Salixanov Alisher Saidxanovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Emulsion va polimerli burg‘ilash eritmalarini kolloid-kimyoviy xossalarini boshqarish uchun organobentonitlar olish texnologiyasini ishlab chiqish», 02.00.11 – Kolloid va membrana kimyosi (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/T4372.
Ilmiy rahbar: Seytnazarova Oksana Muratbaevna, kimyo fanlari doktori, dosent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qoraqalpoq davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Namangan muhandislik-texnologiya instituti, DSc.03/29.08.2023.K/T.66.02.
Rasmiy opponentlar: Eshmetov Izzat Dusimbatovich, texnika fanlari doktori, professor; Urinov Sobir Nasulloevich, texnika fanlari falsafa doktori (PhD).
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona politexnika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: emulsion va polimer burg‘ilash eritmalarining kolloid-kimyoviy xususiyatlarini tartibga solish uchun organobentonitlar olish texnologiyasini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
texnik olein kislotasi asosida sirt faol moddalar (SFM) sintezning maqbul sharoitlar, ya’ni 180°C haroratda va 200 kPa bosimda 2 soat davomida ammonoliz reaksiyasi, 250°C haroratda va 3 soat davomida Al2O3 katalizatori ishtirokida amidlarning termik parchalanishi orqali nitrillar hosil qilish hamda 160°C haroratda va 300 kPa bosimda vodorod ishtirokida nitrillarni birlamchi aminlarga gidrogeneratsiya qilishni, bu usullar SFMning hosil bo‘lish unumdorligini 88% gacha oshirishga yordam beradi aniqlangan;
bentonit gili boyitilib, natriy shakliga o‘tkazilgandan so‘ng, 60°C haroratda 2 soat davomida sintez qilingan sirt faol moddalarning (SFM) 3% li eritmasidan 1 g bentonit uchun 0,35 g miqdorda qo‘shilib, keyin esa 90°C haroratda quritish orqali organik modifikatorlarning bentonit tuzilmasiga muvaffaqiyatli kiritilishi orqali organobentonit olish  maqbul sharoitlar aniqlangan;
organomodifikator miqdori ortishi bilan boshlang‘ich bentonitning haqiqiy zichligi 2,46 g/sm³ dan 1,56 g/sm³ gacha kamayishi, bu organik kationlarning kiritilishi natijasida bentonit qatlamlarining kengayishi hisobiga zarrachalarning qadoqlanish zichligining kamayishi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
organobentonit konsentratsiyasi 2% gacha oshirilganda, eritmalarning shartli yopishqoqligi reseptura 1 da 41 soniyadan 81 soniyaga, reseptura 8 da esa 129 soniyaga oshishi aniqlangan bo‘lib, bu eritmaning struktura barqarorligining oshganligini aniqlangan;
ientonitning PBMA va KBPAV35 miqdori 3% gacha oshirilganda, emulsion burg‘ilash eritmasining barqarorligi 71% dan 81% va 95% gacha ortishi, bu organobentonitning modifikatsiyalanmagan bentonitga nisbatan yaxshilangan struktura shakllantiruvchi va adsorbsion qobiliyatini isbotlangan;
organobentonit olish texnologiyasi ishlab chiqilgan bo‘lib, ishlab chiqilgan emulsion burg‘ilash eritmalari tarkibidan foydalanish an'anaviy eritmalarga nisbatan, tegishli ravishda DT va neft asosidagi eritmalarni almashtirishda iqtisodiy samaradorlikka erishishish aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Bentonit va organik modifikatorlar asosida organobentonitlarni olish bo‘yicha ilmiy natijalar asosida:  
burg‘ilash eritmalari uchun organobentonitlarni olish texnologiyasi «O‘zneftgazquduqta’mirlash» AJning   «2025–2030 yillarda amaliyotga joriy etish bo‘yicha istiqbolli ishlanmalar ro‘yxati»ga kiritilgan («O‘zneftgazquduqta’mirlash» AJning 2024 yil 28 oktyabrdagi B-04/1212-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, mahalliy gil asosida yuqori struktura shakllantiruvchi xususiyatlarga ega organobentonitlar yaratish imkonini beradi;  
organobentonitlardan foydalangan holda emulsion burg‘ilash eritmalari tarkiblari «O‘zneftgazquduqta’mirlash» AJning «2025–2030 yillarda amaliyotga joriy etish bo‘yicha istiqbolli ishlanmalar ro‘yxati»ga kiritilgan («O‘zneftgazquduqta’mirlash» AJning 2024 yil 28 oktyabrdagi B-04/1212-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, DT va neft asosidagi eritmalarni almashtirish orqali, mos ravishda 75 920 va 68 185 so‘m iqtisodiy samaradorlikka erishish imkonini beradi.