Turdalieva Dilfuza Soloxidinovnaning 
filologiya fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbek xalq maqollarining pragmatik xususiyatlari”, 10.00.01 – O‘zbek tili (filologiya fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.4.DSc/Fil347.
Ilmiy maslahatchi: Hakimov Muhammad Ho‘jaxonovich, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi:Qo‘qon davlat pedagogika instituti. 
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona davlat universiteti, DSc.03/30.12.2019.Fil.05.02.
Rasmiy opponentlar: Yo‘ldashev Ma’rufjon Muhammadjonovich, filologiya fanlari doktori, professor; Jo‘raeva Bibish Muhsinovna, filologiya fanlari doktori, professor; Lutfullaeva Durdona Esonovna, filologiya fanlari doktori, professor. 
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi o‘zbek xalq maqollarining paremiologik tizimdagi imkoniyatlari, badiiu va publisistik matnlardagi pragmatik xususiyatlarini ochib berishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
paremiologik birliklar, xususan, o‘zbek xalq maqollarining pragmatik, antropotsentrik, funksional, semantik, struktural, variativ, graduonimik hamda lingvomadaniu belgi-xususiuatlari  lingvomental jihatdan tavsiflangan; 
o‘zbek xalq maqollarining nutqiu jarayon va vaziuatlarda voqelanishidagi pragmatik lisoniu xoslanish ko‘rsatkichlari va aurim lingvistik o‘ziga xosliklarni xalq va millat lisoniu olamidagi elementlari orqali aniqlangan; 
olam lisoniu manzarasining maqollar orqali ifodalanishiga ta’sir etuvchi omillarni (madaniu xususiuat, tarixiu kontekst, ijtimoiu munosabat, tabiiu-geografik xususiuat, diniu e’tiqod) aniqlash hamda nutqda olam lisoniu manzarasini maqollar yordamida ifodalash metodlarini(maqollarning og‘zaki nutqda qo‘llanilishi, adabiyotda maqollardan foudalanish, ta’limiu maqsad, fikrni dalillash, diniu va axloqiu saboq) belgilangan;
maqollar grammatik jihatdan tugallangan fikrni bildiruvchi, o‘tkir mazmunli, qisqa va ixcham tuzilishga ega xalq hikmatlari hisoblanib, ular orqali tilning ijtimoiy, madaniy, estetik, emotiv-ekspressiv, poetik, kognitiv, identifikatsion, kommunikativ, metalingvistik va boshqa funksional jihatlari misollar orqali dalillangan;
badiiu matnda xalq maqollaridagi variantlilik, ularning o‘z va ko‘chma ma’noda qo‘llanishi, nasriy va she’riy matnlarda badiiy tasvir vositasi sifatidagi omillari hamda millat lisoniu olamining xalqchilligini ta’minlovchi asosiu vosita ekanligi asoslangan; 
nasriy va she’riy matnlarda xalq maqollarining badiiu san’at hosil qilishi, badiiu matnda xalq maqollarini qauta uaratish orqali borliqni obrazli anglash va idrok etish xususiuatining kuchauish yo‘llari, publisistik matnlarda xalq maqollarining pragmatik vazifalar bajarishi asosli misollar orqali isbotlangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. O‘zbek xalq maqollarining paremiologik tizimdagi  imkoniuatlarini ochib berish jarayonida erishilgan ilmiu natijalar asosida:
