Мавлянова Умида Фазлитдиновнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Буйрак сурункали касаллиги терминал босқичида кўрув аъзоси ўзгаришларининг диагностикаси ва даволашдаги клиник жиҳатлари» 14.00.08 – Офтальмология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.DSc /Tib651.
Илмий маслахатчи: Юсупов Азамат Фархадович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/30.01.2020.Tib.105.01.
Расмий оппонентлар: Юсупов Амин Азизович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мойсюк Ян Геннадиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Исламов Зиевиддин Садриддинович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: «И.П.Павлов номидаги Биринчи Санкт-Петербург давлат тиббиет университети» (Россия Федерацияси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: буйрак сурункали касаллигининг терминал босқичи бўлган беморларда кўрув аъзосидаги ўзгаришларни ташхислаш ва даволашнинг клиник жиҳатларини ўрганиш, кўриш бузилишини эрта аниқлаш ва ривожланишининг олдини олишга қаратилган самарали усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор нодиабетик генезли БСК нинг терминал боскичидаги беморлар кўзларидаги шох парда-конъюнктива кальцинозининг оғирлик даражаси ва буйракларнинг гломеруляр фильтрация тезлиги ўртасидаги боғлиқлик исботланган;
нодиабетик генезли БСКнинг терминал боскичидаги беморлар кўзларида ОКТ-А маьлумотларига кўра тўр парда ва хориоидея микроваскуляр бузилишларнинг хусусиятлари қон томирлар зичлиги ва перфузиясининг пасайиши шаклида намоён булиши аникланган;
нодиабетик генезли БСКнинг терминал босқичидаги беморларда ультратовуш допплер текширув натижаларига кўра, гемодиализ таъсирида кўз олмаси томирларида қон оқими тезлигининг ўзгарувчанлиги аниқланган;
илк бор буйрак трансплантациясидан кейин гавхар хиралашиши, офтальмогипертензия ва такролимус билан боғлиқ оптик нейропатия шаклида намоён бўлган иммуносупрессив терапиянинг офтальмологик асоратлари аниқланган;
илк бор буйрак трансплантациясининг ижобий таъсири тўр парда қатламидаги нейродегенератив жараённинг пасайиши (RNFL қалинлиги кўрсаткичи) ва хориоидеяда қон айланишининг яхшиланиши (перфузия зичлиги кўрсаткичи) билан исботланган;
илк бор буйрак трансплантациясининг тўр парда фоторецепторлардаги электрофизиологик жараёнларга ижобий таъсири электроретинография бўйича а ва b тўлқинларининг амплитудасини динамикада ошиши билан исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Буйрак сурункали касаллиги терминал босқичида кўрув аъзоси ўзгаришларининг диагностикаси ва даволашдаги клиник жиҳатлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор нодиабетик генезли БСК нинг терминал боскичидаги беморлар кўзларидаги шох парда-конъюнктива кальцинозининг оғирлик даражаси ва буйракларнинг гломеруляр фильтрация тезлиги ўртасидаги боғлиқлик исботланди. Мазкур натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилиги терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва " Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) услубий тавсияномаларига киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларда шох парда-конъюнктивал кальцинознинг ифодаланганлик кўрсаткичидан фойдаланиш БСК ривожланишини ўз вақтида аниқлаш имконини беради, бу эса беморларнинг аҳволи оғирлигининг мониторингини яхшилаш ва уларда оғир асоратларнинг олдини олиш самарадорлигини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: КФТ кўрсаткичини аниқлашдан фарқли ўлароқ, бу 80000-100000 сўммни ташкил қилади, шох парда-конъюктивал кальцинознинг оғирлик кўрсаткичи бўйича БСК оғирлигини қўшимча баҳолаш фақат беморларнинг кўзларини тирқишли лампада кўришни талаб қилади, бу эса юқоридаги сумманинг 60% ни тежаш имконини беради. Хулоса: Шох парда- конъюнктива кальцинозининг даражаси ва гломеруляр фильтрация тезлиги ўртасидаги боғликликни ўрнатиш, кўз юзаси ҳолатини БСК терминал босқичида умумий патологик жараёнинг оғирлигининг кўрсаткичи сифатида ишлатишга имкон беради.
