Gasanova Shaxina Sardarovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Reproduktiv disfunksiyaning molekulyar-genetik aspektlari va ayollarda birlamchi bepushtlikning rivojlanishi», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya, 14.00.20 – Tibbiy genetika (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib3593.
Ilmiy rahbarlar: Irgashev Dilmurad Saatovich, tibbiyot fanlari doktori; Boboev Kodirjon Tuxtabaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Azimova Sevara Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Mavlyanova Nigora Narimanova, tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
II. Tadqiqotning maqsadi: reproduktiv disfunksiyaning molekulyar-genetik aspektlari va ayollarda birlamchi bepushtlikning rivojlanishini patogenetik ko‘rsatkichlarini baholashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
fertilligi buzilgan ayollarda sitogenetik buzilishlar tuzilishidagi son va strukturaviy xromosoma anomaliyalarini aniqlash asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va gen buzilishlarining o‘rni isbotlangan;
follikulogenez (FSHR va LHCGR) rivojlanishini nazorat qilishda ishtirok etadigan gormonal tartibga solishning tizimli genlarining darajalari va mutatsiya spektrlari, shuningdek, ayollarda bepushtlikning patogenezida ularning o‘rni, fertillikning buzilishi xavfini bashoratlashda prognostik marker genlarining allel polimorfizmining ahamiyati asoslangan;
ayollaraning reproduktiv faoliyatning izdan chiqishi ularning folat sikli genlarining darajalari va mutatsion spektrlari, MTHFR C677T va A1298C polimorfizmlarining birlamchi bepushtlik davridagi ayollarda abortlarning rivojlanishidagi ko‘rsatkichlarining o‘rni isbotlangan;
molkulyar-genetik tadqiqotlar natijalari asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv faoliyatini tiklash va buzilishini oldini olish uchun bepushtlikning birlamchi oldini olish tartibi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Reproduktiv disfunksiyaning molekulyar-genetik aspektlari va ayollarda birlamchi bepushtlikning rivojlanishini asoslash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: fertilligi buzilgan ayollarda sitogenetik buzilishlar tuzilishidagi son va strukturaviy xromosoma anomaliyalarini aniqlash asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va gen buzilishlarining o‘rni isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 15 avgustda 7/1-son bilan tasdiqlangan «Bepushtlik va takroriy abortda MTHFR genining A1298C va C677T polimorfizmlarini diagnostikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 15.08.2023 yildagi 7/1-son hamda “DoktorD-IVF” MChJ laboratoriya va klinikasi bo‘yicha 24.07.2023 yildagi 3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 02/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: sito- va molekulyar-genetik tadqiqotlar asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va genlarning bajaradigan faoliyatini buzilishlari yosh, TMI ko‘rsatkichlari bilan bog‘liqligi, kichik guruhlar orasidagi bemorlarda bepushtlik davomiyligining xususiyatlarini, reproduktiv muammolarda yoshning o‘rni, ayolning sog‘lig‘iga ta’sir qiluvchi endokrin tizimi kasalliklarning o‘rni, tuxumdonlar zaxirasining yoshga bog‘liq pasayishi va tuxum sifatining yomonlashishi reproduktiv natijalarga ta’sir qilishi mumkinligi hamda tashxislash tartibini yaxshilash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitda mazkur kasallikni etti kun davomida yiliga bir marta davolashga sarflanadigan 15600000 so‘m byudjet mablag‘lari fertil yoshdagi ayollarda bupushtlikni oldini olish va uning natijasida yuzaga kelgandan ruhiy o‘zgarishlarni oldini olish va oilalarni saqlash orqali patsientlarning salomatligini tiklash va oldini olish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: follikulogenez (FSHR va LHCGR) rivojlanishini nazorat qilishda ishtirok etadigan gormonal tartibga solishning tizimli genlarining darajalari va mutatsiya spektrlari, shuningdek, ayollarda bepushtlikning patogenezida ularning o‘rni, fertillikning buzilishi xavfini bashoratlashda prognostik marker genlarining allel polimorfizmining ahamiyati asoslanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 15 avgustda 7/1-son bilan tasdiqlangan «Bepushtlik va takroriy abortda MTHFR genining A1298C va C677T polimorfizmlarini diagnostikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 15.08.2023 yildagi 7/1-son hamda “DoktorD-IVF” MChJ laboratoriya va klinikasi bo‘yicha 24.07.2023 