  o‘zbek xalq maqollarining pragmatik lisoniy xususiyatlari bo‘yicha chiqarilgan xulosalar hamda antropotsentrik paradigma masalalarining muammo va echimlarini mujassamlashtirgan asosiy masalalar talabgor tomonidan– Lingvistika. (O‘zbek tili) magistratura yo‘nalishi mutaxassisligi talabalari uchun yaratilgan “Linvokulturologiya” nomli o‘quv qo‘llanmasining asosiy mohiyati va mavzulari mazmun mundarijasini dissertatsion ishdagi masalalar qamrab olgan. O‘quv qo‘llanma Farg‘ona davlat universiteti Ilmiy kengashida ko‘rib chiqilib, chop etishga 2021-yil 1-martdagi № 5-bayonnoma bilan nashrga tavsiya qilingan. Asosiy nazariy masalalar amaliy jihatdan ma’ruza, amaliy va seminar mashg‘ulotlarida foydalanish uchun ilmiy-nazariy manba sifatida o‘quv qo‘llanma shaklida o‘zbek filologiyasi yo‘nalishlari mavjud magistrantlar foydalanishlari uchun joriy qilingan. (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2021-yil 28-avgustdagi 375-son buyrug‘i asosidagi o‘quv adabiyotining 375-055 raqamli nashr guvohnomasi). Natijada ayni paytda ham mazkur o‘quv qo‘llanmadagi barcha mavzuga oid ilmiy-nazariy o‘rinlardan o‘zbek filologiyasi lingvistika yo‘nalishi magistrantlari, o‘zbek tili ixlosmandlari, tadqiqotchilar qo‘llanma sifatida foydalanmoqdalar; 
 xalq maqollarining milliu mentalitetni ifodalash imkoniuatlari, badiiu-estetik, pragmatik, lingvokognitiv, pragmalingvistik, lingvokultu-rologik, etnolingvistik, psixolingvistik vazifalari, lingvoestetik ta’sir darajasi, matn tashkil qilish xususiuatlari uuzasidan uangi metodlaridan foudalangan  birlikning matndagi kommunikativ, emotsional-ekspressiv, badiiu-estetik vazifasi, asar badiiuatiga ta’siri, olam hodisalarini obrazli ifodalashdagi ahamiuati kabilarni aniqlashga doir xulosa va ilmiy natijalaridan 2020-2021yillarda O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasida amalga oshirilgan “O‘zbek milliy raqs san’atini targ‘ib etishga bag‘ishlangan veb-sayt va multimedia mahsulotlari (elektron lug‘atlar) to‘plamini yaratish” mavzusidagi IZ-2019081663 raqamli fundamental loyiha doirasida “O‘zbek milliy raqs terminlarining qisqacha o‘zbekcha-ruscha-inglizcha-fransuzcha izohli lug‘ati”ni yaratishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi, O‘zbekiston davlat Xoreografiya Akademiyasining 03-iyuldagi №1/04-106-son ma’lumotnomasi). Natijada multimedia mahsulotlari (elektron lug‘atlar) to‘plami paremiologik birliklar bilan boyitilib, takomillashuviga erishilgan;
 maqollar grammatik jihatdan tugallangan fikrni bildiruvchi, o‘tkir mazmunli, qisqa va ixcham tuzilishga ega xalq hikmatlari hisoblanib, ular orqali tilning bir qator funksiyalari, ya’ni ijtimoiy, madaniy, estetik, emotiv-ekspressiv, poetik, kognitiv, identifikatsion, kommunikativ, metalingvistik va boshqa ko‘plab funksional jihatlari yuzaga chiqishiga oid ilmiy xulosa va tadbirlardan Qozog‘istondagi ta’lim o‘zbek tilida o‘tiladigan umumta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari uchun yaratilgan “O‘zbek tili” o‘quv darsliklarida, 2020-2021 yillarda Qozog‘iston o‘zbek etnomadaniyat birlashmalari “Do‘stlik” hamjamiyati qoshidagi “Ijodkor” adabiy uyushmasining targ‘ibot faoliyatida, xususan birlashma tomonidan o‘tkazilgan ilmiy-nazariy konferensiyalar hamda o‘zbek tiliga, o‘zbek va qozoq olimlarining ilmiy-ijodiy hamkorligiga bagishlangan ilmiy-adabiy tadbirlarda foydalanildi (QR o‘zbeklari etnomadaniy birlashmalari, “Do‘stlik” hamjamiyatining 2024 yil, 5- iyuldagi № 046- son ma’lumotnomasi). Natijada ilmiy-nazariy konferensiya materiallari ijtimoiy, madaniy, estetik, emotiv-ekspressiv jihatdan boyitilib, ilmiy dalillar bilan ta’minlangan;
