Xusainboev Shoxruxbek Davronbekovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarning elka bo‘g‘imlari jaroxatlarini jismoniy reabilitatsiya qilish dasturini ishlab chikish», 14.00.38 – Sport tibbiyoti (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/Tib4786.
Ilmiy rahbar: Rizaev Jasur Alimdjanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/31.10.2024.Tib.102.03.
Rasmiy opponentlar: Sadikov Abdushukur Abdujalilovich, tibbiyot fanlari doktori, professor. Eremushkin Mixail Anatol`evich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik. 
II.Tadqiqotning maqsadi: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchi- sportchilarda jismoniy reabilitatsiya samaradorligini oshirish va elka bo‘g‘imi shikastlanishining profilaktikasini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
eshkak eshuvchi-sportchilarda elka bo‘g‘imlarining shikastlanishiga ta’sir etuvchi biomexanik va tashqi omillarni kompleks o‘rganish ushbu sport turiga xos jarohatlanish sabablari va xavflarini aniqlash shuningdek eshkak eshish texnikasi va mashg‘ulot yuklamalarini chuqur tahlil qilish, bu omillar va elka jarohatlarining tarqalganligi o‘rtasidagi bog‘liqlik asoslangan;
baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari va morfologik tuzilishini qiyosiy o‘rganish orqali, ushbu maxsus jismoniy faoliyat natijasida sportchilarda paydo bo‘ladigan o‘ziga xos tana massasi va proporsiyalaridagi o‘zgarishlar, mushak to‘qimalarining ayrim guruhlarda intensiv rivojlanishi, harakatlar asimmetriyasi, yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarida funksional moslashuvlar kabi adaptatsiyalar aniqlangan;
tadqiqot davomida eshkak eshuvchilarda shikastlangan elka bo‘g‘imini o‘rab turgan mushaklarning funksional faolligi to‘g‘risida malumotlarni o‘rganish, bu jarohatlardan keyin nerv-mushak koordinatsiyasining xususiyatlarini aniqlash imkonini bergan va ushbu tadqiqot jarohatlarning rivojlanishida mushaklar disbalansining tabiati va alohida mushak guruhlarining roli haqida yangi ma’lumotlar asoslangan;
ilk marta eshkak eshuvchilarda jarohatlar mexanikasi, mushaklar disabalansi va jarohatlarning klinik xususiyatlari bo‘yicha olingan ma’lumotlar asosida elka bo‘g‘imlari jarohatlarini reabilitatsiya qilish va oldini olish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan dastur va innovatsion echimlar ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: 
Kanoeda va baydarkada eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imlari shikastlanishining oldini olish va reabilitatsiya qilish usullarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: eshkak eshuvchi-sportchilarda elka bo‘g‘imlarining shikastlanishiga ta’sir etuvchi biomexanik va tashqi omillarni kompleks o‘rganish ushbu sport turiga xos jarohatlanish sabablari va xavflarini aniqlash shuningdek eshkak eshish texnikasi va mashg‘ulot yuklamalarini chuqur tahlil qilish, bu omillar va elka jarohatlarining tarqalganligi o‘rtasidagi bog‘liqlik asoslangan. Bu bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024 yil 28-avgustdagi №1 son Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imining shikastlanish darajasini barvaqt aniqlash natijalari” va “Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchi sportchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining reablitatsiya hamda profilaktika dasturi” nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Bu bo‘yicha Jizzax viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 28-sentyabrdagi 24/1-sonli buyruq, RITOIA tibbiyot markazi Samarqand filialiga 2024-yil 2-oktyabrdagi 157-I-sonli buyruq asosida va Samarqand viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 2-oktyabrdagi 46-A-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Eshkak eshuvchilardagi elka bo‘g‘imlarining shikastlanishiga sabab bo‘luvchi omillarning tahlili orqali shikastlanishlarning sabablari va xavflarini aniqlash sportchilar faoliyatini qayta tiklashdi muhim ahamiyatga