Payzullaeva Umida Furqat qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «Autoimmun kasalliklarda immun javobini shakllantirishda ichak mikrobiomasi», 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/B1433.
Ilmiy rahbar: Ziyadullaev Shuxrat Xudoyberdievich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01 raqamli kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Musaxodjaeva Diloram Abdullaevna, biologiya fanlari doktori, professor; Shaxmurova Gul`nara Abdullaevna, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent pediatriya tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: autoimmun kasalliklarda immun javobini shakllantirishda ichak mikrobiomasi rolini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
RA bilan kasallanganlar ichak mikroflorasida E. coli, K. pneumoniae ko‘proq uchrashi fonida Bifidobacteria darajasi kamayishi, TQYu bilan kasallanganda Lactobacillus kamayishi fonida E. gallinarum aniqlanishi shartli patogen va foydali mikroorganizmlar disbalansini keltirib chiqarishi sababli yallig‘lanish jarayonining faollashuviga olib kelishi isbotlangan;
DAS28 indeksi bilan Klebsiella pneumoniae bakterial yuki o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyasiyasi, Bifidobacteria darajasi bilan ishonarli salbiy korrelyasiyasiga bog‘liq mikrobiota tarkibidagi o‘zgarishlar kasallik kechishining og‘irlashuviga sababli bo‘lishi aniqlangan;
autoimmun kasalliklarda yallig‘lanishga xos IL-1β va IL-17A sitokinlar miqdorlarining (RA bilan kasallanganda TQYu bilan kasallanganlarga nisbatan ishonarli yuqori) ortishi sababli kasallikning kuchayishiga olib kelishi isbotlangan;
ilk bor autoimmun kasalliklarida sitokinlar miqdori va shartli patogen ichak mikrobiomlari o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyasiyalar (RA da IL-1β va IL-17A miqdorlari Escherichia coli va Staphylococcus aureus bilan yuqori bog‘liqlik, TQYu da esa IL-17A va Enterococcus gallinarum bilan yuqori bog‘liqlik) aniqlanishi shartli patogen ichak mikroorganizmlar immun javobni shakllantirish bilan uzviy bog‘liqligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Autoimmun kasalliklarda immun javobini shakllantirishda ichak mikrobiomasi rolini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangiligi: RA bilan kasallanganlar ichak mikroflorasida E. coli, K. pneumoniae ko‘proq uchrashi fonida Bifidobacteria darajasi kamayishi, TQYu bilan kasallanganda Lactobacillus kamayishi fonida E. gallinarum aniqlanishi shartli patogen va foydali mikroorganizmlar disbalansini keltirib chiqarishi sababli yallig‘lanish jarayonining faollashuviga olib kelishi isbotlanganligi bo‘yicha «Autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024-yil 4-dekabrdagi 4-sonli Ilmiy kengashi qarori) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2025 yildagi 39-Y-sonli va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha 08.01.2025 yildagi 10-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025-yil 15-fevraldagi 12-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, profilaktika taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari aniqlash uslubini qo‘llash orqali o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni oldini olish, o‘z navbatida individual davolash taktikasini tanlash natijasida davolash samaradorligi ortishi va statsionarda yotish kunlari qisqarishi xamda bemorlar xayot sifatini yaxshilashga asoslangan. Xulosa: RA va TQYu bilan kasallanganlar ichak mikroflorasida shartli patogen va foydali mikroorganizmlar disbalansi sababli yallig‘lanish jarayonining faollashuvi kelib chiqishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangiligi: DAS28 indeksi bilan Klebsiella pneumoniae bakterial yuki o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyasiyasi, Bifidobacteria darajasi bilan ishonarli salbiy korrelyasiyasiga bog‘liq mikrobiota tarkibidagi o‘zgarishlar kasallik kechishining og‘irlashuviga sababli bo‘lishi aniqlanganligi bo‘yicha «Autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024-yil 4-dekabrdagi 4-sonli Ilmiy kengashi qarori) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2025 yildagi 39-Y-sonli va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha 08.01.2025 yildagi 10-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025-yil 15-fevraldagi 12-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, profilaktika taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari aniqlash uslubini qo‘llash orqali o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni oldini olish, o‘z navbatida individual davolash taktikasini tanlash natijasida davolash samaradorligi ortishi va statsionarda yotish kunlari qisqarishi xamda bemorlar xayot sifatini yaxshilashga asoslangan. Xulosa: DAS28 indeksi bilan shartli patogen ichak mikroorganizmlar korrelyasiyalari bog‘liq o‘zgarishlar kasallik kechishining og‘irlashuviga sababli bo‘lishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangiligi: autoimmun kasalliklarda yallig‘lanishga xos IL-1β va IL-17A sitokinlar miqdorlarining (RA bilan kasallanganda TQYu bilan kasallanganlarga nisbatan ishonarli yuqori) ortishi sababli kasallikning kuchayishiga olib kelishi isbotlanganligi bo‘yicha «Autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024-yil 4-dekabrdagi 4-sonli Ilmiy kengashi qarori) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2025 yildagi 39-Y-sonli va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha 08.01.2025 yildagi 10-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025-yil 15-fevraldagi 12-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, profilaktika taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari aniqlash uslubini qo‘llash orqali o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni oldini olish, o‘z navbatida individual davolash taktikasini tanlash natijasida davolash samaradorligi ortishi va statsionarda yotish kunlari qisqarishi xamda bemorlar xayot sifatini yaxshilashga asoslangan. Xulosa: autoimmun kasalliklarda yallig‘lanishga xos IL-1β va IL-17A sitokinlar miqdorlarining ortishi kasallikning kuchayishiga olib kelishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor autoimmun kasalliklarida sitokinlar miqdori va shartli patogen ichak mikrobiomlari o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyasiyalar (RA da IL-1β va IL-17A miqdorlari Escherichia coli va Staphylococcus aureus bilan yuqori bog‘liqlik, TQYu da esa IL-17A va Enterococcus gallinarum bilan yuqori bog‘liqlik) aniqlanishi shartli patogen ichak mikroorganizmlar immun javobni shakllantirish bilan uzviy bog‘liqligi isbotlanganligi bo‘yicha «Autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024-yil 4-dekabrdagi 4-sonli Ilmiy kengashi qarori) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2025 yildagi 39-Y-sonli va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha 08.01.2025 yildagi 10-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025-yil 15-fevraldagi 12-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, profilaktika taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Toshkent tibbiyot akademiyasi ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi autoimmun kasalliklari bo‘lgan bemorlar ichak mirobiotasi buzilishlari xususiyatlari aniqlash uslubini qo‘llash orqali o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni oldini olish, o‘z navbatida individual davolash taktikasini tanlash natijasida davolash samaradorligi ortishi va statsionarda yotish kunlari qisqarishi xamda bemorlar xayot sifatini yaxshilashga asoslangan. Xulosa: autoimmun kasalliklarida yallig‘lanishga xos sitokinlar miqdori va shartli patogen ichak mikrobiomlari o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyasiyalar immun javobni shakllantirish bilan uzviy bog‘liqligi asoslangan.
