Dadabaeva Muxlisaxon Ulugbekovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish», 14.00.21 - Stomatologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.DSc /Tib538.
Ilmiy rahbar: Xabilov Nigmon Lukmonovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat stomatologiya instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat stomatologiya instituti, DSc.04/30.12. 2019.Tib.59.01.
Rasmiy opponentlar: Azimov Muxammadjon Ismailovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Nasirova Xurshida Kudratullaevna, tibbiyot fanlari doktori; Altinbekov Kubeysin Duysenbaevich (Kozogiston Respublikasi).
Yetakchi tashkilot: Navarra universiteti (Ispaniya).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
suyak zichligi va qonning biokimyoviy ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda 2 tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlar uchun tish implantatlariga protezlash usulini tanlash taktikasini ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda qondagi glyukozaning nobarqaror darajasi, B cross laps ning 0,5 ng/ml dan yukori ko‘rsatkichi, osteokal`sin mikdorining 50 ng/ml pastligi va Xausfild shkalasi bo‘yicha suyak zichligining 500 HU dan past bulganligi sababli implantatsiyadan keyingi asoratlar kelib chikishi bilan boglikligi aniklangan;
2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda kullanilgan medikamentoz davo natijasida qonning biokimyoviy parametrlari, suyak zichligi, og‘iz shilliq qavatining gigienik parametrlari, protez maydoni va implant milk soxasi mikrotsirkulyasiyasini o‘rganish hamda medikamentoz davolashni o‘z ichiga olgan protezlashga tayyorlash bo‘yicha taklif etilgan protokolning qo‘llanilishi sababli, implantant - milk soxasidagi regenerativ jarayonlari yaxshilanishi isbotlangan;
2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda implant-milk soxasi va protez maydoni to‘qima mikrotsirkulyasiyasining eng kam darajada ifodalangan buzilishlari tezroq bartaraf etilishi shartli olinadigan va olinmaydigan protezlar bilan protezlash sababli, protez osti shillik kavat tukimalarida taranglik mavjud emasligi va kon tomirlar vazomotor faolligi me’yorda kechishi aniklangan;
2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda qonda qand miqdorining barqaror ko‘rsatkichi, suyak rezorbsiyasi va remodellashning normal kursatkichlari, Xausfild shkalasi bo‘yicha yuqori suyak zichligi 500 HU dan yukori bulganligi sababli dental implantatsiyadan 2,5-3 oydan so‘ng samarali ortopedik konstruksiya va protezlashni optimal muddatlarini tugri tanlanganganligi aniklangan;
ilk bor 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda implantat – milk soxasidagi kullanilgan angioprotektorlar, antiagregantlar, osteopreparatlar yordamida qonning biokimyoviy ko‘rsatkichlarini korreksiyalashga, suyak zichligining oshirilishiga erishilgan, shu sababli implantant – milk soxasida osteointegratsiya jarayonining yaxshilanganligi, protez fiksatsiyasi va davomiyligini me’erda kechishini isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga tatbig‘i bo‘yicha 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda qondagi glyukozaning nobarqaror darajasi, B cross laps ning 0,5 ng/ml dan yukori ko‘rsatkichi, osteokal`sin mikdorining 50 ng/ml pastligi va Xausfild shkalasi bo‘yicha suyak zichligining 500 HU dan past bulganligi sababli implantatsiyadan keyingi asoratlar kelib chikishi bilan boglikligi aniklangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: 2 tip kandli diabet bilan ogrigan bemorlarda tulakonli chukurlashgan tekshiruv utkazish (Konda kand mikdori, glikirlangan gemoglobin, koagulogramma, Beta cross laps va osteokal`sin kursatkichlarini, suyak zichligini Xausfild kursatkichi) dental implantatsiyadan sung kelib chikadigan asoratlarni oldini olishga va shu toifadagi bemorlarda protezlash taktikasini tugri tanlashga imkon beradi. Chunki qondagi glyukoza darajasining beqarorligi, glikirlangan gemoglobin va Beta cross laps foizi baland bo‘lishi, osteokalsin darajasi past va Xausfild ko‘rsatkichiga ko‘ra suyak zichligi past bulishi bu toifa bemorlarga dental implantat qo‘yishni man etadi, chunki bu ko‘rsatkichlar dental implantatsiya kuygandan sung ma’lum muddatdan sung peri-implantitga olib keladi; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati endokrinologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (17.12.2022 y.; № 