Nuralieva Dilafruz Mamadiyorovning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Harbiy xizmatchilarda yurak qon-tomir kasalliklar asoratini profilaktikasida klinik-immunologik ko‘rsatkichlarning xususiyatlari” (COVID-19 dan keyingi sindrom) 14.00.43 – Profilaktik tibbiyot.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.DSc/Tib941.
Ilmiy maslahatchi: Muxamedova Muyassar Gafurjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Qurolli kuchlari Harbiy tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar nomi), IK raqami: O‘zbekiston Respublikasi Qurolli kuchlari Harbiy tibbiyot akademiyasi, DSc.04/04.07.2023.Tib.171.01.
Rasmiy opponentlar: Raimkulova Narine Robertovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent, Raximova Matluba Eshboevna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent, Ziyadullaev Shuxrat Xuday`erdievich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: harbiy xizmatchilarda COVID-19dan keyin rivojlangan kardiologik sindromning klinik-immunologik ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda, profilaktika qilish usullarini takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor SARS-CoV-2 virusning surunkali yallig‘anish koeffesenti bo‘lgan trombotsit/limfotsiti (PLR), neytrofil/limfotsit (NLR), tizimli immun yallig‘lanish (SII) va limfotsit/monotsit (LMR) indeks ko‘rsatkichlarini o‘zgarishi hisobiga va harbiy bemorlarda COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishida muhim patogenetik ahamiyati aniqlangan;
ilk bor harbiy xizmatchilarda COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishida, SARS-CoV-2 virusini cholecalciferol miqdoriga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va natijada immunpatologik jarayon kechishi T va V limfotsit hujayralar CD3+CD19-CD45+, CD3+CD4+CD8-CD45, CD3+CD69+,SD3-CD95+ nisbatini o‘zgarishi hisobiga yurak-qon tomir tizimiga autoimmun xujum jarayonining aktivlashishi isbotlangan;
ilk bor koronovirus infeksiyasi immun tizimiga patofiziologik ta’siri sababli harbiy xizmatchi bemorlarda, yurak qon-tomir tizimining yallig‘lanish jarayoning surunkali davrga o‘tishida, umumiy qon tahlili bo‘lgan etuk bo‘lmagan trombotsitlar, retikulotsitlar mutlaq soni, etuk eritrotsitdagi gemoglobin tarkibidagi farq (Delta-He) oshishi aniqlangan;
ilk bor SARS-CoV-2 virus timus beziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilishi va timus epiteliysining profilini o‘zgarishi yosh T-limfotsitlar ishlab chiqishi kuchayishi va natijada yurakning endokard, miokard qavatlarda surunkali autoimmunyallig‘lanish jarayonini rivojlanishi asoslangan;
ilk bor COVID-19dan keyin kardiologik sindromining patogenezida aniqlangan immunologik, bioximik buzilishlarni nazarga olgan holda, takomillashtirilgan differensial terapiyani xarbiy hizmatchilar klinik-laborator ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’sir qilishi va immunyallig‘lanishga qarshi ta’sir samarasi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Harbiy xizmatchilarda SOVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishida tashxislash, davolash hamda profilaktik chora tadbirlarni takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor SARS-CoV-2 virusning surunkali yallig‘anish koeffesenti bo‘lgan trombotsit/limfotsiti (PLR), neytrofil/limfotsit (NLR), tizimli immun yallig‘lanish (SII) va limfotsit/monotsit (LMR) indeks ko‘rsatkichlarini o‘zgarishi hisobiga va harbiy bemorlarda COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishida muhim patogenetik ahamiyati aniqlangani bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida “Optimizatsii ranney diagnostiki v proflaktike postkovidnogo kardiologicheskogo sindroma u voennoslujashhix” va “Optimizatsii sposobi lechenie patsientov s postkovidnimi kardiologicheskimi sindromami” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma O‘R QK HTA muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 4.10.24 yildagi 4-son hamda HTA ilmiy kengashning 8.10.24 yildagi 8-son bayonnomalari bilan tasdiqlangan hamda O‘zR Mudofaa vazirligining 18.10.2024 yildagi 418-sonli ko‘rsatma xatiga asosan Farg‘ona harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 22/10-son, Qarshi harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 17/2-son, Samarqand harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 28-son buyruqlari bilan amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zR Mudofaa vazirligining 22.10.2024 yildagi 421-sonli ma’lumotnomasi). Tibbiy-ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilik COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishini oldini olish orqali kasalliklarni davolash xarajatlarini tejash va nogironlikni kamaytirish natijasida harbiy xizmatchilarning xizmat muddatini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash to‘g‘risidagi ma’lumotlardan xabardor bo‘lishiga xizmai qilgan. Tibbiy-iqtisodiy samaradorligi: harbiy xizmatchilarni tashxislash va davolash ishlariga sarflanadigan 1,2 mln so‘mni iqtisod qilish imkoni berishga muayyan darajada xizmat qilgan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor harbiy xizmatchilarda COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishida, SARS-CoV-2 virusini cholecalciferol miqdoriga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va natijada immunpatologik jarayon kechishi T va V limfotsit hujayralar CD3+CD19-CD45+, CD3+CD4+CD8-CD45, CD3+CD69+,SD3-CD95+ nisbatini o‘zgarishi hisobiga yurak-qon tomir tizimiga autoimmun xujum jarayonining aktivlashishi isbotlangani bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida “Optimizatsii ranney diagnostiki v proflaktike postkovidnogo kardiologicheskogo sindroma u voennoslujashhix” va “Optimizatsii sposobi lechenie patsientov s postkovidnimi kardiologicheskimi sindromami” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma O‘R QK HTA muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 4.10.24 yildagi 4-son hamda HTA ilmiy kengashning 8.10.24 yildagi 8-son bayonnomalari bilan tasdiqlangan hamda O‘zR Mudofaa vazirligining 18.10.2024 yildagi 418-sonli ko‘rsatma xatiga asosan Farg‘ona harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 22/10-son, Qarshi harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 17/2-son, Samarqand harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 28-son buyruqlari bilan amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zR Mudofaa vazirligining 22.10.2024 yildagi 421-sonli ma’lumotnomasi). Tibbiy-ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilik COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishini oldini olish orqali kasalliklarni davolash xarajatlarini tejash va nogironlikni kamaytirish natijasida harbiy xizmatchilarning xizmat muddatini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash to‘g‘risidagi ma’lumotlardan xabardor bo‘lishiga hizmat qilgan. Tibbiy-iqtisodiy samaradorligi: harbiy xizmatchi bemoralarni tashxislash va davolash ishlariga sarflanadigan 1,2 mln so‘mni iqtisod qilish imkoni berishga muayyan darajada xizmat qilgan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor koronovirus infeksiyasi immun tizimiga patofiziologik ta’siri sababli harbiy xizmatchi bemorlarda, yurak qon-tomir tizimining yallig‘lanish jarayoning surunkali davrga o‘tishida, umumiy qon tahlili bo‘lgan etuk bo‘lmagan trombotsitlar, retikulotsitlar mutlaq soni, etuk eritrotsitdagi gemoglobin tarkibidagi farq (Delta-He) oshishi aniqlangani bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida “Optimizatsii ranney diagnostiki v proflaktike postkovidnogo kardiologicheskogo sindroma u voennoslujashhix” va “Optimizatsii sposobi lechenie patsientov s postkovidnimi kardiologicheskimi sindromami” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma O‘R QK HTA muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 4.10.24 yildagi 4-son hamda HTA ilmiy kengashning 8.10.24 yildagi 8-son bayonnomalari bilan tasdiqlangan hamda O‘zR Mudofaa vazirligining 18.10.2024 yildagi 418-sonli ko‘rsatma xatiga asosan Farg‘ona harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 22/10-son, Qarshi harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 17/2-son, Samarqand harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 28-son buyruqlari bilan amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zR Mudofaa vazirligining 22.10.2024 yildagi 421-sonli ma’lumotnomasi). Tibbiy-ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilik COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishini oldini olish orqali kasalliklarni davolash xarajatlarini tejash va nogironlikni