Djumaniyazov Shavkat Atanazarovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Xlorpirifos organofosfat pestisidi ta’siriga duchor bo‘lgan kalamushlar avlodlarida gipotalamo-gipofizar-neyrosekretor tizimdagi o‘zgarishlar (eksperimental tadqiqot)», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/Tib3847.
Ilmiy rahbar: Karabaev Aminjon Gadaevich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Zokirov Yorqin Uzuevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Jo‘raeva Moxigul Azimjonovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Xoja Ahmad Yassaviy nomidagi xalqaro qozoq-turk universiteti (Qozog‘iston Respublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: fosfororganik pestisidi xlorpirifos ta’siriga uchragan kalamushlar avlodlarida gipotalamo-gipofizar-neyrosekretor tizimdagi o‘zgarishlarni aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
homiladorlik davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan ta’sirlash natijasida kalamushchalar hayotning 21-kunigacha SOYa va PVYa-da NSH-larning shakllanishi, o‘sishi va differensiatsiyasining ortda qolishi, neyrosekretning sintezi va qonga chiqarilishining buzilishi, degenerativ NSH-lar miqdorini oshishi, 28-kunga kelib esa NSH-larning funksional faolligini pasayishi va degenerativ hujayralar miqdorini kamayishi isbotlangan;
xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan zaharlangan hayvonlaga nisbatan 1/100 LD50 dozasi bilan zaharlangan kalamushchalarda SOYa va PVYa-da NSH-larning shakllanishi, o‘sishi va differensiatsiyasining kamroq buzilishlari, yadrolarning hajmini kattaroqligi va neyrosekretning ajralishini kamroq buzilishi, 21-28 kunlarida NSH-larning funksional faolligining oshishi, degenerativ NSH-larning miqdorini kamayishi va neyrosekretni ajralishini ortishi aniqlangan;
laktatsiya davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasida zaharlangan kalamush avlodida 7-14 kunlarda intakt hayvonlarga nisbatan SOYa va PVYa-da NSH rivojlanishini kechikishi, 21-28-kunlarida esa NSHlarning funksional faolligi o‘sishi bilan birga destruktiv o‘zgargan hujayralarning miqdori oshishi isbotlangan;
laktatsiya davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan zaharlangan hayvonlaga nisbatan 1/100 LD50 dozasi bilan zaharlangan kalamushchalarda SOYa va PVYa-da NSH rivojlanishining ustunligi, degenerativ o‘zgarishlarga ega NSH kamligi, 21-28-kunlarida esa SOYa NSH-larining funksional faolligi PVYa NSH-iga nisbattan ustunligi, degenerativ NSH-larning kamayishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Xlorpirifos organofosfat pestisidi bilan antenatal va postnatal davrlarida zaharlanish naslning gipotalamo-gipofizar neyrosekretor tizimidagi o‘zgarishlarni anaqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: homiladorlik davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan ta’sirlash natijasida kalamushchalar hayotning 21-kunigacha SOYa va PVYa-da NSH-larning shakllanishi, o‘sishi va differensiatsiyasining ortda qolishi, neyrosekretning sintezi va qonga chiqarilishining buzilishi, degenerativ NSH-lar miqdorini oshishi, 28-kunga kelib esa NSH-larning funksional faolligini pasayishi va degenerativ hujayralar miqdorini kamayishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 yanvarda 8-son bilan tasdiqlangan «Issledovanie gipotalamo-gipofizarnoy neyrosekretornoy sistemi u potomstva kris v ontogeneze» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi 371-U-son hamda Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 22.05.2024 yildagi 1325-7-107-TB/2024-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 noyabrdagi 9-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning pre- va postnatal ta’siri oqibatida GGNT-da yuzaga kelan morfofunksional o‘zgarishlarni erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, kelib chiqadigan asoratlarni o‘z vaqtida aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish va davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning ta’siri oqibatida gipotalamo-GGNT-gi morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida yuzaga kelgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhislash, intoksikatsiyaning davomiyligiga bog‘liq holda GGNT-da morfofunsional o‘zgarishlarni aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlaganda, tashhis qo‘yish vaqti va shifoxonada yotoq kunlari davomiyligi qisqarish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan zaharlangan hayvonlaga nisbatan 1/100 LD50 dozasi bilan zaharlangan kalamushchalarda SOYa va PVYa-da NSH-larning shakllanishi, o‘sishi va differensiatsiyasining