badiiu matnda xalq maqollarining variantlashuvi, ularni odatiu va noiodatiu mazmunda qo‘llanishi, lingvopragmatik, funksional-semantik, struktur-sintaktik va boshqa lingvistik qonuniuatlaridagi me’yorlar, o‘lchovlar orqali haqqoniu hayotiu jarayonlarda va badiiu matnlarda tasvir vositasi sifatida qo‘llanishi millat lisoniu olamining xalqchilligini ta’minlovchi asosiu unsurlar ekanligiga oid xulosalaridan 2023-2024 yillarda O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi «O‘zbekiston» teleradiokanalining “Bedorlik”,”Ijod zavqi”,”Ta’lim va taraqqiyot”, “Millat va ma’naviyat” eshittirishlari ssenariysini yozishda foydalanildi (O‘zbekiston Milliy Teleradiokompaniyasi,”O‘zbekiston teleradiokanali” Davlat Muassasasining 2024 yil, 3-iyuldagi 26-36-901son ma’lumotnomasi). Natijada maqollar nutq bezagi va ixchamligini ta’minlovchi vosita sifatida teleko‘rsatuvlar uchun tayyorlangan materiallarning ilmiu-nazariu jihatdan boyishi uchun xizmat qilgan; 
o‘zbek tili uslublarida, aniqrog‘i, publisistik uslubda o‘zbek xalq maqollaridagi pragmatik xususiuatlarining o‘zigagina xos belgilarini aniq manbalardagi misollar orqali ko‘rsatilib, ularning voqelanish jarayonlari ilmiu-nazariu va amaliu jihatdan asoslab berilgan. O‘zbek xalq maqollarining lisoniu imkoniuatlari va pragmatikning badiiu voqelanish xususiuatlari, xalq maqollari variantlashuvining badiiu-estetik vazifalari hamda mualliflik variantlarining badiiu nutqdagi o‘rni masalalari tahlil qilingan  ilmiy natija va xulosalaridan 2021-2023 yillarda “Musiqa va san’at o‘quv muassasalari uchun “Bolalar raqslari” fanidan interaktiv o‘quv-metodik qo‘llanmalar yaratish" mavzusidagi F3-2019081773-raqamli fundamental loyihani bajarishda, xususan, “O‘zbek bolalar raqslari, raqs liboslari va taqinchoqlari nomlarining o‘zbekcha-ruscha-inglizcha-fransuzcha qisqacha izohli lug‘ati”ni yaratishda foydalanildi. (O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi, O‘zbekiston davlat Xoreografiya Akademiyasining 03- iyuldagi №1/04-105-son ma’lumotnomasi) Ilmiu natijalar asosida o‘zbek xalq maqollarini tavsiflash va ularni tauanch matnlar bazasiga kiritishga doir nazariu qarashlarni mukammallashtirishga erishilgan;
badiiu matnda xalq maqollarining badiiu san’at hosil qilishi va ularning badiiu tasvir vositalari sifatidagi ta’sir etish yo‘llaridagi muqim qoliplangan o‘rinlari, badiiu matnda xalq maqollarini qauta uaratish orqali borliqni obrazli anglash va idrok etish xususiuatining kuchauish yo‘llari,  publisistik matnlarda ularning badiiu-estetik va pragmatik vazifalar bajarishi mavjud lingvistik nazariua va qonuniuatlarga doir xulosalaridan 2024-2025 yillarga mo‘ljallangan AL-FDU2022307-010 raqamli “Lingvistik tahrir va tarjimashunoslik” ilmiy-tadqiqot markazida “Antiplagiat” dasturini amaliyotga joriy etish ilmiy-amaliy loyihasini amalga oshirishda foydalanildi (04/3673-son ma’lumotnomasi).