иккинчи илмий янгилик: нодиабетик генезли БСКнинг терминал боскичидаги беморлар кўзларида ОКТ-А маьлумотларига кўра тўр парда ва хориоидея микроваскуляр бузилишларнинг хусусиятлари қон томирлар зичлиги ва перфузиясининг пасайиши шаклида намоён булиши аникланди. Ушбу натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилиги терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" номли услубий тавсияномага (2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва "Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" номли услубий тавсияномага (2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолияти ҳам қўшилган ҳолда, амалий соғлиқни сақлаш тизимига татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ОКТ-А маълумотларига кўра, нодиабетик генезли буйрак сурункали касаллиги терминал босқичидаги беморлар кўзининг тўр пардаси ва хориоидеядаги микроваскуляр бузилишларни аниқлаш уларда оғир офтальмологик асоратларнинг олдини олиш имконини беради ҳамда кўриш функцияси ва ҳаёт сифатини сақлаб қолишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: тўр парданинг бир қатор муҳим кўрсаткичларини аниқлашга имкон берувчи ОКТ-А текширувини ўтказиш бир бемор учун ўртача 110000 сўмни ташкил этади, буйрак сурункали касаллиги билан оғриган 100 нафар беморни текшириш учун эса 11000000 сўм маблағ сарфланади. Хулоса: Кўзнинг тўр пардасида аникланган микроваскуляр бузилишларини аниқлаш, БСК билан оғриган беморларда тўр пардада патологик жараённи эрта ташхислаш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: нодиабетик генезли БСКнинг терминал босқичидаги беморларда ультратовуш допплер текширув натижаларига кўра, гемодиализ таъсирида кўз олмаси томирларида қон оқими тезлигининг ўзгарувчанлиги аниқланди. Мазкур натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилиги терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва "Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) услубий тавсияномаларига киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: нодиабетик генезли БСК терминал босқичи бўлган беморларда кўз олмасида қон айланишининг бузилишини аниқлаш уларда оғир офтальмологик асоратларни олдини олиш, ҳолатнинг умумий оғирлигини баҳолаш ва кўриш функцияси ва ҳаёт сифатини сақлаб қолишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: кўз олмаси томирларининг ультратовушли рангли допплер текширувини ўтказиш 1 нафар бемор учун 120000 сўмга тушади. Шу билан бирга, ушбу тадқиқот қон айланишининг бир қатор муҳим кўрсаткичларини аниқлаш имконини беради. Ушбу тадқиқот БСК билан оғриган беморларни умумий даволаш стандартига киритилганда, БСК билан оғриган 100 нафар беморни текшириш 12000000 сўм маблағ талаб қилади. Хулоса: Илмий янгиликларни жорий этиш БСК кўриш аъзосида қон айланишининг холатини янада чуққурок баҳолаш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор буйрак трансплантациясидан кейин гавхар хиралашиши, офтальмогипертензия ва такролимус билан боғлиқ оптик нейропатия шаклида намоён бўлган иммуносупрессив терапиянинг офтальмологик асоратлари ўрганилди. Мазкур натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилиги терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва "Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) услубий тавсияномаларига киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: БТдан кейин иммуносупрессив терапия билан боғлиқ офтальмологик асоратларни ўз вақтида ташхислаш ва даволаш кўриш фаолиятининг оғир бузилишлари ривожланишининг олдини олиш ва жарроҳликдан кейин беморларни реабилитация қилиш сифатини ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: БТдан кейин иммуносупрессив терапия билан боғлиқ офтальмологик асоратларни ўз вақтида ташхислаш ва даволаш потенциал стероид глаукомани (йилига 2200000-3500000 сўм) ёки такролимус билан чақирилган оптик нейропатияни (йилига 1800000-2400000 сўм) даволаш учун маблағларни тежаш имконини беради. Хулоса: Илмий янгиликларни жорий этиш беморларда буйрак трансплантациядан кейин, имунносупрессив терапиянинг офтальмологик асоратларини ўз вактида аниқлаш ва ривожланишининг олдини олиш имконини беради.