yildagi 3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 02/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: sito- va molekulyar-genetik tadqiqotlar asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va genlarning bajaradigan faoliyatini buzilishlari yosh, TMI ko‘rsatkichlari bilan bog‘liqligi, kichik guruhlar orasidagi bemorlarda bepushtlik davomiyligining xususiyatlarini, reproduktiv muammolarda yoshning o‘rni, ayolning sog‘lig‘iga ta’sir qiluvchi endokrin tizimi kasalliklarning o‘rni, tuxumdonlar zaxirasining yoshga bog‘liq pasayishi va tuxum sifatining yomonlashishi reproduktiv natijalarga ta’sir qilishi mumkinligi hamda tashxislash tartibini yaxshilash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitda mazkur kasallikni etti kun davomida yiliga bir marta davolashga sarflanadigan 15600000 so‘m byudjet mablag‘lari fertil yoshdagi ayollarda bupushtlikni oldini olish va uning natijasida yuzaga kelgandan ruhiy o‘zgarishlarni oldini olish va oilalarni saqlash orqali patsientlarning salomatligini tiklash va oldini olish natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: ayollaraning reproduktiv faoliyatning izdan chiqishi ularning folat sikli genlarining darajalari va mutatsion spektrlari, MTHFR C677T va A1298C polimorfizmlarining birlamchi bepushtlik davridagi ayollarda abortlarning rivojlanishidagi ko‘rsatkichlarining o‘rni isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 15 avgustda 7/1-son bilan tasdiqlangan «Bepushtlik va takroriy abortda MTHFR genining A1298C va C677T polimorfizmlarini diagnostikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 15.08.2023 yildagi 7/1-son hamda “DoktorD-IVF” MChJ laboratoriya va klinikasi bo‘yicha 24.07.2023 yildagi 3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 02/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: sito- va molekulyar-genetik tadqiqotlar asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va genlarning bajaradigan faoliyatini buzilishlari yosh, TMI ko‘rsatkichlari bilan bog‘liqligi, kichik guruhlar orasidagi bemorlarda bepushtlik davomiyligining xususiyatlarini, reproduktiv muammolarda yoshning o‘rni, ayolning sog‘lig‘iga ta’sir qiluvchi endokrin tizimi kasalliklarning o‘rni, tuxumdonlar zaxirasining yoshga bog‘liq pasayishi va tuxum sifatining yomonlashishi reproduktiv natijalarga ta’sir qilishi mumkinligi hamda tashxislash tartibini yaxshilash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitda mazkur kasallikni etti kun davomida yiliga bir marta davolashga sarflanadigan 15600000 so‘m byudjet mablag‘lari fertil yoshdagi ayollarda bupushtlikni oldini olish va uning natijasida yuzaga kelgandan ruhiy o‘zgarishlarni oldini olish va oilalarni saqlash orqali patsientlarning salomatligini tiklash va oldini olish natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: molkulyar-genetik tadqiqotlar natijalari asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv faoliyatini tiklash va buzilishini oldini olish uchun bepushtlikning birlamchi oldini olish tartibi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 15 avgustda 7/1-son bilan tasdiqlangan «Bepushtlik va takroriy abortda MTHFR genining A1298C va C677T polimorfizmlarini diagnostikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 15.08.2023 yildagi 7/1-son hamda “DoktorD-IVF” MChJ laboratoriya va klinikasi bo‘yicha 24.07.2023 yildagi 3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 02/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: sito- va molekulyar-genetik tadqiqotlar asosida o‘zbek millatiga mansub ayollarda reproduktiv disfunksiyaning patogenezida xromosoma va genlarning bajaradigan faoliyatini buzilishlari yosh, TMI ko‘rsatkichlari bilan bog‘liqligi, kichik guruhlar orasidagi bemorlarda bepushtlik davomiyligining xususiyatlarini, reproduktiv muammolarda yoshning o‘rni, ayolning sog‘lig‘iga ta’sir qiluvchi endokrin tizimi kasalliklarning o‘rni, tuxumdonlar zaxirasining yoshga bog‘liq pasayishi va tuxum sifatining yomonlashishi reproduktiv natijalarga ta’sir qilishi mumkinligi hamda tashxislash tartibini yaxshilash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitda mazkur kasallikni etti kun davomida yiliga bir marta davolashga sarflanadigan 15600000 so‘m byudjet mablag‘lari fertil yoshdagi ayollarda bupushtlikni oldini olish va uning natijasida yuzaga kelgandan ruhiy o‘zgarishlarni oldini olish va oilalarni saqlash orqali patsientlarning salomatligini tiklash va oldini olish natijasida iqtisod qilinadi.