kamroq buzilishlari, yadrolarning hajmini kattaroqligi va neyrosekretning ajralishini kamroq buzilishi, 21-28 kunlarida NSH-larning funksional faolligining oshishi, degenerativ NSH-larning miqdorini kamayishi va neyrosekretni ajralishini ortishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 yanvarda 8-son bilan tasdiqlangan «Issledovanie gipotalamo-gipofizarnoy neyrosekretornoy sistemi u potomstva kris v ontogeneze» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi 371-U-son hamda Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 22.05.2024 yildagi 1325-7-107-TB/2024-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 noyabrdagi 9-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning pre- va postnatal ta’siri oqibatida GGNT-da yuzaga kelan morfofunksional o‘zgarishlarni erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, kelib chiqadigan asoratlarni o‘z vaqtida aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish va davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning ta’siri oqibatida gipotalamo-GGNT-gi morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida yuzaga kelgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhislash, intoksikatsiyaning davomiyligiga bog‘liq holda GGNT-da morfofunsional o‘zgarishlarni aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlaganda, tashhis qo‘yish vaqti va shifoxonada yotoq kunlari davomiyligi qisqarish natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: laktatsiya davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasida zaharlangan kalamush avlodida 7-14 kunlarda intakt hayvonlarga nisbatan SOYa va PVYa-da NSH rivojlanishini kechikishi, 21-28-kunlarida esa NSHlarning funksional faolligi o‘sishi bilan birga destruktiv o‘zgargan hujayralarning miqdori oshishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 yanvarda 8-son bilan tasdiqlangan «Issledovanie gipotalamo-gipofizarnoy neyrosekretornoy sistemi u potomstva kris v ontogeneze» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi 371-U-son hamda Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 22.05.2024 yildagi 1325-7-107-TB/2024-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 noyabrdagi 9-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning pre- va postnatal ta’siri oqibatida GGNT-da yuzaga kelan morfofunksional o‘zgarishlarni erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, kelib chiqadigan asoratlarni o‘z vaqtida aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish va davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning ta’siri oqibatida gipotalamo-GGNT-gi morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida yuzaga kelgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhislash, intoksikatsiyaning davomiyligiga bog‘liq holda GGNT-da morfofunsional o‘zgarishlarni aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlaganda, tashhis qo‘yish vaqti va shifoxonada yotoq kunlari davomiyligi qisqarish natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: laktatsiya davrida xlorpirifosning 1/50 LD50 dozasi bilan zaharlangan hayvonlaga nisbatan 1/100 LD50 dozasi bilan zaharlangan kalamushchalarda SOYa va PVYa-da NSH rivojlanishining ustunligi, degenerativ o‘zgarishlarga ega NSH kamligi, 21-28-kunlarida esa SOYa NSH-larining funksional faolligi PVYa NSH-iga nisbattan ustunligi, degenerativ NSH-larning kamayishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 30 yanvarda 8-son bilan tasdiqlangan «Issledovanie gipotalamo-gipofizarnoy neyrosekretornoy sistemi u potomstva kris v ontogeneze» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi 371-U-son hamda Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 22.05.2024 yildagi 1325-7-107-TB/2024-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 noyabrdagi 9-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning pre- va postnatal ta’siri oqibatida GGNT-da yuzaga kelan morfofunksional o‘zgarishlarni erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, kelib chiqadigan asoratlarni o‘z vaqtida aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish va davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: kimiyoviy toksik moddalarning ta’siri oqibatida gipotalamo-GGNT-gi morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida yuzaga kelgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhislash, intoksikatsiyaning davomiyligiga bog‘liq holda GGNT-da morfofunsional o‘zgarishlarni aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlaganda, tashhis qo‘yish vaqti va shifoxonada yotoq kunlari davomiyligi qisqarish natijasida iqtisod qilinadi.
