Gulmanov Il`ich Djumabaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Eksperimental pnevmoniya va yog‘li yuklama sharoitida o‘pka to‘qimasining morfofunksional xususiyatlari», 14.00.02 – Morfologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.2.PhD/Tib265.
Ilmiy rahbar: Usmanov Ravshan Djaxangirovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Rasulov Hamidulla Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Teshaev Shuhrat Jumaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: S.D.Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti (Qozog‘iston Respublikasi).
II. Tadqiqotning maqsadi: bakterial genezga ega eksperimental yallig‘lanish chaqirilganda va yog‘li yuklamadan keyin o‘pka to‘qimasida kechadigan o‘zgarishlarning morfofunksional xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
pnevmoniya kasalligining o‘tkir davrini o‘tkazib yubormasdan erta tashhislash va davolash choralarini boshlashga imkonini beradigan, sovuq ta’siri ostida bakteriyalarning virulent shtammlarini intratraxeal yuborishdan so‘ng, o‘pka to‘qimalarida yallig‘lanish jarayonining bosqichma-bosqich kechishi aniqlangan;
pnevmoniya kasalligining oldini olish tadbirlarini o‘tkazishda va o‘pka to‘qimasining himoya tizimiga ijobiy ta’sirini belgilab beruvchi o‘pka to‘qimalarining epitelial hujayralaridagi va epiteliostromal o‘zaro bog‘liqlik jarayonidagi o‘zgarishlarning nospesifik yallig‘lanish rivojlanishida hal qiluvchi ahamiyati asoslangan;
o‘pka surfaktant tizimidagi buzilishlarni belgilab beruvchi marker sifatida qo‘llashga imkon beradigan o‘pka to‘qimalarining lipidlari va o‘pka surfaktantining fosfolipid tarkibidagi biokimyoviy o‘zgarishlar isbotlangan;
surfaktant sekresiya qiluvchi hamda toksik moddalarni eliminatsiyasida ishtirok etuvchi hujayralar funksiyasini induksiyalash borasida ahamiyatga ega bo‘lgan qon va limfa tomirlari, shuningdek epiteliy hamda interstisial to‘qimalarning hujayralari yarim to‘yingan yog‘larning o‘pkadagi metabolizmida ishtirok etishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Eksperimental pnevmoniya va yog‘li yuklama sharoitida o‘pka to‘qimasining morfofunksional xususiyatlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: pnevmoniya kasalligining o‘tkir davrini o‘tkazib yubormasdan erta tashhislash va davolash choralarini boshlashga imkonini beradigan, sovuq ta’siri ostida bakteriyalarning virulent shtammlarini intratraxeal yuborishdan so‘ng, o‘pka to‘qimalarida yallig‘lanish jarayonining bosqichma-bosqich kechishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 mayda 03-23/102-t-son bilan tasdiqlangan «Sovuq harorat ta’siri sharoitida virulent bakteriyalarni intratraxeal kiritish bilan chaqirilgan o‘pka to‘qimasining yallig‘lanishi eksperimental modeli samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif V.Voxidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi davlat muassasi ilmiy-eksperimental bo‘lim va vivariy o‘quv markazi bo‘yicha 09.11.2023 yildagi 1027-son hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi eksperimental tibbiyot, patomorfologiya va genetika laboratoriyasi bo‘yicha 19.12.2023 yildagi 521-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/25-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: eksperimental pnevmoniya modeli o‘pka to‘qimasining morfologik va funksional o‘zgarishlari mexanizmlarini ochib berishga qaratilgan, bu esa patologik jarayonning eng muhim bosqichlarini belgilashga, oqibatlarini bashorat qilish va yakuniy natijaga yo‘naltirilgan kerakli davolash tadbirlarini o‘tkazishga fundamental imkon berishi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari o‘pkaning surfaktant tizimidagi o‘zgarishlar qonuniyatlariga asoslangan holda yarim to‘yingan o‘simlik yog‘ining ijobiy natijalarini inobatga olish oqibatida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: pnevmoniya kasalligining oldini olish tadbirlarini o‘tkazishda va o‘pka to‘qimasining himoya tizimiga ijobiy ta’sirini belgilab beruvchi o‘pka to‘qimalarining epitelial hujayralaridagi va epiteliostromal o‘zaro bog‘liqlik jarayonidagi o‘zgarishlarning nospesifik yallig‘lanish rivojlanishida hal qiluvchi ahamiyati asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 mayda 03-23/102-t-son bilan tasdiqlangan «Sovuq harorat ta’siri sharoitida virulent bakteriyalarni intratraxeal kiritish bilan chaqirilgan o‘pka to‘qimasining