Шихова Инобат Омоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Ўсмирларда тафаккурни ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари(синфдан ташқари машғулотлар мисолида)», 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/P966.
Илмий раҳбар: Атабаева Наргис Батировна, психология фанлар доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат педагогика университети, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Расмий оппонентлар: Абдурасулов Рустам Абдураимович, психология фанлари доктори, профессор; ДЖолиймбетова Мийўгул Мадияровна, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўсмирларда тафаккурни ривожлантиришнинг психологик хусусиятларини (синфдан ташқари машғулотлар мисолида) баҳолаш ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўсмирларда тафаккурнинг ривожланганлик даражаси фикрлашдаги оригиналлик, эгилувчанлик, аниқлик ва тезкорлик хусусиятларини таълим жараёнида устувор намоён бўлиши туфайли ўқувчиларнинг “ахборотларни қайта ишлаш” ҳамда “когнитив” хусусиятларига боғлиқ эканлиги далилланган;
ўсмирлар тафаккурининг синфдан ташқари машғулотлар таъсирида ривожланиши кейсларни ҳал қилиш, илмий маълумотларни қайта ишлашда иродавий куч, ўзини назорат қилиш, мақсад қўйишни устуворлиги ҳамда когнитив сифатлар, ўз фаолиятини амалга ошириш, режалаштириш кўникмасига интегратив намоён бўлиши туфайли ўқувчиларнинг ўзини-ўзи ташкиллаштириш хусусиятига боғлиқ эканлиги исботланган;
синфдан ташқари машғулотларда ўсмирлар тафаккурининг ривожланиши янги таассуротлар қидиришга интилувчи экстраверт ва ҳар қандай фаолиятга тез киришиб кетадиган (арбоб), воқеликка реал қарайдиган (прагматик) шахсларда ахборотларни эмосионал қайта ишлаш, ҳар бир маълумотни синчковлик билан кўриб чиқадиган (таҳлилчи), фикрлаш мантиғи кучли (назариётчи) ўқувчиларда когнитивизмнинг устуворлиги туфайли фаолият услубига идентив кечиши далилланган;
ўсмирларнинг тафаккурини ривожлантириш модели синфдан ташқари машғулотлар давомида ўқувчиларнинг ўзини назорат қилиш, муаммоли вазиятларни чуқур таҳлил қилиш, талабчанлик, янгиликларга нисбатан сезгирликнинг юқорилиги, мақсад қўйиш, тизимли, мантиқий тафаккурнинг кенглиги, алгоритмик қобилиятларни шаклланиши туфайли фикрлаш самарадорлигини оширувчи шахс сифатларига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўсмирларда тафаккурни ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари (синфдан ташқари машғулотлар мисолида)ни тадқиқ этиш натижалари асосида:
ўсмирларда тафаккурнинг ривожланганлик даражаси фикрлашдаги оригиналлик, эгилувчанлик, аниқлик ва тезкорлик хусусиятларини таълим жараёнида устувор намоён бўлиши туфайли ўқувчиларнинг “ахборотларни қайта ишлаш” ҳамда “когнитив” хусусиятларига боғлиқ эканлиги далилланган таклифлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 25-сентябрдаги ПМ-203 сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2024-йил 26- сентябрдаги ПМ-203 а-сон маълумотномаси). Натижада ўсмирларда тафаккурнинг ривожланганлик даражасини тадқиқ этиш имконияти яратилган;
ўсмирлар тафаккурининг синфдан ташқари машғулотлар таъсирида ривожланиши дарслардаги кейсларни ҳал қилиш, илмий маълумотларни қайта ишлашда иродавий куч, ўзини назорат қилиш, мақсад қўйишни устуворлиги ҳамда когнитив сифатини, ўз фаолиятини амалга ошириш, режалаштириш кўникмасига интегратив намоён бўлиши туфайли ўқувчиларнинг ўзини-ўзи ташкиллаштириш хусусиятига боғлиқ эканлиги исботланган таклифлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 25-сентябрдаги ПМ-203 сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2024-йил 26- сентябрдаги ПМ-203 а-сон маълумотномаси). Натижада ўсмирлар тафаккурининг синфдан ташқари машғулотлар таъсирида ривожланишига таъсир этувчи психологик хусусиятлар аниқлаштирилган;
синфдан ташқари машғулотларда ўсмирлар тафаккурининг ривожланиши янги таассуротлар қидиришга интилувчи экстраверт ва ҳар қандай фаолиятга тез киришиб кетадиган (арбоб), воқеликка реал қарайдиган (прагматик) шахсларда ахборотларни эмосионал қайта ишлаш, ҳар бир маълумотни синчковлик билан кўриб чиқадиган (таҳлилчи), фикрлаш мантиғи кучли (назариётчи) ўқувчиларда когнитивизмнинг устуворлиги туфайли фаолият услубига идентив кечиши далилланган таклифлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 25-сентябрдаги ПМ-203 сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2024-йил 26- сентябрдаги ПМ-203 а-сон маълумотномаси). Натижада синфдан ташқари машғулотларда ўсмирлар тафаккурининг ривожланишини фаолият услубига боғлиқлигини тадқиқ этиш имконияти яратилган;
ўсмирларнинг тафаккурини ривожлантириш модели синфдан ташқари машғулотлар давомида ўқувчиларнинг ўзини назорат қилиш, муаммоли вазиятларни чуқур таҳлил қилиш, талабчанлик, янгиликларга нисбатан сезгирликнинг юқорилиги, мақсад қўйиш, тизимли, мантиқий тафаккурнинг кенглиги, алгоритмик қобилиятларни шаклланиши туфайли фикрлаш самарадорлигини оширувчи шахс сифатларига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган таклифлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 25-сентябрдаги ПМ-203 сон буйруғи билан «Онтогенез психологияси. Дифференциал психология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2024-йил 26- сентябрдаги ПМ-203 а-сон маълумотномаси). Натижада ўсмирларнинг тафаккурини ривожлантириш модели ва педагог-психологлар учун амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.
