Turdiev Xurshid Qobilovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari», 14.00.27 – «Xirurgiya».
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/Tib2540.
Ilmiy rahbar: Safoev Baqodir Barnoevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/05.05.2023.Tib.102.03.
Rasmiy opponentlar: Sherbekov Ulug‘bek Axrorovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc). Goibzoda Alidjon Djuraboy, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Vitebsk xalqlar do‘stligi davlat ordeni tibbiyot universiteti (Belorussiya).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
COVID-19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklarini erta klinik va rentgenologik differensial diagnostikasi va davolash taktikasini maqbullashtirish orqali o‘pkaning yiringli xirurgik kasalliklari va COVID-19 ni davolash natijalarini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
COVID-19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik-rentgenoradiologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli xirurgik yalliglanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash orqali aniqlangan;
COVID-19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida yiringli xirurgik kasalligi bo‘lgan va COVID-19 bilan kasallangan bemorlarda klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostika va davolash taktikasining maqbul algoritmi ishlab chiqilgan;
COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pkaning yiringli xirurgik kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish orqali aniqlangan;
COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda T-hujayrali immunitet tanqisligi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari bo‘yicha olib borilgan ilmiy-tadqiqot natijalari asosida (O‘zbekiston Respublikasi SSV huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 22.10.2024 y. 07/88-son xulosasi):
birinchi ilmiy yangilik: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik-rentgenoradiologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli xirurgik yalliglanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash orqali aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik-rentgenoradiologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli xirurgik yalliglanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash bo‘yicha takliflar BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 21.10.2023 y. 23-m/115-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Metod kliniko-rentgenoradiologicheskoy differensial`noy diagnostiki, pri lechenii bol`nix s COVID-19 i gnoynimi xirurgicheskimi vospalitel`nimi zabolevaniyami legkix» va BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 20.04.2024 y. 24-m/073-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Algoritm differensial`noy diagnostiki lecheniya bol`nix s COVID-19 i gnoynix xirurgicheskix zabolevaniy legkix» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: RShTYoIM Buxoro filiali 24.07.2024 y. 125-son buyrug‘i, Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasi 23.07.2024 y. 100-son, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasi 22.07.2024 y. 1364-2-42TB/2024-son buyrug‘i va Kogon shaxar tibbiyot birlashmasi 23.07.2024 y. 2785-2-208TB/2024-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik va rentgenologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli yallig‘lanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash orqali o‘rganilishini inobatga olinishi, bemorlarni tashxislash va davolash sifatini yaxshilaydi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik va rentgenologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli yallig‘lanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash orqali o‘rganilishi, bu o‘z navbatida bemorlarning barchasida kasallikning asoratlarini oldini olishda inobatga olinib davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, kasallik asoratlarini oldini olishga hamda bemorlarni sarflanadigan xarajatlarini 2300000 so‘mga kamaytirishga erishildi. Xulosa: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlardagi klinik va rentgenologik xususiyatlar o‘pkaning yiringli yallig‘lanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni taqqoslash orqali o‘rganilgan bo‘lib bemorlarning barchasida kasallikning asoratlarini oldini olishda davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, kuzatilishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish hisobiga, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 2300000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 350000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga BuxDTI rektori tomonidan 2024 yil 06-sentyabrdagi 04/7548-sonli xat yuborilgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: COVID-19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida yiringli xirurgik kasalligi bo‘lgan va COVID-19 bilan kasallangan bemorlarda klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostika va davolash taktikasining maqbul algoritmi ishlab chiqilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida yiringli xirurgik kasalligi bo‘lgan va COVID-19 bilan kasallangan bemorlarda klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostika va davolash taktikasining maqbul algoritmi bo‘yicha takliflar BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 21.10.2023 y. 23-m/115-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Metod kliniko-rentgenoradiologicheskoy differensial`noy diagnostiki, pri lechenii bol`nix s COVID-19 i gnoynimi xirurgicheskimi vospalitel`nimi zabolevaniyami legkix» va BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 20.04.2024 y. 24-m/073-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Algoritm differensial`noy diagnostiki lecheniya bol`nix s COVID-19 i gnoynix xirurgicheskix zabolevaniy legkix» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: RShTYoIM Buxoro filiali 24.07.2024 y. 125-son buyrug‘i, Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasi 23.07.2024 y. 100-son, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasi 22.07.2024 y. 1364-2-42TB/2024-son buyrug‘i va Kogon shaxar tibbiyot birlashmasi 23.07.2024 y. 2785-2-208TB/2024-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID–19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida jarrohlik patologiyasi bo‘lgan va COVID–19 bilan kasallangan bemorlarda differensial diagnostikaning optimal klinik va rentgenoradiologik usuli aniqlandi va ishlab chiqilganligini hisobga olinishi rivojlanishi mumkin bo‘lgan asoratlarning kamaytirish imkoniyatini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID–19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida jarrohlik patologiyasi bo‘lgan va COVID–19 bilan kasallangan bemorlarda differensial diagnostikaning optimal klinik va rentgenoradiologik usuli aniqlandi va ishlab chiqilganligini hisobga olinishi: bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3 kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 420000 so‘mga kamaytirgan (Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasining preyskurantiga ko‘ra shifoxonada 1 kun qolish 140000 so‘mni tashkil qiladi); shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 90000 so‘m dori vositalari sarflanadi). Xulosa: COVID–19 bilan og‘rimagan ammo o‘pkasida jarrohlik patologiyasi bo‘lgan va COVID–19 bilan kasallangan bemorlarda differensial diagnostikaning optimal klinik va rentgenoradiologik usuli aniqlandi va ishlab chiqilganligini hisobga olinishi davolanish samarasini oshirishga davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, asoratlarning kamaytirish imkonini beradi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga BuxDTI rektori tomonidan 2024 yil 06-sentyabrdagi 04/7548-sonli xat yuborilgan.
