Rasulova Saodat Xalimovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi: “Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida allergik sezgirligiga ko‘ra ta’sirlangan ichak sindromining uchrashi va klinik xususiyatlari” ixtisoslik shifri: 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya; 14.00.09 – Pediatriya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:  B2021.4.PhD/Tib2327.
Ilmiy rahbarlar: Navruzova Shakar Istamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Muxamedova Shaxnoza Tolibovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot institutida bajarilgan.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Mirraximova Maktuba Xabibullaevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Mullaeva Lola Djavlanovna, tibbiyot  fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Toshkent pediatriya tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida allergik sezgirligiga ko‘ra ta’sirlangan ichak sindromining uchrashi va klinik xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromi turli (ovqatdan allergiya, respirator (pollinoz va chang) allergiya, dorilarga allergiya, insekt allergiya (ari chaqishi, pashsha chaqishi) va atopik dermatit) kabi allergik xolatlar sababli yuzaga kelishi aniqlangan; 
ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida baliq, sabzavot va oziq-ovqat aralashmasi (bodom, pomidor, apelsinli, qulupnay, kivi, qovun, banan, shaftoli) kabi allergenlar sababli  yuqori reaktivlik paydo bo‘lishi isbotlangan; 
ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida allergiya fonida ta’sirlangan ichak sindromida glyukoza miqdorining pasayishi, gipoproteinemiyaga moyillik mavjudligi, giperbilirubinemiya, umumiy bilirubin va uning to‘g‘ridan-to‘g‘ri fraksiyasining ko‘payishi, bilirubin bilvosita fraksiyalar tarkibidagi nomutanosiblik mavjudligi va respirator allergiya bilan birga kelganda D vitamini etishmovchiligi aniqlangan;
ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida sezuvchanlik turiga bog‘liq bo‘lmagan xolatda qonda IgE, alfa amilaza, kreatinin miqdorlarining ortishi xamda sIgA miqdorining diareya va qabziyatda ortishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromining allergik sezgiligiga ko‘ra uchrashi va klinik xususiyatlarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangiligi: ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromi turli (ovqatdan allergiya, respirator (pollinoz va chang) allergiya, dorilarga allergiya, insekt allergiya (ari chaqishi, pashsha chaqishi) va atopik dermatit) kabi allergik xolatlar sababli yuzaga kelishi aniqlanganligi  bo‘yicha «Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2023 yil 4 dekabrdagi №23-m/155 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha  22.08.2024 yildagi 86-sonli va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 19.08.2024 yildagi 3270-2-208-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 10-dekabrdagi № 10/61 sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, o‘smirlar orasida kasallanish va nogironlik ko‘rsatgichlarini kamaytirishga, shuningdek birlamchi bo‘g‘in shifokorlari uchun bemorlarni olib borish taktikasini to‘g‘ri tanlash imkonini yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usulini qo‘llash klinik-immunologik xususiyatlari aniqlash va davolash usullarini qo‘llash xar bir o‘smirga nisbatan 6485000 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa: balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromi turli allergik xolatlar sababli yuzaga kelishi asoslangan.
ikkinchi ilmiy yangiligi: ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida baliq, sabzavot va oziq-ovqat aralashmasi (bodom, pomidor, apelsinli, qulupnay, kivi, qovun, banan, shaftoli) kabi allergenlar sababli  yuqori reaktivlik paydo bo‘lishi isbotlanganligi  bo‘yicha «Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2023 yil 4 dekabrdagi №23-m/155 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha  22.08.2024 yildagi 86-sonli va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 19.08.2024 yildagi 3270-2-208-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 10-dekabrdagi № 10/61 sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, o‘smirlar orasida kasallanish va nogironlik ko‘rsatgichlarini kamaytirishga, shuningdek birlamchi bo‘g‘in shifokorlari uchun bemorlarni olib borish taktikasini to‘g‘ri tanlash imkonini yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usulini qo‘llash klinik-immunologik xususiyatlari aniqlash va davolash usullarini qo‘llash xar bir o‘smirga nisbatan 6485000 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa: balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida baliq, sabzavot va oziq-ovqat aralashmasi kabi allergenlar sababli  yuqori reaktivlik paydo bo‘lishi asoslangan.
uchinchi ilmiy yangiligi: ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida allergiya fonida ta’sirlangan ichak sindromida glyukoza miqdorining pasayishi, gipoproteinemiyaga moyillik mavjudligi, giperbilirubinemiya, umumiy bilirubin va uning to‘g‘ridan-to‘g‘ri fraksiyasining ko‘payishi, bilirubin bilvosita fraksiyalar tarkibidagi nomutanosiblik mavjudligi va respirator allergiya bilan birga kelganda  D vitamini etishmovchiligi aniqlanganligi bo‘yicha «Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2023 yil 4 dekabrdagi №23-m/155 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha  22.08.2024 yildagi 86-sonli va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 19.08.2024 yildagi 3270-2-208-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 10-dekabrdagi № 10/61 sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, o‘smirlar orasida kasallanish va nogironlik ko‘rsatgichlarini kamaytirishga, shuningdek birlamchi bo‘g‘in shifokorlari uchun bemorlarni olib borish taktikasini to‘g‘ri tanlash imkonini yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usulini qo‘llash klinik-immunologik xususiyatlari aniqlash va davolash usullarini qo‘llash xar bir o‘smirga nisbatan 6485000 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan.  Xulosa: balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida allergiya fonida ta’sirlangan ichak sindromida glyukoza miqdorining pasayishi, gipoproteinemiyaga moyillik mavjudligi, giperbilirubinemiya, umumiy bilirubin va uning to‘g‘ridan-to‘g‘ri fraksiyasining ko‘payishi va respirator allergiya bilan birga kelganda  D vitamini etishmovchiligi asoslangan.
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida sezuvchanlik turiga bog‘liq bo‘lmagan xolatda qonda IgE, alfa amilaza, kreatinin miqdorlarining ortishi xamda sIgA miqdorining diareya va qabziyatda ortishi isbotlanganligi bo‘yicha «Balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2023 yil 4 dekabrdagi №23-m/155 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha  22.08.2024 yildagi 86-sonli va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 19.08.2024 yildagi 3270-2-208-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 10-dekabrdagi № 10/61 sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, o‘smirlar orasida kasallanish va nogironlik ko‘rsatgichlarini kamaytirishga, shuningdek birlamchi bo‘g‘in shifokorlari uchun bemorlarni olib borish taktikasini to‘g‘ri tanlash imkonini yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Buxoro viloyati Kogon shahar tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromini allergik sensibilizatsiyaga qarab tabaqalashtirish usulini qo‘llash klinik-immunologik xususiyatlari aniqlash va davolash usullarini qo‘llash xar bir o‘smirga nisbatan 6485000 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa:balog‘at yoshidagi maktab o‘quvchilarida ta’sirlangan ichak sindromida sezuvchanlik turiga bog‘liq bo‘lmagan xolatda qonda IgE, alfa amilaza, kreatinin miqdorlarining ortishi xamda sIgA miqdorining diareya va qabziyatda ortishi asoslangan.