Cayinaev Farrux Karamatovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Ventral churralar xirurgiyasida laparoskopik gernioalloplastikaning jihatlari», 14.00.27 – Xirurgiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.4.DSc/Tib769.
Ilmiy rahbar: Kurbaniyazov Zafarjon Babajanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/05.05.2023.Tib.102.03.
Rasmiy opponentlar: Eshonxodjaev Otabek Djuraevich, tibbiyot fanlari doktori, professor. Babajanov Axmadjon Sultanbaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor. Nazarov Shoxin Kuvatovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: I.K.Axunbaev nomidagi Qirg‘iziston davlat tibbiyot akademiyasi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
Ventral churra bilan og‘rigan bemorlarni jarrohlik yo‘li bilan davolashni laparoskopik gernioalloplastikanining taktik va texnik jihatlarni takomillashtirish orqali davolash natijalarini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
laparoskopik va ochiq usuldagi gernioplastika vaqtida sun’iy gipertenziya qo‘llanilganda operatsiya oldi asoratlar rivojlanish xavfini bashorat qilish uchun mualliflar tomonidan ishlab chiqilgan ballli baholash shkalasi hamda W3 va W4 toifadagi churralarda kompartment-sindromning oldini olish maqsadida maxsus bandaj-belbog‘ ishlab chiqilgan;
churra joylashuvi, churra darvozasining o‘lchami, semizlik darajasi hamda qorin bo‘shlig‘idagi bitishma jarayonining ifodalanish darajasiga asosan laparoskopik gernioplastikaning bosqichlari va texnik usullarini tanlash algoritmi ishlab chiqilgan;
qorin bo‘shlig‘ining germetikligini ta’minlovchi pnevmatik fiksatori mavjud troakar ishlab chiqildi hamda modifikatsiya qilingan Endo Close ignasi yordamida P-shakldagi tikishlar bilan implantni mustahkamlash texnikasi ishlab chiqilgan;
M3, M4 va L3 turdagi churralarda siydik pufagi shikastlanishining oldini olish maqsadida laparoskopik gernioalloplastika usuli ishlab chiqilgan (O‘zbekiston Respublikasi ixtiro uchun patent IAP 07205);
bemorlarning tez faol reabilitatsiyasi, jarrohlikdan keyingi asoratlar va churra residivi uchrash chastotasining kamayishi orqali laparoskopik gernioalloplastikaning klinik samaradorligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ventral churralar xirurgiyasida laparoskopik gernioalloplastikaning jihatlari bo‘yicha olib borilgan ilmiy-tadqiqot natijalari asosida (O‘zbekiston Respublikasi SSV huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 20.03.2025 y. 14/33-son xulosasi):
birinchi ilmiy yangilik: laparoskopik va ochiq usuldagi gernioplastika vaqtida sun’iy gipertenziya qo‘llanilganda operatsiya oldi asoratlar rivojlanish xavfini bashorat qilish uchun mualliflar tomonidan ishlab chiqilgan ballli baholash shkalasi hamda W3 va W4 toifadagi churralarda kompartment-sindromning oldini olish maqsadida maxsus bandaj-belbog‘ ishlab chiqilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Qarshi shaxar tibbiyot birlashmasi 17.05.2024 y. 41-son buyrug‘i va SamDTU ko‘p tarmoqli klinikasi 24.05.2024 y. 84-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorligi: ventral churralar bo‘yicha amalga oshirilgan jarrohlik aralashuvlari vaqtida perioperatsion asoratlar rivojlanishining xavf omillari aniqlandi hamda kompartment-sindromning oldini olish maqsadida sun’iy intraabdominal gipertenziya metodikasi bilan birga qo‘llaniladigan modifikatsiya qilingan predoperatsion tayyorgarlik shkalasi ishlab chiqildi. Iqtisodiy samaradorligi: W3 va W4 toifadagi churralarda kompartment-sindromning oldini olish maqsadida maxsus bandaj-belbog‘ bilan davolash odatda umumiy o‘rtacha 5-7 kun uchun 4321500 so‘m. Bemorlarning barcha laborator-instrumental tekshirishlariga jami 746200 so‘m sarflanadi. Xulosa: xirurgik va anestetik xavfni baholashda nafaqat somatik patologiyaning mavjudligini, balki perioperativ asoratlarni bashorat qilish uchun skoring dasturiga muvofiq uning klinik va laboratoriya belgilarini ham hisobga olish kerak. Agar umumiy ball 10-15 balldan kam bo‘lsa, ventral churralar uchun jarrohlik aralashuvi mumkin, agar umumiy ball 15 balldan ko‘p bo‘lsa, u barqaror ravishda kamayguncha operatsiyadan oldingi tayyorgarlik zarur.
