Xasanov Fozil Kozimjonovichning  
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda tilning gemodinamik buzilishi va psixo-emotsional holatning o‘ziga xosliklari, 14.00.21- Stomatologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Tib4315.
Ilmiy rahbar: Rizaev Elyor Alimdjanovach, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/05.06.2020.Tib.102.02
Rasmiy opponentlar: Nazarova Nodira Sharipovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Belenova Irina Aleksandrovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Abu Ali ibni Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot instituti  (Tojikiston  Respublikasi).
II. Tadqiqotning maqsadi: tilning mahalliy gemodinamikasi, avtonom disfunksiyalar va psixo-emotsional holatdagi o‘zgarishlarni o‘rganish asosida glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarni davolash samaradorligini oshirishdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz suyuqligining pH darajasi, bufer sig‘imi va elektrolit tarkibida o‘zgarishlar kuzatilishi aniqlangan, bu og‘iz bo‘shlig‘ining gigienik holatiga, mikroorganizmlar faolligiga ta’sir qilishi va stomatologik kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi isbotlangan;
glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda vegetativ asab tizimining disbalansi, ya’ni simpatik va parasimpatik faoliyatning buzilishi kuzatilib, bemorlarning stressga bo‘lgan reaksiyasining o‘zgarishiga ta’sir qilishi, kasallik belgilarini kuchaytirishi aniklangan;
psixologik tadqiqotlar asosida glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda depressiya, xavotir va boshqa psixologik muammolarning yuqori chastotada uchrashi aniqlangan, bu shaxsiy va vaziyatli xavotirning oshishiga, kasallikning rivojlanishiga va davolanish jarayoniga ta’sir qilishi aniklangan;
stomatologik muolajalar, psixologik qo‘llab-quvvatlash, dori-darmonlar bilan davolash va og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini yaxshilashni o‘z ichiga olgan glossodiniyani davolash va oldini olishning taklif etilgan kompleks usuli simptomlarni kamaytirish va kasallikning qaytalanishini oldini olish, shuningdek, depressiya va tashvishni bartaraf etish imkonini berishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi. 
Samarkand viloyat stomatologiya polklinikasi amalietga tadbik etildi (Uzbekiston Respublikasi Soglikni saklash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 15.02.25yildagi 12-sonli №12/51 yigilish bayonnomasi)
birinchi ilmiy yangilik glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz suyuqligining pH darajasi, bufer sig‘imi va elektrolit tarkibida o‘zgarishlar kuzatilishi aniqlangan, bu og‘iz bo‘shlig‘ining gigienik holatiga, mikroorganizmlar faolligiga ta’sir qilishi va stomatologik kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi isbotlangan. Glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklar darajasini baholashga qaratilgan ilmiy natijalar asosida ishlab chiqilgan "Glossodiniya bilan og‘rigan shaxslarni klinik, fizik-kimyoviy, funksional va psixologik tekshirish natijalari" nomli uslubiy tavsiyanoma tasdiqlangan (SamDTU Ekspert kengashining 2024 yil 28 avgustdagi 1-sonli xulosasi). Samarqand viloyat stomatologiya poliklinikasi faoliyatiga, 2024 yil 20 dekabrdagi 125-son hamda Toshkent Davlat Stomatologiya Instituti klinikasiga 26.08.2024 yildagi № 49 buyruk asosida joriy etilgan .Ushbu uslubiy tavsiyanomada ishlab chiqilgan diagnostika majmuasidan klinik amaliyotda foydalanish tavsiflangan bo‘lib, bu glossodiniyani aniqlash va adekvat davolashga yordam beradi; Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun til chuqur arteriyasi havzasi gemodinamikasini doppler tekshiruvi usullari tavsiflanganligi; sog‘lom shaxslar tili gemodinamikasining xususiyatlari ushbu xususiyatlarni glossodiniya bilan og‘rigan bemorlar bilan taqqoslash bilan tavsiflanganligi; aniq dori vositalarini qo‘llashni asoslash bilan glossodiniyani davolashning tavsiya etilgan sxemasi tavsiflanganligi; gemodinamika ko‘rsatkichlarining o‘zgarish dinamikasini, glossodiniya klinik ko‘rinishini, bemorlarning psixologik va vegetativ holatini o‘rganish bilan tavsiya etilgan kompleks davolashning sinov natijalari keltirilganligi bilan izohlanadi. Ilmiy yangilikni ikdisodiy samarodorligi. Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda olingan klinik va labarator natijalar asaosida kompleks davo ishlab chikildi va amalietga tadbik etildi bu esa ananaviy davolashga ketadigan sarf xarajatlar 1 nafar bemor uchun  400000 sumga tejash imkonini bergan. Xulosa: tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Glossodiniyani o‘z vaqtida aniqlash aholi salomatligi va hayot sifatini yaxshilash imkonini beradi
ikkinchi ilmiy yangilik:  glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda vegetativ asab tizimining disbalansi, ya’ni simpatik va parasimpatik faoliyatning buzilishi kuzatilib, bemorlarning stressga bo‘lgan reaksiyasining o‘zgarishiga ta’sir qilishi, kasallik belgilarini kuchaytirishi aniklangan; Samarqand viloyat stomatologiya poliklinikasi faoliyatiga, 2024 yil 20 dekabrdagi 125-son hamda Toshkent davlat stomatologiya instituti klinikasiga 26.08.2024 yildagi № 48/49 buyruk asosida joriy etilgan (SamDTU Ekspert kengashining 2024 yil 24 avgustdagi 1-sonli xulosasi). Mazkur uslubiy tavsiyanoma kasallikni bartaraf etish va qaytalanish xavfini kamaytirishga qaratilgan davolash-profilaktik chora-tadbirlarni aniqlash va o‘z vaqtida o‘tkazish imkonini beradi; Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun til chuqur arteriyasi havzasi gemodinamikasini doppler tekshiruvi usullari tavsiflanganligi; sog‘lom shaxslar tili gemodinamikasining xususiyatlari ushbu xususiyatlarni glossodiniya bilan og‘rigan bemorlar bilan taqqoslash bilan tavsiflanganligi; aniq dori vositalarini qo‘llashni asoslash bilan glossodiniyani davolashning tavsiya etilgan sxemasi tavsiflanganligi; gemodinamika ko‘rsatkichlarining o‘zgarish dinamikasini, glossodiniya klinik ko‘rinishini, bemorlarning psixologik va vegetativ holatini o‘rganish bilan tavsiya etilgan kompleks davolashning sinov natijalari keltirilganligi bilan izohlanadi. Ilmiy yangilikni ikdisodiy samarodorligi. Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda olingan klinik va labarator natijalar asosida kompleks davo ishlab chikildi va amalietga tadbik etildi bu esa ananaviy davolashga ketadigan sarf xarajatlar 1 nafar bemor uchun   400000 sumga tejash imkonini berdi. Xulosa: Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda olingan klinik va labarator natijalar asosida aholining xabardorligini oshirish, glossodiniya bo‘yicha profilaktika chora-tadbirlarini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi 
uchinchi ilmiy yangilik: psixologik tadqiqotlar asosida glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarda depressiya, xavotir va boshqa psixologik muammolarning yuqori chastotada uchrashi aniqlangan, bu shaxsiy va vaziyatli xavotirning oshishiga, kasallikning rivojlanishiga va davolanish jarayoniga ta’sir qilishi aniklangan. Tadqiqot natijalari sog‘liqni saqlash amaliyotiga, xususan, Samarqand viloyat stomatologiya poliklinikasi faoliyatiga, 2024 yil 20 dekabrdagi 125-son hamda Toshkent Davlat Stomatologiya Instituti klinikasiga 26.08.2024 yildagi № 48/49 buyruk asosida joriy joriy etilgan (SamDTU Ekspert kengashining 2024 yil 28 avgustdagi 1-son xulosasi). Olingan natijalarning amaliyotga joriy qilinishi glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, ushbu kasallikni davolashda uzoq