Matrasulov Jasurbek Davronbek o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) Dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Past o‘lchamli sodda kvant tizimlari va stoxastik jarayonlarning boshqariladigan adiabatik evolyutsiyasini modellashtirish”, 05.01.07 – Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/FM1136
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston milliy universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: “TIQXMMI” milliy tadqiqot universiteti huzuridagi fundamental va amaliy tadqiqotlar instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi dsc.03/31.03.2022.T/FM.10.04 raqamli ilmiy kengash.
Ilmiy rahbar: Yusupov Jambul Ruslonovich, fizika-matematika fanlari doktori.
Rasmiy opponentlar: Kolovskiy Andrey Radyievich, fizika-matematika fanlari doktori, professor (Kirenskiy nomdiagi Fizika Instituti va Sibir Federal Universiteti, Rossiya Federatsiyasi); Polvonov Satimboy Rajapovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor (O‘zbekiston milliy universiteti).
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi kvant tizimlarining tezlashtirilgan va sekinlashtirilgan adiabatik evolyutsiyasini modellashtirish va taklif qilingan matematik modellarni kvant issiqlik dvigatellariga qo‘llashdan iborat. Tadqiqotning yana bir maqsadi stoxastik tizimlarning boshqariladigan evolyutsiyasini modellashtirishdir.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Dinamik konfaynmentda past o‘lchamli kvant tizimlarning evolyutsiyasini tezlashtirish (sekinlashtirish) usuli taklif etiladi;
Evolyutsiyani tezlashtirish jarayonini eksperimental ravishda amalga oshirish imkonini beruvchi “Tezlashtiruvchi potentsial” ning aniq ko‘rinishi olindi;
Stoxastik issiqlik dvigatelining matematik modeli va uning ishlash jarayoni va evolyutsiyasini tezlashtirish orqali uning ishlashini boshqarish usuli taklif etiladi;
Past o‘lchamli tarmoqlangan tizimlarda boshqariladigan Broun harakatining matematik modeli taklif etiladi;
Dinamik konfaynmentda past o‘lchamli tizimlarning issiqlik uzatishni tezlashtirish usuli ishlab chiqilgan;
Dinamik konfaynmentdagi kvant ideal Fermi gazi uchun yangi holat tenglamalari olindi;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. “Quantum gas in the fast forward scheme of adiabatically expanding cavities: Force and equation of state” ilmiy natijalariga asoslanib:
to‘lqin funksiyasining analitik ifodasi quyidagi xorijiy ilmiy ishlarda (Philosophical Transactions of Royal Society A, Volume 380, 20210278, November 2022; Reviews of Modern Physics, Volume 91, 045001, October 2019; Physical Review A, Volume 99, 062116, June 2019; Physical Review E, Volume 102, 012129, July 2020; Applied Mathematics Letters, Volume 143, 108684, September 2023) kvant kuchi, kinetik energiya, ichki energiya kabi fizik kattaliklarning o‘rtacha qiymatini hisoblash uchun qo‘llanilgan. Ilmiy natijani qo‘llash qattiq va yumshoq devorlarli dinamik konfaynmentdaki kvant ideal gazining qayta qurish modelini yaratishga imkon berdi;
“Fast-forward approach to stochastic heat engine” ilmiy natijalariga asoslanib:
Maqolada izotermik va adiabatik jarayonlarni tezlashtirish uchun olingan potentsial quyidagi xorijiy ilmiy ishlarda (Frontiers in Physics, 16-jild, 33202, dekabr 2021; Physical Review Letters, jild 128, 230603, 2022 yil iyun; Physical Review10 , 054108, 2022 yil noyabr; Statistik mexanika jurnali: nazariya va eksperiment, jild 2020, 093207, 2020 yil; Fizika sharhi E, 106-jild, 024105, avgust 2022; Fizika sharhi E16, 2022-yil avgust; Tadqiqotni ko‘rish , 4-jild, 023157, 2022 yil may; The European Physical Journal Plus, jild 137, 1011, 2022 yil sentyabr; Physical Review E, 103-jild, 032146, 2021 yil mart; The European Physical Journal B, 2-jild 2021-jild; Fizikadagi taraqqiyot haqida, 86-jild, 035902, 2023 yil yanvar) stoxastik issiqlik dvigatelining termodinamik xususiyatlarini o‘rganishda qo‘llanilgan.
Tadqiqot ishi natijalari asosida ikkita “Modelirovanie sluchaynix protsessov s ispol`zovaniem uravneniya Fokkera-Planka na metricheskix grafax” (DGU 2022 2974, 05/23/2022) va “Programmniy kompleks dlya modelirovaniya brounovskogo dvijeniya v setyax po metodu Fokkera-Planka” (DGU 20237477, 18/10/2023) dasturiy mahsulot uchun O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Intellektual mulk agentligi tomonidan ro‘yxatga olingan sertifikatlar olingan.