ikkinchi ilmiy yangilik: churra joylashuvi, defekt o‘lchami, semizlik darajasi va qorin bo‘shlig‘idagi yopishma jarayonining ifodalanish darajasiga qarab laparoskopik protez qo‘llanilgan gernioplastikaning bosqichlar ketma-ketligi va texnik usullarini tanlash algoritmi ishlab chiqilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Qarshi shaxar tibbiyot birlashmasi 17.05.2024 y. 41-son buyrug‘i va SamDTU ko‘p tarmoqli klinikasi 24.05.2024 y. 84-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorligi: ventral churrali bemorlarda turli variantdagi gernioalloplastikalarning takomillashtirilgan taktiko-texnika jihatlarini hisobga olgan holda optimal jarrohlik usulini tanlash algoritmi ishlab chiqildi. Iqtisodiy samaradorligi: laparoskopik protez bilan qo‘llanilgan jarrohlik amaliyotida 1 nafar bemor uchun 15x10 smlik ishlatiladigan protez narxi 1200000 ni tashkil qiladigan bo‘lsa, yillik iqtisodiy ko‘rsatkich 5426350 so‘mni tashkil etadi. Xulosa: endovideojarrohlik gernioplastika amaliyoti kichik va o‘rta operatsiyadan keyingi ventral churralarni jarrohlik davolashda uslubiy jihatdan asosli va samarali hisoblanadi. Ventral churra bilan og‘rigan bemorlarni jarrohlik davolashning taktik va texnik jihatlarini takomillashtirish orqali tadqiqot natijalarini amaliyotga tatbiq etish operatsiyadan keyingi asoratlarni 28,0% dan 7,8% gacha, shu jumladan yara asoratlarini 14,4% dan 1,9% gacha kamaytirishga imkon berdi takrorlanish 13,3% dan minimallashtirildi taqqoslash guruhida asosiy guruhda 2,2% gacha.
uchinchi ilmiy yangilik: qorin bo‘shlig‘ining germetikligini ta’minlovchi pnevmatik fiksatori mavjud troakar ishlab chiqildi hamda modifikatsiya qilingan Endo Close ignasi yordamida P-shakldagi tikishlar bilan implantni mustahkamlash texnikasi ishlab chiqilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Qarshi shaxar tibbiyot birlashmasi 17.05.2024 y. 41-son buyrug‘i va SamDTU ko‘p tarmoqli klinikasi 24.05.2024 y. 84-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorligi: Hassen usuli bo‘yicha ochiq laparoskopiyada qorin bo‘shlig‘ining germetikligini ta’minlovchi «havo kameralari bilan modifikatsiyalangan troakar» deb nomlangan xirurgik instrument ishlab chiqildi. Iqtisodiy samaradorligi: implant fiksatsiyasi yangi texnikasi bilan qo‘llangan operatsiyasidan keyingi davrda asoratlar tubdan qisqarishini inobatga olsak, asosiy guruxdagi bemorlarda byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘lar 30% qisqartirishlikka erishildi. Xulosa: havo kameralari bilan o‘zgartirilgan troakardan foydalanish tufayli Hassen bo‘yicha ochiq laparoskopiyada texnik qiyinchiliklarni bartaraf etish mumkin, bu operatsiyaning ushbu bosqichida 22,1 ± 2,2 va 5,2 ± 1,3 minutgacha (R<0.001) qisqarish bilan pnevmoperitoneumning yo‘qolishini oldini oladi. Umuman olganda, ushbu texnik echim operatsiya davomiyligini 96,5±1,9 daqiqadan 71,1±1,2 daqiqagacha sezilarli darajada qisqartirdi (T-mezon = 6,74, R<0,001).
