Napasov Ilxomjon Zubaydulloevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Naysimon suyaklar yopiq sinishlarida suyak regeneratsiyasi buzilishlari istiqbolini belgilashning immunologik jihatlari” ixtisosliklar shifri: 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/Tib3947.
Ilmiy rahbar: Xamdamov Baxtiyor Zarifovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot institutida bajarilgan.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01 raqamli kengash.
Rasmiy opponentlar: Fayzullaeva Nigora Yaxyoevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Yuldashev Ilxom Ruzievich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
naysimon suyaklar yopiq sinishlarida suyak regeneratsiyasi buzilishlari istiqbolini belgilashning immunologik jihatlari aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor naysimon suyaklar yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda amalga oshirilgan jarrohlik amaliyoti turiga bog‘liq bo‘lmagan holatda fagotsitlarning funksional metabolik faolligi va neytrofillar soni ishonarli ortishi fonida CD3+ va CD19+ limfotsitlar sonining keskin pasayishi sababli suyak to‘qimasining me’yoriy regeneratsiyasi buzilishi yuzaga kelishi aniqlangan;
ilk bor osteosintezdan keyingi erta muddatlarda yallig‘lanishga xos sitokinlar (IL-1α, IL-1β, IL-8 va TNF-α) va immunoglobulinlar (IgA, IgM) miqdorlari ortishi suyak to‘qimasi me’yoriy regeneratsiyasiga, osteomielitli bemorlarda uzoq muddatlarda yallig‘lanishga qarshi IL-10 sitokini va IgG miqdoriining keskin ortishi sababli suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishiga olib kelishi aniqlangan;
ilk bor suyak to‘qimasi regeneratsiyasida hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlaridagi (limfotsitoz, leykotsitar va fagotsitar faollikning ortishi, T va V-limfotsitlar ekspressiyasi kuchayishi, yallig‘lanishga xos sitokinlar va immunoglobulinlar miqdori ortishi, makrofaglar va boshqa leykotsit populyasiyalari metabolik faolligining ortishi) o‘zgarishlar sababli singan joyda o‘tkir sirkulyator buzilishlar, singan joy sohasi vaskulyarizatsiyasi, suyak-tog‘ay qadog‘ining shakllanishi va periostal reaksiya ortishi isbotlangan;
ilk bor naysimon suyaklar yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi fazalarining ultratovush manzarasiga integratsiyalangan mezonlari, mahalliy yiring-yallig‘lanish asoratlar mavjudligi yoki mavjud emasligi xamda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlari miqdori suyak to‘qimasi regeneratsiyasidagi buzilishlarni bashoratlash uchun optimal ko‘rsatkichlar ekanligi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga tatbig‘i bo‘yicha yagona xulosa 2024 yil 26 avgustdagi 05/65 – son xulosasiga ko‘ra:
Naysimon suyaklar yopiq sinishlarida suyak regeneratsiyasi buzilishlari istiqbolini belgilashning immunologik jihatlari aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangiligi: ilk bor naysimon suyaklar yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda amalga oshirilgan jarrohlik amaliyoti turiga bog‘liq bo‘lmagan holatda fagotsitlarning funksional metabolik faolligi va neytrofillar soni ishonarli ortishi fonida CD3+ va CD19+ limfotsitlar sonining keskin pasayishi sababli suyak to‘qimasining me’yoriy regeneratsiyasi buzilishi yuzaga kelishi aniqlanganligi bo‘yicha «Naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini ishlab chiqish va samaradorligini qiyosiy baholash» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 88-sonli hulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali bo‘yicha buyruq 29.05.2024 yildagi №97-sonli, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali bo‘yicha buyruq 27.05.2024 yildagi №97-sonli hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha buyruq 01.05.2024 yildagi №137-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26-avgustdagi № 05/65-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullaridan o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni o‘z vaqtida oldini olish, o‘z navbatida davolash taktikasini tanlash, bemorlar xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali amaliy faoliyatlariga joriy etilishi kasallarda naysimon suyaklarining yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini qo‘llash orqali bir bemorni davolashga sarflangan mablag‘ning 2150000 so‘mgacha tejalishi asoslangan. Xulosa: naysimon suyaklari yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda T-hujayraviy immunitet ko‘rsatkichlari (CD3+, CD19+) mikdori o‘zgarishlari, gumoral immunitet ko‘rsatkichlari (IL-1α, IL-1β, IL-8, TNF-α, IL-10, IgA, IgM, IgG) mikdori o‘zgarishlarini aniqlash va bemorlarda jarrohlikdan keyingi davrda «IPBR» («Suyak to‘qimasi regeneratsiyasini bashoratlash usullari») dasturi ko‘llanishi asoslangan.
