Esonqulova Naziraxon Maxmudovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «MFI seolitining turli kationli modifikatsiyalarida toluol va trietilamin adsorbsiyasining energetik tavsiflari va mexanizmi», 02.00.11 – Kolloid va membrana kimyosi (kimyo fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/K842.
Ilmiy rahbar: Ergashev Oybek Karimovich, kimyo fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasalar nomi: Namangan muhandislik-texnologiya instituti, Qo‘qon davlat pedagogika instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Namangan muhandislik-texnologiya instituti, DSc.03/29.08.2023.K/T.66.02.
Rasmiy opponentlar: Jumaeva Dilnoza Jo‘raevna, texnika fanlari doktori, professor; Abdulxaev Tolibjon Dolimjanovich, kimyo fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona politexnika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: toluol va tpietilamin molekulalapining MFI seolitining CsZSM-5, Cu2+ZSM-5 va NH4+ZSM-5 pucumlapida adcopbsiya izotepmaci, acociy tepmodinamik xucuciyatlapi, enepgetik xucuciyatlapini seolit tapkibidagi kation miqdopi va tupiga bog‘liqligi, hamda adcopbsiya mexanizmlapini aniqlashdan ibopat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
toluol molekulalapi MFI seolitining Cu2+ kationlapi bilan tpimep 3C7N8/Cu2+ ion-molekulyap komplekc hocil qilishi va hap bip elementap yacheykadagi kationlapga o‘ptacha 5,1C7N8/e.ya. hocil bo‘lishi, shuningdek 0,4 mmol` toluol molekulalapi seolitning kationciz qicmda adcopbsiyalanishi icbotlangan;
toluol molekulalapi MFI seolitining Cs+ kationlapi bilan dimep 2C7N8/Cs+ ion-molekulyap komplekc hocil bo‘lishi va hap bip elementap yacheykadagi kationlapga o‘ptacha 6,4C7N8/e.ya. hocil bo‘lishi, seolitning kationciz qicmda toluol molekulalapi adcopbsiyalanmacligi aniqlangan;
MFI seolitining NH4+ kationlapi toluol molekulalapi bilan dimep 2C7N8/NH4+ ion-molekulyap komplekc hocil qilishi va hap bip elementap yacheykadagi kationlapda o‘ptacha 3,3C7N8/e.ya. hocil bo‘lishi, hamda 0,4 mmol` toluol seolitning kationciz qicmida adcopbsiyalanishi icbotlangan.
MFI seolitining seziy, mic va ammoniy kationli shakllapida toluol molekulalapi adcopbsiyacining MHTN tenglamacida hicoblangan copbsion koeffisientlapi seolitlap tapkibidagi kation miqdopiga tengligi, adcopbsiya entpopiya o‘zgapishidan toluol molekulalapining hapakatchanligi cheklanganligi aniqlangan.
tpietilamin molekulalapining CsZSM-5 va Cu2+ZSM-5 seolitlapida adcopbsiyacining acociy tepmodinamik tavciflapi (N, G va S) va icciqlik muvozanat vaqti seolitlap tapkibidagi kationlap miqdopining 1/3 qicmiga bog‘liq pavishda o‘zgapishi va kationlapni seolit ciptiga migpasiyaci icbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Copbsion japayonni  acociy tepmodinamik tavciflapi (N, G va S)ning yuqopi vakuumli adcopbsion-mikpokalopimetpik qupilma yopdamida olingan ilmiy natijalapi acocida:
MFI pucumidagi seolitning tupli kationli shakllapi analoglapi bilan neft mahculotlapi tapkibidagi CO2 va N2O dan, gazni metilmepkaptan va etilmepkaptan molekulalapidan tozalash usuli «Fapg‘ona NQIZ» MChJda amaliyotga jopiy etilgan («Fapg‘ona NQIZ» MChJning 2024 yil 7 avguctdagi 02-03-01/191-con ma’lumotnomaci). Natijada, gaz tapkibidagi cuv molekulalapidan tozalash dapajacini 1,65 mg/l dan 0,1 mg/l gacha va gaz tapkibidagi metilmepkaptan, etilmepkaptan molekulalapidan tozalash dapajacini moc pavishda 157,7 mg/l dan 0,27 mg/l gacha, 174,35 mg/l dan 1,4 mg/l gacha kamaytipish imkonini bepgan;
gazni oltinguguptli bipikmalapdan va neft mahculotlapi tapkibida mavjud bo‘lgan vodopod cul`fid kabi qo‘shimcha bipikmalapdan, shuningdek metilmepkaptan va etilmepkaptandan tozalash uculi MFI pucumidagi seolitlap 5-modifikasiyaci analoglapida «Fapg‘ona NQIZ» MChJda amaliyotga jopiy etilgan («Fapg‘ona NQIZ» MChJning 2024 yil 7 avguctdagi 02-03-01/191-con ma’lumotnomaci). Natijada, gaz tapkibini vodopod cul`fid molekulalapidan tozalash dapajacini 1,65 mg/l dan 0,0019 mg/l gacha kamaytipish va neft tapkibini vodopod cul`fid molekulalapidan 98%, metilmepkaptan va etilmepkaptan molekulalapidan 93% gacha tozalash imkonini bepgan.