Alavdinov Saloxidin Ziyovutdin o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklarini klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligi», 14.00.21 – Stomatologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Tib4099.
Ilmiy rahbar: Kazakova Nozima Nodirovna, tibbiyot fanlari doktori (DSc).
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instiuti, DSc.04/27.09.2024.Tib.93.03.
Rasmiy opponentlar: Idiev G‘ayrat Elmurodovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), Sokolovich Natal`ya Aleksandrovna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Kursk davlat tibbiyot universiteti (Rossiya Federatsiyasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalarining holatini o‘rganish va surunkali generallashgan parodontitni kompleks davolashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda tish qattiq to‘qimasi, parodont va og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari bevosita bog‘liqligi isbotlangan: KPO intensivligi yuqori darajada, nokarioz kasalliklar 2,5 martaga kam, parodont kasalliklari 6,2 marta ko‘p uchrashi aniqlangan;
ilk bor bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda immun tizimining gumoral bo‘g‘inida immun tanqislikning kuzatilishi, kacallik kechishi va yakyniy ictiqbolini belgilovchi qo‘shimcha tashxislash va bashoratlashning imynologik mezonligi isbotlangan;
ilk bor bronxial astma fonidagi surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarni kompleks davolashda og‘iz bo‘shlig‘i parodontal va gigienik indekslar ko‘rsatkichlari shu davrdagi nazorat guruh bemorlariga nisbatan ishonarli darajada o‘zgarganligi ko‘rsatib berilgan va stomatologik salomatlikni muhofaza qilishda ushbu bemorlarda birlamchi kasallik bronxial astma darajasini hisobga olinishi zarurligi isbotlangan;
bronxial astma fonidagi surunkali generallashgan parodontit kasalligini kompleks davolash va profilaktika qilish uchun qisqa va uzoq muddatli natijalarga asoslanib davolash-profilaktika yo‘nalishlari asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘likni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/26-son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: Bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda tish qattiq to‘qima, parodont va og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari bevosita bog‘liqligi isbotlangan: KPO intensivligi yuqori darajada, nokarioz kasalliklar 2,5 martaga kam, parodont kasalliklari 6,2 marta ko‘p uchrashi aniqlangan; Ilmiy yangilikning ahamiyati: Og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatida Bronxial astmada surunkali generallashgan parodontitning eng ko‘p tarqalgan joylashuvi sxema-topogrammaga tarqalishning ortib borish tartibida kiritilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Farg‘ona tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (04.02.2024 y.; №1492-2-40-TV/461) Farg‘ona viloyati kattalar stomatologiya shifoxonasi bo‘yicha buyruq (22.01.2024 y.; №71) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Olingan natijalar bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda erta tashxislashga imkon berdi. Yuqoridagi tekshirish usullari ushbu kontingentdagi bemorlarda stomatologik yordamni tashkil qilish hamda kasalliklarning asoratlarini oldini olish uchun xizmat qildi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 250000 so‘mgacha tejalishiga olib keldi. Bu esa mukammallashtirilgan tashxislash va davolash jarayonida bemorga qulaylikni ta’minladi. Davolanish muddatini 5 kunga qisqartirishga erishildi. Xulosa: Bronxial astma mavjud bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i shilliq to‘qimalari kasalliklari bronxial astma kasalligi bilan bog‘liqligini o‘rganib chiqildi va og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavati kasalliklari kelib chiqishida butun organizmda yoshga bog‘liq holda bronxial astmaning etiopatogenezi o‘rganildi. Yangi kompleks davolashning qo‘llanilishi ham organizmda og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimasi rezorbsiyasining turg‘unlashuviga erishish, ham 83,3% bemorlarda kasallikning uzoq remissiyasiga erishib, yaxshilash imkonini beradi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanish: «Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklarini klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligi» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar prorektori tomonidan 2023 yil 28 noyabrdagi 04/8265-son xat yuborilgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda immun tizimining gumoral bo‘g‘inida immun tanqislikning kuzatilishi, kacallik kechishi va yakyniy ictiqbolini belgilovchi qo‘shimcha tashxislash va bashoratlashning imynologik mezonligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: surunkali generallashgan parodontit patogenezida Bronxial astma bilan uchraganda, xususan bronxial astmani trigger omilligi asoslangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Farg‘ona tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (04.02.2024 y.; №1492-2-40-TV/461) Farg‘ona viloyati kattalar stomatologiya shifoxonasi bo‘yicha buyruq (22.01.2024 y.; №71) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Olingan natijalar bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda erta tashxislashga imkon berdi. +Yuqoridagi tekshirish usullari ushbu kontingentdagi bemorlarda stomatologik yordamni tashkil qilish hamda kasalliklarning asoratlarini oldini olish uchun xizmat qildi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 250000 so‘mgacha tejalishiga olib keldi. Bu esa mukammallashtirilgan tashxislash va davolash jarayonida bemorga qulaylikni ta’minladi. Davolanish muddatini 5 kunga qisqartirishga erishildi. Xulosa: Bronxial astma mavjud bemorlarda parodontitni davo-profilaktika qilish maqsadida kompleks davolandi, alohida davolash fonidagi bemorlar bilan taqqoslaganda og‘iz bo‘shlig‘ida kamroq noqulaylik his etganligi belgilangan: Bu esa parodont to‘qimalariga ta’sirini aniqlash imkonini berdi. Milklardan qon ketishi (87,4%), og‘iz bo‘shlig‘ining qurishi (76,4%) va og‘izdan yoqimsiz hid (63,9%) kabi afzalliklarga erishildi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanish: «Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklarni klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligi» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar prorektori tomonidan 2023 yil 28 noyabrdagi 04/8265-son xat yuborilgan.
