Kuliev Ozodjon Abdiraxmonovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarning patogenezi (Eksperimental tadqiqot)», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.DSc/Tib992.
Ilmiy maslaxatchi: Karabaev Aminjon Gadaevich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Saidov A’lonur Baxtinurovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Yariev Alisher Alimjonovich, tibbiyot fanlari doktori; Kayumov Abduraxmon Abdumavlyanovich, tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Karabuk davlat universiteti (Turkiya).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: diestrus va estrus davrida 10 daqiqali klinik o‘limdan keyingi postreanimatsion davrda urg‘ochi kalamushlarning reproduktiv tizimida yuzaga keladigan o‘zgarishlarning patologik mexanizmini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
diestrus davrida 10 daqiqalik klinik o‘limni modellashtirishda simpatik nerv tizimi (SNT)ning faollashishi, adenogipofizning d-bazofill hujayralariga ta’sir etib, qonda LG va estradiol gormonining miqdorini, MDA/katalaza koeffisientini oshirib, oqsilning chidamlilik koeffisientining kamayishiga, tuxumdonda follikulogenezning buzilishiga olib kelishi, estrus davrida qonda LG, estradiol gormoni ustunligi MDA/katalaza koeffisienti kamayishini, oqsilning chidamlilik koeffisentini oshishini va tuxumdonda follikulogenezi normal kechishini ta’minlaganligi aniqlangan;
diestrus guruhida reanimatsiyadan keyingi 24-soatda SNT tonusining ortishi, qonda FSG, LG, estradiol, progesteron gormonlar miqdorining oshishi yuzaga kelib, reanimatsiyadan keyingi davrning 1-kunidan boshlab 90-kunigacha qonda MDA/katalaza koeffisientining oshishi, oqsilning chidamlilik koeffisienti, FSG, LG, estradiol va progesteron gormonlar miqdorining kamayishiga olib kelganligi aniqlangan;
estrus guruhida diestrus guruhiga nisbatan reanimatsiyadan keyingi 24-soatida, SNT tonusini, MDA/katalaza koeffisientini yuqori bo‘lishiga nisbatan, qonda LG, estradiol gormoni miqdorining yuqori bo‘lishi, oqsilning chidamlilik koeffisientining oshishi, o‘z navbatida, reanimatsiyadan keyingi davrning birinchi kunidan boshlab 90-kunigacha MDA/katalaza va oqsilning chidamlilik koeffisientlari yuqori darajada saqlanishi, LG, estradiol gormoni miqdorining yuqoriligini ta’minlanganligi asoslangan;
diestrus guruhida reanimatsiyadan keyingi 24-soatida SNT tonusining oshishi adenogipofizda β- va d-bazofil hujayralar faolligini kuchaytirib, qonda FSG, LG estradiol, progesteron gormonlari miqdorini oshirganligi, reanimatsiyadan keyingi davrning 1-kundan boshlab 90-kunigacha qonda MDA/katalaza koeffisientining ortishi, oqsilning chidamlilik koeffisientining kamayishi, FSG, LG, estradiol gormoni miqdorini kamaytirib, tuxumdonda follikulogenez jarayonini sekinlashtirganligi, atretik va kistozli follikulalar miqdorini oshirganligi aniqlangan;
estrus guruhida diestrus guruhiga nisbatan reanimatsiyadan keyingi 24-soatda SNT, MDA/katalaza koeffisienti yuqori bo‘lishi, adenogipofizning d-bazofill hujayralarda funksional faollik oshishi, qonda LG, estradiol gormoni yuqori bo‘lishini ta’minlab, oqsilning chidamlilik koeffisientini oshirganligi, reanimatsiyadan keyingi 1-kunidan boshlab 90-kunigacha MDA/katalaza, oqsilning chidamlilik koeffisientining oshishi, LG, estradiol gormoni yuqori darajada saqlanishi ostida, tuxumdonda intakt guruhiga nisbatan follikulogenez va sariq tana miqdori kamayishi, atretik va kistozli follikulalar miqdori oshishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarning patogenezini o‘rganishning ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: diestrus davrida 10 daqiqalik klinik o‘limni modellashtirishda simpatik nerv tizimi (SNT)ning faollashishi, adenogipofizning d-bazofill hujayralariga ta’sir etib, qonda LG va estradiol gormonining miqdorini, MDA/katalaza koeffisientini oshirib, oqsilning chidamlilik koeffisientining kamayishiga, tuxumdonda follikulogenezning buzilishiga olib kelishi, estrus davrida qonda LG, estradiol gormoni ustunligi MDA/katalaza koeffisienti kamayishini, oqsilning chidamlilik koeffisentini oshishini va tuxumdonda