uchinchi ilmiy yangilik: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pkaning yiringli xirurgik kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish orqali amalga oshirilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pkaning yiringli xirurgik kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish bo‘yicha takliflar BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 21.10.2023 y. 23-m/115-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Metod kliniko-rentgenoradiologicheskoy differensial`noy diagnostiki, pri lechenii bol`nix s COVID-19 i gnoynimi xirurgicheskimi vospalitel`nimi zabolevaniyami legkix» va BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 20.04.2024 y. 24-m/073-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Algoritm differensial`noy diagnostiki lecheniya bol`nix s COVID-19 i gnoynix xirurgicheskix zabolevaniy legkix» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: RShTYoIM Buxoro filiali 24.07.2024 y. 125-son buyrug‘i, Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasi 23.07.2024 y. 100-son, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasi 22.07.2024 y. 1364-2-42TB/2024-son buyrug‘i va Kogon shaxar tibbiyot birlashmasi 23.07.2024 y. 2785-2-208TB/2024-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pka kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish orqali amalga oshirish o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning kamaytirish hisobiga ijtimoiy samaradorlikni oshirish imkoniyatini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pka kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish orqali amalga oshirilganligi: bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3,0 kundan 5,0 kungacha kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 700000 so‘mga kamaytirgan (Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasining preyskurantiga ko‘ra shifoxonada 1 kun qolish 140000 so‘mni tashkil qiladi); shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 90000 so‘m dori vositalari sarflanadi). Xulosa: COVID–19 bilan og‘rigan bemorlarda ikkilamchi immunitet tanqisligi holatini asoslash o‘pka kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda immunitetning asosiy ko‘rsatkichlarini o‘rganish orqali amalga oshirilganligini inobatga olinishi, ushbu bemorlarni davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, kasallik asoratlarini kamaytirish imkonini beradi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga BuxDTI rektori tomonidan 2024 yil 06-sentyabrdagi 04/7548-sonli xat yuborilgan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda T-hujayrali immunitet tanqisligi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligini ko‘rsatgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarda T-hujayrali immunitet tanqisligi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligi bo‘yicha takliflar BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 21.10.2023 y. 23-m/115-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Metod kliniko-rentgenoradiologicheskoy differensial`noy diagnostiki, pri lechenii bol`nix s COVID-19 i gnoynimi xirurgicheskimi vospalitel`nimi zabolevaniyami legkix» va BuxDTI qoshidagi Ekspert kengashi tomonidan 20.04.2024 y. 24-m/073-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan «Algoritm differensial`noy diagnostiki lecheniya bol`nix s COVID-19 i gnoynix xirurgicheskix zabolevaniy legkix» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: RShTYoIM Buxoro filiali 24.07.2024 y. 125-son buyrug‘i, Buxoro viloyat yuqumli kasalliklar kasalxonasi 23.07.2024 y. 100-son, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasi 22.07.2024 y. 1364-2-42TB/2024-son buyrug‘i va Kogon shaxar tibbiyot birlashmasi 23.07.2024 y. 2785-2-208TB/2024-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: T-hujayrali immunitet tanqisligi bostirilishi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligini ko‘rsatganligi, aniqlangan bo‘lib, ular o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: T-hujayrali immunitet tanqisligi bostirilishi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligini ko‘rsatganligi rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish hisobiga bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3,0 kunga qisqartirib, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 420000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 90000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: T-hujayrali immunitet tanqisligi bostirilishi va limfotsitlarning faollashuv belgilarining ko‘payishi bilan boradigan holat limfotsitlarning patologik faollashganligini ko‘rsatganligini davolanish jarayonida inobatga olinishini shifoxona amaliyotiga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 420000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 90000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «COVID – 19 va o‘pkaning yiringli xirurgik yallig‘lanish kasalliklari bilan xastalangan bemorlar klinik-rentgenoradiologik differensial diagnostikasi va davolash usullari» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga BuxDTI rektori tomonidan 2024 yil 06-sentyabrdagi 04/7548-sonli xat yuborilgan.