ega. Natijada individual yondashuvga asoslangan reabilitatsiya dasturlarini optimallashtirish imkoni yuzaga keladi. Iqtisodiy samaradorligi: Eshkak eshuvchilarda elka jarohatlarini erta tashxislash va reabilitatsiya sarf xarajatlarini qisqaradi. Reabilitatsiya samaradorligi ortadi, sport klublari va sarf harajatlarni kamaytiradi. Xulosa: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining sabablarini chuqur o‘rganilishi natijasida ularni profilaktika va reabilitatsiyasiga qaratilgan ixtisoslashtirilgan dastur ishlab chiqildi. Sportchilar jismoniy tayyorgarlik jarayoni samaradorligini oshirish hamda moliyaviy sarf xarajatlarni qisqartirish mumkin, suv sporti sohasida yuqori ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligini oshiradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari va morfologik tuzilishini qiyosiy o‘rganish orqali, ushbu maxsus jismoniy faoliyat natijasida sportchilarda paydo bo‘ladigan o‘ziga xos tana massasi va proporsiyalaridagi o‘zgarishlar, mushak to‘qimalarining ayrim guruhlarda intensiv rivojlanishi, harakatlar asimmetriyasi, yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarida funksional moslashuvlar kabi adaptatsiyalar aniqlangan. Bu bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024 yil 28-avgustdagi №1 son Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imining shikastlanish darajasini barvaqt aniqlash natijalari” va “Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchi sportchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining reablitatsiya hamda profilaktika dasturi” nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Bu bo‘yicha Jizzax viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 28-sentyabrdagi 24/1-sonli buyruq, RITOIA tibbiyot markazi Samarqand filialiga 2024-yil 2-oktyabrdagi 157-I-sonli buyruq asosida va Samarqand viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 2-oktyabrdagi 46-A-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilar tanasining antropometrik ko‘rsatkichlari va morfologik tuzilishini qiyosiy o‘rganish amalga oshirildi, bu maxsus jismoniy faoliyat natijasida sportchilarda paydo bo‘ladigan o‘ziga xos adaptatsiyalarni aniqlash imkonini bergan. Tana tuzilishiga, shu jumladan mushak va yog‘ massasiga alohida e’tibor qaratilgan, bu sport mashg‘ulotlarining jismoniy tayyorgarlik va salomatlikka ta’sirini oshirgan. Iqtisodiy samaradorligi: reabilitatsiya uchun sarf xarajatlar ikki barobarga qisqardi, elka bo‘g‘imi funksiyasining tiklanish vaqtini qisqartirdi. Shuningdek malakali sportchilarni tarbiyalash jarayonlarini tezlashtiradi va qo‘shimcha sarf harajatlarni tejaydi. Xulosa: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining sabablarini chuqur o‘rganilishi natijasida ularni profilaktika va reabilitatsiyasiga qaratilgan ixtisoslashtirilgan dastur ishlab chiqildi. Sportchilar jismoniy tayyorgarlik jarayoni samaradorligini oshirish hamda moliyaviy sarf xarajatlarni qisqartirish mumkin, suv sporti sohasida yuqori ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligini oshiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: tadqiqot davomida eshkak eshuvchilarda shikastlangan elka bo‘g‘imini o‘rab turgan mushaklarning funksional faolligi to‘g‘risida malumotlarni o‘rganish, bu jarohatlardan keyin nerv-mushak koordinatsiyasining xususiyatlarini aniqlash imkonini bergan va ushbu tadqiqot jarohatlarning rivojlanishida mushaklar disbalansining tabiati va alohida mushak guruhlarining roli haqida yangi ma’lumotlar asoslangan. Bu bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024 yil 28-avgustdagi №1 son Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imining shikastlanish darajasini barvaqt aniqlash natijalari” va “Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchi sportchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining reablitatsiya hamda profilaktika dasturi” nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Bu bo‘yicha Jizzax viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 28-sentyabrdagi 24/1-sonli buyruq, RITOIA tibbiyot markazi Samarqand filialiga 2024-yil 2-oktyabrdagi 157-I-sonli buyruq asosida va Samarqand viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 2-oktyabrdagi 46-A-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: ushbu tadqiqot davomida eshkak eshuvchilarda shikastlangan elka bo‘g‘imini o‘rab turgan mushaklarning funksional faolligi to‘g‘risida ma’lumotlar olindi, bu jarohatlardan keyin nerv-mushak koordinatsiyasining xususiyatlarini aniqlash imkonini bergan. Ushbu tadqiqot jarohatlarning rivojlanishida mushaklar disbalansining tabiati va alohida mushak guruhlarining roli haqida yangi ma’lumotlar aniqlangan. Iqtisodiy samaradorligi: baydarkachilarda uzoq davom etuvchi reabilitatsion sarf harajatlar kamaytiradi, mashg‘ulotlardagi tanaffus davrini  kamaytiradi. Buning natijasida sport muassasalarining moddiy resurslar tejaladi hamda yuqori malakali saqlanib qolish imkonini beradi. Xulosa: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining sabablarini chuqur o‘rganilishi natijasida ularni profilaktika va reabilitatsiyasiga qaratilgan ixtisoslashtirilgan dastur ishlab chiqildi. Sportchilar jismoniy tayyorgarlik jarayoni samaradorligini oshirish hamda moliyaviy sarf xarajatlarni qisqartirish mumkin, suv sporti sohasida yuqori ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligini oshiradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk marta eshkak eshuvchilarda jarohatlar mexanikasi, mushaklar disabalansi va jarohatlarning klinik xususiyatlari bo‘yicha olingan ma’lumotlar asosida elka bo‘g‘imlari jarohatlarini reabilitatsiya qilish va oldini olish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan dastur va innovatsion echimlar ishlab chiqilgan. Bu bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2024 yil 28-avgustdagi №1 son Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imining shikastlanish darajasini barvaqt aniqlash natijalari” va “Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchi sportchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining reablitatsiya hamda profilaktika dasturi” nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Bu bo‘yicha Jizzax viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 28-sentyabrdagi 24/1-sonli buyruq, RITOIA tibbiyot markazi Samarqand filialiga 2024-yil 2-oktyabrdagi 157-I-sonli buyruq asosida va Samarqand viloyati nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markaziga 2024-yil 2-oktyabrdagi 46-A-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: eshkak eshuvchilarda jarohatlar mexanikasi, mushaklar disabalansi va jarohatlarning klinik xususiyatlari bo‘yicha olingan ma’lumotlar asosida elka bo‘g‘imlari jarohatlarini reabilitatsiya qilish va oldini olish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan dastur ishlab chiqilgan va sinovdan o‘tkazilgan. Nazorat ostidagi tadqiqotlar orqali dastur samaradorligini baholash, tiklanishni yaxshilash va qayta shikastlanishlarning oldini olish uchun innovatsion echimlar topilgan. Iqtisodiy samaradorligi: Baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarni reabilitatsiyasi yuzasidan ishlab chiqilgan maxsus dasturlar yuqori harajatli muolajalar, uzoq davom etuvchi reabilitatsiya sarf xarajatlarini kamaytiradi. Bu chora tadbirlar sportchilar faoliyatini uzaytirish, reabilitatsiyani uzluksiz davom ettirish va yangi kadrlar tayyorlash uchun sarflanadigan resurslarni tejash imkoniyatini yaratadi. Xulosa: baydarka va kanoeda eshkak eshuvchilarda elka bo‘g‘imi shikastlanishlarining sabablarini chuqur o‘rganilishi natijasida ularni profilaktika va reabilitatsiyasiga qaratilgan ixtisoslashtirilgan dastur ishlab chiqildi. Sportchilar jismoniy tayyorgarlik jarayoni samaradorligini oshirish hamda moliyaviy sarf xarajatlarni qisqartirish mumkin, suv sporti sohasida yuqori ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligini oshiradi.