бешинчи илмий янгилик: илк бор буйрак трансплантациясининг ижобий таъсири тўр парда қатламидаги нейродегенератив жараённинг пасайиши (RNFL қалинлиги кўрсаткичи) ва хориоидеяда қон айланишининг яхшиланиши (перфузия зичлиги кўрсаткичи) билан изоҳланди. Мазкур натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилиги терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва "Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) услубий тавсияномаларига киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: буйрак трансплантацияси тўр пардадаги нейродегенератив жараёнларни тўхтатиш ва шу билан кўриш функциясининг оғир бузилишларини олдини олишни сақлаб қолиш имконини бериши исботланган, бу эса беморларнинг ҳаёт сифатига ижобий таъсирининг яна бир омили ҳисобланади. Иқтисодий самарадорлиги: БСКнинг терминал босқичида буйрак трансплантациясини амалга ошириш нафақат аъзонинг йўқолган функциясини тиклашга, балки кўриш аъзосидаги патологик жараёнга ижобий таъсир кўрсатишга имкон беради ва шу билан беморларнинг офтальмологик асоратларни даволаш учун маблағларини тежашга имкон беради. Хулоса: илмий янгиликни жорий этиш, трансплантациянинг мақсадга мувофиқлигини нафақат буйрак функциясининг тикланиши нуқтаи назаридан, балки БСК офтальмологик асоратларини тузатиш нуқтаи назаридан ҳам асослаш имконини беради.
олтинчи илмий янгилик: илк бор буйрак трансплантациясининг тўр парда фоторецепторлардаги электрофизиологик жараёнларга ижобий таъсири электроретинография бўйича а ва b тўлқинларининг амплитудасини динамикада ошиши билан исботланди. Мазкур натижалар "Нодиабетик генезли буйрак сурункали етишмовчилигининг терминал босқичи бўлган беморларда кўз туби ўзгаришларини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 7-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) ва "Буйрак сурункали етишмовчилиги бўлган беморларда буйрак трансплантациясидан кейин тўр парданинг структуравий ўзгаришлари динамикасини баҳолаш" (Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг 2023 йил 27 ноябрдаги 6-сон Эксперт Кенгаши томонидан тасдиқланган) услубий тавсияномаларига киритилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан, Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд (24-сонли буйруқ, 03.02.2024 йил) ва Термиз (8/1-сонли буйруқ, 22.02.2024 йил) филиаллари фаолиятига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: нодиабетик генезли БСКнинг терминал босқичида кўриш аъзосининг клиник ва морфофункционал ўзгаришларини аниқлаш ушбу бузилишларни ўз вақтида аниқлаш ва даволаш имконини беради, бу эса беморларда кўриш функцияларини сақлаб қолиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: нодиабетик генезли БСКнинг терминал босқичида кўрув аъзосидаги клиник ва морфофункционал ўзгаришларнинг асосий жиҳатларини билиш, уларда ташхислаш чора-тадбирлар тизимини оптималлаштириш, комплекс офтальмологик текширув давомида ўртача 180000-250000 сўм маблағни тежаш имконини беради. Хулоса: Нодиабетик генезли БСК терминал босқичида кўрув аъзосининг клиник ва морфофункционал ўзгаришларининг ҳар томонлама тавсифлаш, ушбу гуруҳдаги беморларда оғир офтальмологик асоратларни ўз вактида аниқлаш ва уларни самарали даволаш имконини беради.