36/1) hamda OOO “ORTHO CURE” bo‘yicha buyruq (16.12.2022 y.; № 12/2) bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: 2 tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda tulakonli chukurlashgan tekshiruv utkazish (Konda kand mikdori, glikirlangan gemoglobin, koagulogramma, Beta cross laps va osteokal`sin kursatkichlarini, suyak zichligini Xausfild kursatkichi) dental implantatsiyadan sung kelib chikadigan asoratlarni oldini olishga bemorlarni tashxislash va protezlash sifatini tugri tanlashga imkon beradi. Iqtisodiy samaradorligi: 2 tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda dental implantatsiyadan sung kelib chikadigan asoratlarni oldini olishga va shu toifadagi bemorlarda protezlash taktikasini tugri tanlash uchun tulakonli chukurlashgan tekshiruv utkazishdan foydalanish tavsiya etilgan. Xulosa: «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– sonli xat yuborilgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda kullanilgan medikamentoz davo natijasida qonning biokimyoviy parametrlari, suyak zichligi, og‘iz shilliq qavatining gigienik parametrlari, protez maydoni va implant milk soxasi mikrotsirkulyasiyasini o‘rganish hamda medikamentoz davolashni o‘z ichiga olgan protezlashga tayyorlash bo‘yicha taklif etilgan protokolning qo‘llanilishi sababli, implantant - milk soxasidagi regenerativ jarayonlari yaxshilanishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: tulik va kisman adentiyada 2 tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda dental implantatsiyaga tayerlash jaraenida korrigirlovchi davo kompleksini klinik amaliyotga joriy etish dental implantatsiya jaraeniga va implantatsiyadan sung protezlashda samarasini oshirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati endokrinologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (17.12.2022 y.; № 36/1) hamda OOO “ORTHO CURE” bo‘yicha buyruq (16.12.2022 y.; № 12/2) bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: tulik va kisman adentiyada 2 tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda dental implantatsiyaga tayerlash jaraenida korrigirlovchi davo kompleksini klinik amaliyotga joriy etish dental implantatsiyadan sung rivojlanishi mumkin bo‘lgan asoratlarning kamaytirish imkoniyatini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: Janubiy Koreyaning «Osstem» kompaniyasidan olingan 1 dona implant va uning yordamchi qismlarining narxi 1984000 so‘mni tashkil etadi, 1 dona zamonaviy mahalliy tish implantati esa 1284000 so‘mga arzonroq (700000 so‘mga teng), ya’ni import qilinganidan 2,75 barobar arzon. Agar qisman va to‘liq adentiyasi bo‘lgan bemorlarning ko‘pchiligida o‘rtacha implantologik davolash paytida implantlarning minimal soni 2 ta ekanligini hisobga olsak, mahalliy implantning iqtisodiy samarasi sezilarli darajada oshadi. Xulosa: «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– sonli xat yuborilgan;
uchinchi ilmiy yangilik: 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda implant-milk soxasi va protez maydoni to‘qima mikrotsirkulyasiyasining eng kam darajada ifodalangan buzilishlari tezroq bartaraf etilishi shartli olinadigan va olinmaydigan protezlar bilan protezlash sababli, protez osti shillik kavat tukimalarida taranglik mavjud emasligi va kon tomirlar vazomotor faolligi me’yorda kechishi aniklangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: 2 tip Kandli diabeti bor tulik va kisman adentiyali bemorlarda implantatlarga tayangan shartli olinadigan va olinmaydigan protezlardan foydalanish va ushbu usullarning kompleksini klinik amaliyotga joriy etish asoratlarni kamaytirish orqali tashriflar sonini va umumiy protezlash vaqtini qisqartiradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati endokrinologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (13.03.2023 y.; № 13/1) hamda OOO “ORTHO CURE” bo‘yicha buyruq (14.03.2023 y.; № 14/4) bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: tatbiq natijasida davolanish muddati qisqardi, optimal estetik va funksional natijaga erishildi, bu o‘z navbatida asoratlarni oldini olish usullaridan foydalanish uchun imkon yaratib, dental implantatsiyadan keyin protezlash davrda asoratlarning kamaytirish imkoniyatini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: Janubiy Koreyaning «Osstem» kompaniyasidan olingan 1 dona implant va uning yordamchi qismlarining narxi 1984000 