muddatli ijobiy natijalarga erishi imkonini bergan. Samarqand viloyat stomatologiya poliklinikasi faoliyatiga, 2024 yil 20 dekabrdagi 125-son hamda Toshkent davlat stomatologiya instituti klinikasiga 26.08.2024 yildagi № 48/49 buyruk asosida joriy etilgan (SamDTU Ekspert kengashining 2024 yil 28 avgustdagi 1-son xulosasi). Olingan natijalarning amaliyotga joriy qilinishi glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, ushbu kasallikni davolashda uzoq muddatli ijobiy natijalarga erishi imkonini bergan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun til chuqur arteriyasi havzasi gemodinamikasini doppler tekshiruvi usullari tavsiflanganligi; sog‘lom shaxslar tili gemodinamikasining xususiyatlari ushbu xususiyatlarni glossodiniya bilan og‘rigan bemorlar bilan taqqoslash bilan tavsiflanganligi; aniq dori vositalarini qo‘llashni asoslash bilan glossodiniyani davolashning tavsiya etilgan sxemasi tavsiflanganligi; gemodinamika ko‘rsatkichlarining o‘zgarish dinamikasini, glossodiniya klinik ko‘rinishini, bemorlarning psixologik va vegetativ holatini o‘rganish bilan tavsiya etilgan kompleks davolashning sinov natijalari keltirilganligi bilan izohlanadi. Ilmiy yangilikni ikdisodiy samarodorligi. Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda olingan klinik va labarator natijalar asaosida kompleks davo ishlab chikildi va amalietga tadbik etildi bu esa ananaviy davolashga ketadigan sarf xarajatlar 1 nafar bemor uchun 400000 sumga tejash imkonini berdi. Xulosa: ushbu tadqiqot natijalari glossodiniyaning diagnostikasi, monitoringi va profilaktikasini yaxshilashga va  davolash usullarini sog‘liqni saqlash tizimi amaliyotiga tatbiq etish imkonini yaratdi
 turtinchi ilmiy yangilik: stomatologik muolajalar, psixologik qo‘llab-quvvatlash, dori-darmonlar bilan davolash va og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini yaxshilashni o‘z ichiga olgan glossodiniyani davolash va oldini olishning taklif etilgan kompleks usuli simptomlarni kamaytirish va kasallikning qaytalanishini oldini olish, shuningdek, depressiya va tashvishni bartaraf etish imkonini berishi isbotlangan. Samarqand viloyat stomatologiya poliklinikasi faoliyatiga, 2024 yil 20 dekabrdagi 125-son hamda Toshkent davlat stomatologiya instituti klinikasiga 26.08.2024 yilda joriy etilgan (SamDTU Ekspert kengashining 2024 yil 28 avgustdagi 1-son xulosasi). Olingan natijalarning amaliyotga joriy qilinishi glossodiniya bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, ushbu kasallikni davolashda uzoq muddatli ijobiy natijalarga erishi imkonini bergan; Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tibbiyot amaliyotida foydalanish uchun til chuqur arteriyasi havzasi gemodinamikasini doppler tekshiruvi usullari tavsiflanganligi; sog‘lom shaxslar tili gemodinamikasining xususiyatlari ushbu xususiyatlarni glossodiniya bilan og‘rigan bemorlar bilan taqqoslash bilan tavsiflanganligi; aniq dori vositalarini qo‘llashni asoslash bilan glossodiniyani davolashning tavsiya etilgan sxemasi tavsiflanganligi; gemodinamika ko‘rsatkichlarining o‘zgarish dinamikasini, glossodiniya klinik ko‘rinishini, bemorlarning psixologik va vegetativ holatini o‘rganish bilan tavsiya etilgan kompleks davolashning sinov natijalari keltirilganligi bilan izohlanadi. Ilmiy yangilikni ikdisodiy samarodorligi. Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda olingan klinik va labarator natijalar asaosida kompleks davo ishlab chikildi va amalietga tadbik etildi bu esa ananaviy davolashga ketadigan sarf xarajatlar 1 nafar bemor uchun 400000 sumga tejash imkonini berdi. Xulosa: Glossodiniya bilan ogrigan bemorlarda psixologik qo‘llab-quvvatlash, dori-darmonlar bilan davolash aholi orasida tibbiy-profilaktik yordam sifatini oshirishga imkon beradi.