Шодиярова Дилфуза Сайдуллаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сут эмизувчи ҳайвонлар жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологик ўзгаришлари», 14.00.02 – Морфология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.3.PhD/Tib2066.
Илмий раҳбар: Бойкузиев Хайитбой Худойбердиевич, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент тиббиёт академияси, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Расмий оппонентлар: Миршарапов Уткур Миршарапович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шатманов Суйналы Токтоназарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қирғиз Республикаси).
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тажриба ҳайвонлари жигарининг холестаз синдроми модели ва очлик тажрибасидаги морфологик ўзгаришларини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор экспериментал холестаз шароитида тажриба ҳайвонларининг жигарида нерв тузилмаларида экструзия блоки, яъни медиаторларнинг тўпланиб қолиши сабабли аниқланиш даражасининг ортиши ҳисобига гепатоцитлар, жигар ичи қон томирлар ва ўт йўллари ҳамда нерв тузилмаларида морфологик ва морфометрик реактив ўзгаришлар асосланган;
холестаз модели яратилган экспериментал ҳайвонларда, тажриба муддатига мос равишда, жигар паренхимаси бириктирувчи тўқимага нисбатан пропорционал равишда камайиб, бириктирувчи тўқиманинг миқдори ортиб бориши туфайли холестаз ҳолатидаги беморларни шошилинч даволаш ва равишда асоратлар олдини олиш учун профилактика чораларини қўллаш зарурлиги асосланган;
илк бор тажриба ҳайвонларида қисқа муддатли (3-10 кунлик) очлик ҳолатида, очлик организмда стресс ҳолатини чақириши, бу эса, ўз навбатида, симпато-адренал ҳимоя тизимининг ишга тушиши, нерв толаларида экструзия блоки юзага келиши туфайли жигар гепатоцитлари, жигар ичи қон томирлари, ўт йўллари ва нерв тузилмаларида морфологик жиҳатдан реактив ўзгаришлар даражаси асосланган;
қисқа муддатли (3-10 кунлик) очлик шароитида жигар ичи бириктирувчи тўқиманинг гепатоцитларга нисбати ортиб кетмаслиги, яъни фиброз ва бошқа деструктив ўзгаришларга олиб келувчи омил бўлмаслиги морфологик жиҳатдан асосланиб, шифокор маслахати ва назорати остида қисқа муддатли даволовчи очлик усулларини қўллаш организмга хавфли ўзгаришларни келтириб чиқармаслиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Сут эмизувчи ҳайвонлар жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологик ўзгаришлари бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор экспериментал холестаз шароитида тажриба ҳайвонларининг жигарида нерв тузилмаларида экструзия блоки, яъни медиаторларнинг тўпланиб қолиши сабабли аниқланиш даражасининг ортиши ҳисобига гепатоцитлар, жигар ичи қон томирлар ва ўт йўллари ҳамда нерв тузилмаларида морфологик ва морфометрик реактив ўзгаришлар асосланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети қошидаги эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 23 декабрда 142-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг озуқа турига хос морфологияси» ва 2023 йил 23 декабрда 143-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологияси» номли услубий тавияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 18.07.2024 йидаги 279-U-сон ҳамда Тайлоқ туман тиббиёт бирлашмаси бўйича 24.07.2024 йилдаги 3573-7-104-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йилдаги 25 сентябрдаги 06/78-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: холестаз модели яратилган тажриба ҳайвонларидан олинган маълумотлар, аҳолини тизимли, сифатли тиббий кўрикдан ўтказиш ёки мурожаат қилган беморларга холестаз ҳолатини эрта аниқлаш орқали шошилинч даволаш чора-тадбирларини кўриш, кўпгина асоратларининг ва ўлим ҳолатларининг олдини олиш ва организмни соғломлаштиришга эришиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган маълум бюджет маблағлари аҳолини тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида холестаз ҳолатидаги беморларни эрта аниқлаш орқали касалликни даволаш ва келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш чораларини қўллаш ҳисобига касаллик варақаси кунлари қисқариши натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: холестаз модели яратилган экспериментал ҳайвонларда, тажриба муддатига мос равишда, жигар паренхимаси бириктирувчи тўқимага нисбатан пропорционал равишда камайиб, бириктирувчи тўқиманинг миқдори ортиб бориши туфайли холестаз ҳолатидаги беморларни шошилинч даволаш ва равишда асоратлар олдини олиш учун профилактика чораларини қўллаш зарурлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети қошидаги эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 23 декабрда 142-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг озуқа турига хос морфологияси» ва 2023 йил 23 декабрда 143-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологияси» номли услубий тавияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 18.07.2024 йидаги 279-U-сон ҳамда Тайлоқ туман тиббиёт бирлашмаси бўйича 24.07.2024 йилдаги 3573-7-104-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йилдаги 25 сентябрдаги 06/78-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: холестаз модели яратилган тажриба ҳайвонларидан олинган маълумотлар, аҳолини тизимли, сифатли тиббий кўрикдан ўтказиш ёки мурожаат қилган беморларга холестаз ҳолатини эрта аниқлаш орқали шошилинч даволаш чора-тадбирларини кўриш, кўпгина асоратларининг ва ўлим ҳолатларининг олдини олиш ва организмни соғломлаштиришга эришиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган маълум бюджет маблағлари аҳолини тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида холестаз ҳолатидаги беморларни эрта аниқлаш орқали касалликни даволаш ва келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш чораларини қўллаш ҳисобига касаллик варақаси кунлари қисқариши натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: илк бор тажриба ҳайвонларида қисқа муддатли (3-10 кунлик) очлик ҳолатида, очлик организмда стресс ҳолатини чақириши, бу эса, ўз навбатида, симпато-адренал ҳимоя тизимининг ишга тушиши, нерв толаларида экструзия блоки юзага келиши туфайли жигар гепатоцитлари, жигар ичи қон томирлари, ўт йўллари ва нерв тузилмаларида морфологик жиҳатдан реактив ўзгаришлар даражаси асосланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети қошидаги эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 23 декабрда 142-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг озуқа турига хос морфологияси» ва 2023 йил 23 декабрда 143-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологияси» номли услубий тавияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 18.07.2024 йидаги 279-U-сон ҳамда Тайлоқ туман тиббиёт бирлашмаси бўйича 24.07.2024 йилдаги 3573-7-104-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йилдаги 25 сентябрдаги 06/78-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: холестаз модели яратилган тажриба ҳайвонларидан олинган маълумотлар, аҳолини тизимли, сифатли тиббий кўрикдан ўтказиш ёки мурожаат қилган беморларга холестаз ҳолатини эрта аниқлаш орқали шошилинч даволаш чора-тадбирларини кўриш, кўпгина асоратларининг ва ўлим ҳолатларининг олдини олиш ва организмни соғломлаштиришга эришиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган маълум бюджет маблағлари аҳолини тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида холестаз ҳолатидаги беморларни эрта аниқлаш орқали касалликни даволаш ва келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш чораларини қўллаш ҳисобига касаллик варақаси кунлари қисқариши натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: қисқа муддатли (3-10 кунлик) очлик шароитида жигар ичи бириктирувчи тўқиманинг гепатоцитларга нисбати ортиб кетмаслиги, яъни фиброз ва бошқа деструктив ўзгаришларга олиб келувчи омил бўлмаслиги морфологик жиҳатдан асосланиб, шифокор маслахати ва назорати остида қисқа муддатли даволовчи очлик усулларини қўллаш организмга хавфли ўзгаришларни келтириб чиқармаслиги исботланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети қошидаги эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 23 декабрда 142-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг озуқа турига хос морфологияси» ва 2023 йил 23 декабрда 143-сон билан тасдиқланган «Сут эмизувчи тажриба ҳайвонлари жигарининг экспериментал холестаз ва очлик ҳолатидаги морфологияси» номли услубий тавияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 18.07.2024 йидаги 279-U-сон ҳамда Тайлоқ туман тиббиёт бирлашмаси бўйича 24.07.2024 йилдаги 3573-7-104-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йилдаги 25 сентябрдаги 06/78-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: холестаз модели яратилган тажриба ҳайвонларидан олинган маълумотлар, аҳолини тизимли, сифатли тиббий кўрикдан ўтказиш ёки мурожаат қилган беморларга холестаз ҳолатини эрта аниқлаш орқали шошилинч даволаш чора-тадбирларини кўриш, кўпгина асоратларининг ва ўлим ҳолатларининг олдини олиш ва организмни соғломлаштиришга эришиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган маълум бюджет маблағлари аҳолини тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида холестаз ҳолатидаги беморларни эрта аниқлаш орқали касалликни даволаш ва келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш чораларини қўллаш ҳисобига касаллик варақаси кунлари қисқариши натижасида иқтисод қилинади.