so‘mni tashkil etadi, 1 dona zamonaviy mahalliy tish implantati esa 1284000 so‘mga arzonroq (700000 so‘mga teng), ya’ni import qilinganidan 2,75 barobar arzon. Agar qisman va to‘liq adentiyasi bo‘lgan bemorlarning ko‘pchiligida o‘rtacha implantologik davolash paytida implantlarning minimal soni 2 ta ekanligini hisobga olsak, mahalliy implantning iqtisodiy samarasi sezilarli darajada oshadi. Xulosa: «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– sonli xat yuborilgan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda qonda qand miqdorining barqaror ko‘rsatkichi, suyak rezorbsiyasi va remodellashning normal kursatkichlari, Xausfild shkalasi bo‘yicha yuqori suyak zichligi 500 HU dan yukori bulganligi sababli dental implantatsiyadan 2,5-3 oydan so‘ng samarali ortopedik konstruksiya va protezlashni optimal muddatlarini tugri tanlanganganligi aniklangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Suyak-implant chegarasidagi suyak zichligining 3D rentgen va densitometrik tadqiqotlari o‘rnatilgan implantning osseointegrasiyasi qay darajada sodir bo‘lganligini ko‘rsatadi. Xaunsfild shkalasi qanchalik baland bo‘lsa, tish implantasiyasi va uning atrofidagi suyak o‘rtasidagi aloqa shunchalik qattiqroq bo‘ladi. Klinik amaliyotga joriy etilayotgan kompleks tekshirish va korrigirlovchi davodan sung ijobiy natijalarga erishish orkali asoratlarni kamaytirish va umumiy protezlash vaktini kiskartiradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati endokrinologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (13.03.2023 y.; № 13/1) hamda OOO “ORTHO CURE” bo‘yicha buyruq (14.03.2023 y.; № 14/4) bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: 2 tip qandli diabet bor bemorlarda dental implantatsiyadan oldin va implantatga tayangan olinmaydigan ortopedik protezlar bilan protezlashdan avval xam farmakologik terapiya utkazilishi kerak. Chunki shu toifa bemorlarda barcha kursatkichlarning normallashuvi implantat bilan uning atrofidagi suyak tukimasini osteointegratsiyasiga ta’sir kiladi. Iqtisodiy samaradorligi: Janubiy Koreyaning «Osstem» kompaniyasidan olingan 1 dona implant va uning yordamchi qismlarining narxi 1984000 so‘mni tashkil etadi, 1 dona zamonaviy mahalliy tish implantati esa 1284000 so‘mga arzonroq (700000 so‘mga teng), ya’ni import qilinganidan 2,75 barobar arzon. Agar qisman va to‘liq adentiyasi bo‘lgan bemorlarning ko‘pchiligida o‘rtacha implantologik davolash paytida implantlarning minimal soni 2 ta ekanligini hisobga olsak, mahalliy implantning iqtisodiy samarasi sezilarli darajada oshadi. Xulosa: «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– sonli xat yuborilgan;
beshinchi ilmiy yangilik: ilk bor 2 tip qandli diabet bilan ogrigan bemorlarda implantat – milk soxasidagi kullanilgan angioprotektorlar, antiagregantlar, osteopreparatlar yordamida qonning biokimyoviy ko‘rsatkichlarini korreksiyalashga, suyak zichligining oshirilishiga erishilgan, shu sababli implantant – milk soxasida osteointegratsiya jarayonining yaxshilanganligi, protez fiksatsiyasi va davomiyligini me’erda kechishini isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati endokrinologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (13.03.2023 y.; № 13/1) hamda OOO “ORTHO CURE” bo‘yicha buyruq (14.03.2023 y.; № 14/4) bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: tatbiq natijasida davolanish muddati qisqardi, optimal estetik va funksional natijaga erishildi, qandli diabetning 2-turida bemorlarni dental implantatlariga protezlash usullariga xos bo‘lgan asoratlarni oldi olindi, tulik olib kuyiluvchi protezlash bilan bog‘liq bo‘lgan noqulayliklar bartaraf etiladi. Iqtisodiy samaradorligi: Janubiy Koreyaning «Osstem» kompaniyasidan olingan 1 dona implant va uning yordamchi qismlarining narxi 1984000 so‘mni tashkil etadi, 1 dona zamonaviy mahalliy tish implantati esa 1284000 so‘mga arzonroq (700000 so‘mga teng), ya’ni import qilinganidan 2,75 barobar arzon. Agar qisman va to‘liq adentiyasi bo‘lgan bemorlarning ko‘pchiligida o‘rtacha implantologik davolash paytida implantlarning minimal soni 2 ta ekanligini hisobga olsak, mahalliy implantning iqtisodiy samarasi sezilarli darajada oshadi. Xulosa: «Qandli diabetning 2 turida bemorlarda tish implantati uchun protezlash taktikasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga 2024 yil 08 iyuldagi 02/07– sonli xat yuborilgan.