ikkinchi ilmiy yangiligi: ilk bor osteosintezdan keyingi erta muddatlarda yallig‘lanishga xos sitokinlar (IL-1α, IL-1β, IL-8 va TNF-α) va immunoglobulinlar (IgA, IgM) miqdorlari ortishi suyak to‘qimasi me’yoriy regeneratsiyasiga, osteomielitli bemorlarda uzoq muddatlarda yallig‘lanishga qarshi IL-10 sitokini va IgG miqdoriining keskin ortishi sababli suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishiga olib kelishi aniqlanganligi bo‘yicha «Naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini ishlab chiqish va samaradorligini qiyosiy baholash» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 88-sonli hulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali bo‘yicha buyruq 29.05.2024 yildagi №97-sonli, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali bo‘yicha buyruq 27.05.2024 yildagi №97-sonli hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha buyruq 01.05.2024 yildagi №137-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26-avgustdagi № 05/65-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullaridan o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni o‘z vaqtida oldini olish, o‘z navbatida davolash taktikasini tanlash, bemorlar xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali amaliy faoliyatlariga joriy etilishi kasallarda naysimon suyaklarining yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini qo‘llash orqali bir bemorni davolashga sarflangan mablag‘ning 2150000 so‘mgacha tejalishi asoslangan. Xulosa: naysimon suyaklari yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda T-hujayraviy immunitet ko‘rsatkichlari (CD3+, CD19+) mikdori o‘zgarishlari, gumoral immunitet ko‘rsatkichlari (IL-1α, IL-1β, IL-8, TNF-α, IL-10, IgA, IgM, IgG) mikdori o‘zgarishlarini aniqlash va bemorlarda jarrohlikdan keyingi davrda «IPBR» («Suyak to‘qimasi regeneratsiyasini bashoratlash usullari») dasturi ko‘llanishi asoslangan.
uchinchi ilmiy yangiligi: ilk bor suyak to‘qimasi regeneratsiyasida hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlaridagi (limfotsitoz, leykotsitar va fagotsitar faollikning ortishi, T va V-limfotsitlar ekspressiyasi kuchayishi, yallig‘lanishga xos sitokinlar va immunoglobulinlar miqdori ortishi, makrofaglar va boshqa leykotsit populyasiyalari metabolik faolligining ortishi) o‘zgarishlar sababli singan joyda o‘tkir sirkulyator buzilishlar, singan joy sohasi vaskulyarizatsiyasi, suyak-tog‘ay qadog‘ining shakllanishi va periostal reaksiya ortishi isbotlanganligi bo‘yicha «Naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini ishlab chiqish va samaradorligini qiyosiy baholash» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 88-sonli hulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali bo‘yicha buyruq 29.05.2024 yildagi №97-sonli, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali bo‘yicha buyruq 27.05.2024 yildagi №97-sonli hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha buyruq 01.05.2024 yildagi №137-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26-avgustdagi № 05/65-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullaridan o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni o‘z vaqtida oldini olish, o‘z navbatida davolash taktikasini tanlash, bemorlar xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali amaliy faoliyatlariga joriy etilishi kasallarda naysimon suyaklarining yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini qo‘llash orqali bir bemorni davolashga sarflangan mablag‘ning 2150000 so‘mgacha tejalishi asoslangan. Xulosa: naysimon suyaklari yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda T-hujayraviy immunitet ko‘rsatkichlari (CD3+, CD19+) mikdori o‘zgarishlari, gumoral immunitet ko‘rsatkichlari (IL-1α, IL-1β, IL-8, TNF-α, IL-10, IgA, IgM, IgG) mikdori o‘zgarishlarini aniqlash va bemorlarda jarrohlikdan keyingi davrda «IPBR» («Suyak to‘qimasi regeneratsiyasini bashoratlash usullari») dasturi ko‘llanishi asoslangan.
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor naysimon suyaklar yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi fazalarining ultratovush manzarasiga integratsiyalangan mezonlari, mahalliy yiring-yallig‘lanish asoratlar mavjudligi yoki mavjud emasligi xamda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlari miqdori suyak to‘qimasi regeneratsiyasidagi buzilishlarni bashoratlash uchun optimal ko‘rsatkichlar ekanligi asoslanganligi bo‘yicha «Naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini ishlab chiqish va samaradorligini qiyosiy baholash» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 88-sonli hulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali bo‘yicha buyruq 29.05.2024 yildagi №97-sonli, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali bo‘yicha buyruq 27.05.2024 yildagi №97-sonli hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha buyruq 01.05.2024 yildagi №137-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26-avgustdagi № 05/65-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar naysimon suyaklarning yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullaridan o‘z vaqtida kasallik asoratlarini kamaytirish, nogironlikni o‘z vaqtida oldini olish, o‘z navbatida davolash taktikasini tanlash, bemorlar xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filiali, Respublika ixtisoslashgan travmatologiya ortopediya ilmiy amaliy markazi Samarkand filiali hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Sirdaryo viloyat filiali amaliy faoliyatlariga joriy etilishi kasallarda naysimon suyaklarining yopiq sinishida suyak to‘qimasi regeneratsiyasi buzilishlarini bashorat qilish usullarini qo‘llash orqali bir bemorni davolashga sarflangan mablag‘ning 2150000 so‘mgacha tejalishi asoslangan. Xulosa: naysimon suyaklari yopiq sinishi bo‘lgan bemorlarda T-hujayraviy immunitet ko‘rsatkichlari (CD3+, CD19+) mikdori o‘zgarishlari, gumoral immunitet ko‘rsatkichlari (IL-1α, IL-1β, IL-8, TNF-α, IL-10, IgA, IgM, IgG) mikdori o‘zgarishlarini aniqlash va bemorlarda jarrohlikdan keyingi davrda «IPBR» («Suyak to‘qimasi regeneratsiyasini bashoratlash usullari») dasturi ko‘llanishi asoslangan.