to‘rtinchi ilmiy yangilik: M3, M4 va L3 turdagi churralarda siydik pufagi shikastlanishining oldini olish maqsadida laparoskopik gernioalloplastika usuli ishlab chiqilgan (O‘zbekiston Respublikasi ixtiro uchun patent IAP 07205). Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Qarshi shaxar tibbiyot birlashmasi 17.05.2024 y. 41-son buyrug‘i va SamDTU ko‘p tarmoqli klinikasi 24.05.2024 y. 84-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorligi: protezning ko‘chishini oldini olish maqsadida P-shakldagi tikishlar bilan ekstraabdominal mustahkamlash asosida intraperitoneal setkali protez qo‘llash texnikasi ishlab chiqildi. Iqtisodiy samaradorligi: ekstraabdominal mustahkamlash asosida intraperitoneal setkali protez qo‘llash texnikasi bilan reabilitatsiya muddatlarining qisqarishi tufayli bemorlarni statsionar sharoitda davolash odatda umumiy o‘rtacha 5468500 so‘m sarflanadi. Yillik iqtisodiy ko‘rsatkich esa o‘z navbatida 25% gacha byudjet mablag‘larini tejashga olib keladi. Xulosa: 66,9% hollarda churra nuqsoni kindik ostida joylashgan, ya’ni M3 - M4 va 7,8% hollarda churra nuqsoni yonbosh mintaqasida joylashgan-L3. Qorin parda oldi sohasida cho‘ntak yaratishda, shuningdek siydik pufagi devorini tikishda siydik pufagi devorining shikastlanishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun gernioalloplastikaning laparoskopik usuli bunday asoratlar xavfini yo‘q qiladi.
beshinchi ilmiy yangilik: bemorlarning tez faol reabilitatsiyasi, jarrohlikdan keyingi asoratlar va churra residivi uchrash chastotasining kamayishi orqali laparoskopik gernioalloplastikaning klinik samaradorligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Qarshi shaxar tibbiyot birlashmasi 17.05.2024 y. 41-son buyrug‘i va SamDTU ko‘p tarmoqli klinikasi 24.05.2024 y. 84-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorligi: ilk bor kindik osti va qorin pastki lokalizatsiyaga ega churralarda siydik pufagi devorini shikastlanishidan saqlash maqsadida laparoskopik gernioalloplastika usuli ishlab chiqildi. Gernioplastikani ochiq va laparoskopik usullarda bajarish natijalari o‘rganildi va laparoskopik aralashuvlarning samaradorligi isbotlandi. Iqtisodiy samaradorligi: churra residivi uchrash chastotasining kamayishi orqali laparoskopik gernioalloplastika bilan davolash tufayli umumiy o‘rtacha 2896500 so‘m sarflanadi. Bemorning statsionar sharoitda davolanish muddati 8 kundan 4-5 kungacha qisqarishi tufayli statsionar davolanish muddati kamayib, xar bir bemor uchun pullik xizmatdan 765400 so‘mgacha qisqaradi. Xulosa: laparoskopik va ochiq gernioplastika usullarining samaradorligini taqqoslash laparoskopik usulning aniq afzalliklarini ko‘rsatdi. Shunday qilib, laparoskopik gernioplastikadan keyingi davrda og‘riqning davomiyligi o‘rtacha 3,1±0,8 kun, operatsiyadan keyingi yara sohasidagi og‘riq 6,2±1,8 kun davom etdi (r<0,05). Bemorlarning erta faollashishi operatsiyadan keyingi davrda og‘riqning og‘irligi, davomiyligi va operatsiyaning travmatik tabiati bilan bevosita bog‘liq edi. Laparoskopik gernioplastikadan so‘ng bemorlarning ilgari faollashishi qayd etilgan-operatsiyadan 9,3 soat o‘tgach, operatsiyadan 0,6 soat o‘tgach, ochiq gernioplastikadan keyin-atigi 26,3 D. 1,2 soat (r <0,05).