yallig‘lanishi eksperimental modeli samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif V.Voxidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi davlat muassasi ilmiy-eksperimental bo‘lim va vivariy o‘quv markazi bo‘yicha 09.11.2023 yildagi 1027-son hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi eksperimental tibbiyot, patomorfologiya va genetika laboratoriyasi bo‘yicha 19.12.2023 yildagi 521-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/25-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: eksperimental pnevmoniya modeli o‘pka to‘qimasining morfologik va funksional o‘zgarishlari mexanizmlarini ochib berishga qaratilgan, bu esa patologik jarayonning eng muhim bosqichlarini belgilashga, oqibatlarini bashorat qilish va yakuniy natijaga yo‘naltirilgan kerakli davolash tadbirlarini o‘tkazishga fundamental imkon berishi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari o‘pkaning surfaktant tizimidagi o‘zgarishlar qonuniyatlariga asoslangan holda yarim to‘yingan o‘simlik yog‘ining ijobiy natijalarini inobatga olish oqibatida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: o‘pka surfaktant tizimidagi buzilishlarni belgilab beruvchi marker sifatida qo‘llashga imkon beradigan o‘pka to‘qimalarining lipidlari va o‘pka surfaktantining fosfolipid tarkibidagi biokimyoviy o‘zgarishlar isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 mayda 03-23/102-t-son bilan tasdiqlangan «Sovuq harorat ta’siri sharoitida virulent bakteriyalarni intratraxeal kiritish bilan chaqirilgan o‘pka to‘qimasining yallig‘lanishi eksperimental modeli samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif V.Voxidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi davlat muassasi ilmiy-eksperimental bo‘lim va vivariy o‘quv markazi bo‘yicha 09.11.2023 yildagi 1027-son hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi eksperimental tibbiyot, patomorfologiya va genetika laboratoriyasi bo‘yicha 19.12.2023 yildagi 521-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/25-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: eksperimental pnevmoniya modeli o‘pka to‘qimasining morfologik va funksional o‘zgarishlari mexanizmlarini ochib berishga qaratilgan, bu esa patologik jarayonning eng muhim bosqichlarini belgilashga, oqibatlarini bashorat qilish va yakuniy natijaga yo‘naltirilgan kerakli davolash tadbirlarini o‘tkazishga fundamental imkon berishi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari o‘pkaning surfaktant tizimidagi o‘zgarishlar qonuniyatlariga asoslangan holda yarim to‘yingan o‘simlik yog‘ining ijobiy natijalarini inobatga olish oqibatida iqtisod qilinad;.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: surfaktant sekresiya qiluvchi hamda toksik moddalarni eliminatsiyasida ishtirok etuvchi hujayralar funksiyasini induksiyalash borasida ahamiyatga ega bo‘lgan qon va limfa tomirlari, shuningdek epiteliy hamda interstisial to‘qimalarning hujayralari yarim to‘yingan yog‘larning o‘pkadagi metabolizmida ishtirok etishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 mayda 03-23/102-t-son bilan tasdiqlangan «Sovuq harorat ta’siri sharoitida virulent bakteriyalarni intratraxeal kiritish bilan chaqirilgan o‘pka to‘qimasining yallig‘lanishi eksperimental modeli samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif V.Voxidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi davlat muassasi ilmiy-eksperimental bo‘lim va vivariy o‘quv markazi bo‘yicha 09.11.2023 yildagi 1027-son hamda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi eksperimental tibbiyot, patomorfologiya va genetika laboratoriyasi bo‘yicha 19.12.2023 yildagi 521-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/25-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: eksperimental pnevmoniya modeli o‘pka to‘qimasining morfologik va funksional o‘zgarishlari mexanizmlarini ochib berishga qaratilgan, bu esa patologik jarayonning eng muhim bosqichlarini belgilashga, oqibatlarini bashorat qilish va yakuniy natijaga yo‘naltirilgan kerakli davolash tadbirlarini o‘tkazishga fundamental imkon berishi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolash uchun sarflanadigan ma’lum bir byudjet mablag‘lari o‘pkaning surfaktant tizimidagi o‘zgarishlar qonuniyatlariga asoslangan holda yarim to‘yingan o‘simlik yog‘ining ijobiy natijalarini inobatga olish oqibatida iqtisod qilinadi.