follikulogenezi normal kechishini ta’minlaganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 avgustda 43-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimning gormonal tarkibiga oksidativ stressning ta’sirini baholash» va 2024 yil 25 avgustda 44-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni baholash» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi tibbiyot bosh boshqarmasining 1-sonli markaziy klinik shifoxonasi bo‘yicha 14.09.2024 yildagi 44-son, Toshkent viloyati Chinoz tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 09.09.2024 yildagi 25-son hamda O‘zbekiston Respublikasi patologik anatomiya markazi bo‘yicha 10.09.2024 yildagi 37-1/I-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, o‘z vaqtida kelib chiqadigan asoratlarni aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish, davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida sodir bo‘lgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhis qo‘yish, zo‘riqishning davomiyligiga bog‘liq holda reproduktiv tizimda morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlanganda tashhis qo‘yish muddati va yotoq kunlar davomiyligi kamayishi natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: diestrus guruhida reanimatsiyadan keyingi 24-soatda SNT tonusining ortishi, qonda FSG, LG, estradiol, progesteron gormonlar miqdorining oshishi yuzaga kelib, reanimatsiyadan keyingi davrning 1-kunidan boshlab 90-kunigacha qonda MDA/katalaza koeffisientining oshishi, oqsilning chidamlilik koeffisienti, FSG, LG, estradiol va progesteron gormonlar miqdorining kamayishiga olib kelganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 avgustda 43-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimning gormonal tarkibiga oksidativ stressning ta’sirini baholash» va 2024 yil 25 avgustda 44-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni baholash» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi tibbiyot bosh boshqarmasining 1-sonli markaziy klinik shifoxonasi bo‘yicha 14.09.2024 yildagi 44-son, Toshkent viloyati Chinoz tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 09.09.2024 yildagi 25-son hamda O‘zbekiston Respublikasi patologik anatomiya markazi bo‘yicha 10.09.2024 yildagi 37-1/I-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, o‘z vaqtida kelib chiqadigan asoratlarni aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish, davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida sodir bo‘lgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhis qo‘yish, zo‘riqishning davomiyligiga bog‘liq holda reproduktiv tizimda morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlanganda tashhis qo‘yish muddati va yotoq kunlar davomiyligi kamayishi natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: estrus guruhida diestrus guruhiga nisbatan reanimatsiyadan keyingi 24-soatida, SNT tonusini, MDA/katalaza koeffisientini yuqori bo‘lishiga nisbatan, qonda LG, estradiol gormoni miqdorining yuqori bo‘lishi, oqsilning chidamlilik koeffisientining oshishi, o‘z navbatida, reanimatsiyadan keyingi davrning birinchi kunidan boshlab 90-kunigacha MDA/katalaza va oqsilning chidamlilik koeffisientlari yuqori darajada saqlanishi, LG, estradiol gormoni miqdorining yuqoriligini ta’minlanganligi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 avgustda 43-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimning gormonal tarkibiga oksidativ stressning ta’sirini baholash» va 2024 yil 25 avgustda 44-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni baholash» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi tibbiyot bosh boshqarmasining 1-sonli markaziy klinik shifoxonasi bo‘yicha 14.09.2024 yildagi 44-son, Toshkent viloyati Chinoz tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 09.09.2024 yildagi 25-son hamda O‘zbekiston Respublikasi patologik anatomiya markazi bo‘yicha 10.09.2024 yildagi 37-1/I-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, o‘z vaqtida kelib chiqadigan asoratlarni aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish, davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida sodir