kamaytirish natijasida harbiy xizmatchilarning xizmat muddatini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash to‘g‘risidagi ma’lumotlardan xabardor bo‘lishiga xizmat qilgan. Tibbiy-iqtisodiy samaradorligi: harbiy xizmatchi bemoralar tashxislash va davolash ishlariga sarflanadigan 1,2 mln so‘mni iqtisod qilish imkoni berishga muayyan darajada xizmat qilgan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor SARS-CoV-2 virus timus beziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilishi va timus epiteliysining profilini o‘zgarishi yosh T-limfotsitlar ishlab chiqishi kuchayishi va natijada yurakning endokard, miokard qavatlarda surunkali autoimmunyallig‘lanish jarayonini rivojlanishi asoslangani bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida “Optimizatsii ranney diagnostiki v proflaktike postkovidnogo kardiologicheskogo sindroma u voennoslujashhix” va “Optimizatsii sposobi lechenie patsientov s postkovidnimi kardiologicheskimi sindromami” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma O‘R QK HTA muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 4.10.24 yildagi 4-son hamda HTA ilmiy kengashning 8.10.24 yildagi 8-son bayonnomalari bilan tasdiqlangan hamda O‘zR Mudofaa vazirligining 18.10.2024 yildagi 418-sonli ko‘rsatma xatiga asosan Farg‘ona harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 22/10-son, Qarshi harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 17/2-son, Samarqand harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 28-son buyruqlari bilan amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zR Mudofaa vazirligining 22.10.2024 yildagi 421-sonli ma’lumotnomasi). Tibbiy-ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilik COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishini oldini olish orqali kasalliklarni davolash xarajatlarini tejash va nogironlikni kamaytirish natijasida harbiy xizmatchilarning xizmat muddatini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash to‘g‘risidagi ma’lumotlardan xabardor bo‘lishiga xizmat qilgan. Tibbiy-iqtisodiy samaradorligi: harbiy xizmatchi bemorlarni tashxislash va davolash ishlariga sarflanadigan 1,2 mln so‘mni iqtisod qilish imkoni berishga muayyan darajada xizmat qilgan;
beshenchi ilmiy yangilik: ilk bor COVID-19dan keyin kardiologik sindromining patogenezida aniqlangan immunologik, bioximik buzilishlarni nazarga olgan holda, takomillashtirilgan differensial terapiyani xarbiy hizmatchilar klinik-laborator ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’sir qilishi va immunyallig‘lanishga qarshi ta’sir samarasi isbotlangani bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida “Optimizatsii ranney diagnostiki v proflaktike postkovidnogo kardiologicheskogo sindroma u voennoslujashhix” va “Optimizatsii sposobi lechenie patsientov s postkovidnimi kardiologicheskimi sindromami” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma O‘R QK HTA muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 4.10.24 yildagi 4-son hamda HTA ilmiy kengashning 8.10.24 yildagi 8-son bayonnomalari bilan tasdiqlangan hamda O‘zR Mudofaa vazirligining 18.10.2024 yildagi 418-sonli ko‘rsatma xatiga asosan Farg‘ona harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 22/10-son, Qarshi harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 17/2-son, Samarqand harbiy gospitali bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 28-son buyruqlari bilan amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zR Mudofaa vazirligining 22.10.2024 yildagi 421-sonli ma’lumotnomasi). Tibbiy-ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilik COVID-19dan keyin kardiologik sindromini rivojlanishini oldini olish orqali kasalliklarni davolash xarajatlarini tejash va nogironlikni kamaytirish natijasida harbiy xizmatchilarning xizmat muddatini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash to‘g‘risidagi ma’lumotlardan xabardor bo‘lishiga xizmat qilgan. Tibbiy-iqtisodiy samaradorligi: harbiy xizmatchilarni tashxislash va davolash ishlariga sarflanadigan 1,2 mln so‘mni iqtisod qilish imkoni berishga muayyan darajada xizmat qilgan.
Bosh inspektor A.Zufarov Monitoring bo‘limi bosh mutaxassisi Yu.Inoyatova Veb-sayt administratori B.Shamuratov Veb-sayt tahririga mas’ul E.Bozorov DUK rahbari
Z.Tadjixodjaev
