganligi bo‘yicha Immunologiya va inson genomikasi instituti tomonidan 2022-yil 16-noyabrdagi 23m-145-son ilan «COVID-19 bilan kasallangan ayollarda akusherlik asoratlarini bashorat qilishning immunologik va biokimyoviy mezonlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilib, ushbu tavsiyanoma RIOvaBSIATM Toshkent shaxar filialida 2024-yil 3-iyuldagi №114-sonli va Toshkent shaxar 3-sonli tug‘ruq kompleksida 2024-yil 2-iyuldagi 79-sonli buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024-yil 10-dekabrdagi 10/22-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ona va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar kasallanishini erta xavfni stratifikatsiya qilish va asoratlarning oldini olish orqali kamaytirishi, bu sog‘liqni saqlash tizimi yukini pasaytiradi hamda onalar va bolalarning hayot sifatini yaxshilaydiga xizmat qiladi; iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 bilan homilador ayollarni tashxislash va nazorat olib borish protokolini joriy etilishi 118 nafar bemorni davolash xarajatlarini 72 632 000 so‘mga qisqartirgan, homiladorlikdan oldin virusli infeksiyani boshdan kechirgan ayollarni erta skriningdan o‘tkazish hamda o‘z vaqtida profilaktika tadbirlarini amalga oshirish esa har bir bemor uchun qo‘shimcha ravishda 604 000 so‘m iqtisod qilib, bir paytning o‘zida homila yo‘qotish hamda perinatal o‘lim xavfini pasaytirgan; xulosa: homilador ayollarda COVID-19 kechishini prognozlovchi indeksi (KKPI) ishlab chiqilgan: KKPI ≤ 2,3 shartli birlik infeksiyaning og‘ir yoki juda og‘ir kechish xavfini ishonchli ko‘rsatadi, KKPI ≤ 2,0 shartli birlik esa laborator giperkoagulyasiya va sitokinemik bo‘ron belgilari bilan birga preklampsiya, platsentar disfunksiya va muddatidan oldin tug‘ruqning oldini olish uchun erta patogenetik tadbirlarni qo‘llash zarurligi isbotlangan.