uchinchi ilmiy yangilik: Ilk bor bronxial astma fonidagi surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarni kompleks davolashda og‘iz bo‘shlig‘i parodontal va gigienik indekslar ko‘rsatkichlari shu davrdagi nazorat guruh bemorlarga nisbatan ishonarli darajada o‘zgarganligi ko‘rsatib berilgan va stomatologik salomatlikni muhofaza qilishda ushbu bemorlarda birlamchi kasallik bronxial astma darajasini hisobga olinishi zarurligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Bronxial astma kuzatilgan surunkali generallashgan parodontitli bemorlar og‘iz suyuqligidagi IgE ko‘rsatkichlarini aniqlash stomatologik amaliyotda bemorlar erta tashhisoti samaradorligini oshirishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Farg‘ona tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (04.02.2024 y.; №1492-2-40-TV/461) Farg‘ona viloyati kattalar stomatologiya shifoxonasi bo‘yicha buyruq (22.01.2024 y.; №71) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: quyidagilardan iborat: Olingan natijalar bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda erta tashxislashga imkon berdi. Yuqoridagi tekshirish usullari ushbu kontingentdagi bemorlarda stomatologik yordamni tashkil qilish hamda kasalliklarning asoratlarini oldini olish uchun xizmat qildi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 250000 so‘mgacha tejalishiga olib keldi. Bu esa mukammallashtirilgan tashxislash va davolash jarayonida bemorga qulaylikni ta’minladi. Davolanish muddatini 5 kunga qisqartirishga erishildi. Xulosa: Tadqiqot davomida bronxial astma mavjud bemorlarda parodontit kasalliklarida og‘iz bo‘shlig‘ida professional gigiena olib borilishidan oldin ular bilan bu bosqich haqida tushuntirish olib borildi va bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini bilish darajasini aniqlandi; bilish darajalari % larda o‘rganildi. Bunga mos ravishda 55,9% bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi haqida bilimlarga ega emasligi ma’lum bo‘ldi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan xolda foydalanishi: «Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklarini klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligi» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar prorektori tomonidan 2023 yil 28 noyabrdagi 04/8265-son xat yuborilgan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: bronxial astma fonidagi surunkali generallashgan parodontit kasalligini kompleks davolash va profilaktika qilish uchun qisqa va uzoq muddatli natijalarga asoslanib davolash-profilaktika yo‘nalishlari asoslangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: stomatologik amaliyotda Bronxial astmalar fonidagi surunkali generallashgan parodontitlarni erta tashhislash va kompleks davolashda «propolisli va na’matakli yumshoq gel`»ning kompleks qo‘llanilishi, an’anaviy davolash usulining past samaradorligini ko‘rsatib bergan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Farg‘ona tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (04.02.2024 y.; №1492-2-40-TV/461) Farg‘ona viloyati kattalar stomatologiya shifoxonasi bo‘yicha buyruq (22.01.2024 y.; №71) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: quyidagilardan iborat: Olingan natijalar bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda erta tashxislashga imkon berdi. Yuqoridagi tekshirish usullari ushbu kontingentdagi bemorlarda stomatologik yordamni tashkil qilish hamda kasalliklarning asoratlarini oldini olish uchun xizmat qildi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: bronxial astma bilan og‘rigan surunkali generallashgan parodontit mavjud bemorlarda stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 250000 so‘mgacha tejalishiga olib keldi. Bu esa mukammallashtirilgan tashxislash va davolash jarayonida bemorga qulaylikni ta’minladi. Davolanish muddatini 5 kunga qisqartirishga erishildi. Xulosa: Tibbiyot OO‘Yu dasturiga bronxial astma mavjud bemorlarda stomatologik kasalliklarning oldini olish va ularni davolashga personnallashtirilgan yondashuv to‘g‘risida modul qo‘shish. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan xolda foydalanishi: «Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda stomatologik kasalliklarini klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligi» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar prorektori tomonidan 2023 yil 28 noyabrdagi 04/8265-son xat yuborilgan.