bo‘lgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhis qo‘yish, zo‘riqishning davomiyligiga bog‘liq holda reproduktiv tizimda morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlanganda tashhis qo‘yish muddati va yotoq kunlar davomiyligi kamayishi natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: diestrus guruhida reanimatsiyadan keyingi 24-soatida SNT tonusining oshishi adenogipofizda β- va d-bazofil hujayralar faolligini kuchaytirib, qonda FSG, LG estradiol, progesteron gormonlari miqdorini oshirganligi, reanimatsiyadan keyingi davrning 1-kundan boshlab 90-kunigacha qonda MDA/katalaza koeffisientining ortishi, oqsilning chidamlilik koeffisientining kamayishi, FSG, LG, estradiol gormoni miqdorini kamaytirib, tuxumdonda follikulogenez jarayonini sekinlashtirganligi, atretik va kistozli follikulalar miqdorini oshirganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 avgustda 43-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimning gormonal tarkibiga oksidativ stressning ta’sirini baholash» va 2024 yil 25 avgustda 44-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni baholash» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi tibbiyot bosh boshqarmasining 1-sonli markaziy klinik shifoxonasi bo‘yicha 14.09.2024 yildagi 44-son, Toshkent viloyati Chinoz tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 09.09.2024 yildagi 25-son hamda O‘zbekiston Respublikasi patologik anatomiya markazi bo‘yicha 10.09.2024 yildagi 37-1/I-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, o‘z vaqtida kelib chiqadigan asoratlarni aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish, davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida sodir bo‘lgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhis qo‘yish, zo‘riqishning davomiyligiga bog‘liq holda reproduktiv tizimda morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlanganda tashhis qo‘yish muddati va yotoq kunlar davomiyligi kamayishi natijasida iqtisod qilinadi;
beshinchi ilmiy yangilik: estrus guruhida diestrus guruhiga nisbatan reanimatsiyadan keyingi 24-soatda SNT, MDA/katalaza koeffisienti yuqori bo‘lishi, adenogipofizning d-bazofill hujayralarda funksional faollik oshishi, qonda LG, estradiol gormoni yuqori bo‘lishini ta’minlab, oqsilning chidamlilik koeffisientini oshirganligi, reanimatsiyadan keyingi 1-kunidan boshlab 90-kunigacha MDA/katalaza, oqsilning chidamlilik koeffisientining oshishi, LG, estradiol gormoni yuqori darajada saqlanishi ostida, tuxumdonda intakt guruhiga nisbatan follikulogenez va sariq tana miqdori kamayishi, atretik va kistozli follikulalar miqdori oshishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 avgustda 43-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimning gormonal tarkibiga oksidativ stressning ta’sirini baholash» va 2024 yil 25 avgustda 44-son bilan tasdiqlangan «Postreanimatsion davrda reproduktiv tizimda yuzaga keladigan o‘zgarishlarni baholash» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi tibbiyot bosh boshqarmasining 1-sonli markaziy klinik shifoxonasi bo‘yicha 14.09.2024 yildagi 44-son, Toshkent viloyati Chinoz tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 09.09.2024 yildagi 25-son hamda O‘zbekiston Respublikasi patologik anatomiya markazi bo‘yicha 10.09.2024 yildagi 37-1/I-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 13 noyabrdagi 08/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini erta aniqlash natijasida kasallik kechishini bashorat qilish, o‘z vaqtida kelib chiqadigan asoratlarni aniqlash, profilaktikasini optimallashtirish, davolash chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari diestrus va estrus davrida klinik o‘lim jarayonida va reanimatsiyadan keyingi davrda reproduktiv tizimda yuzaga kelgan morfofunksional o‘zgarishlar oqibatida sodir bo‘lgan jarayonlarni aniqlash, erta tashhis qo‘yish, zo‘riqishning davomiyligiga bog‘liq holda reproduktiv tizimda morfofunksional o‘zgarishlar mexanizmini aniqlash texnikasi va davolash taktikasi to‘g‘ri tanlanganda tashhis qo‘yish muddati va yotoq kunlar davomiyligi kamayishi natijasida iqtisod qilinadi.
