Abdullaev Ulug‘bek Sayfulloevichning
falsafa doktori (PhD) Dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini prognozlash» 14.00.05 – Ichki kasalliklar (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.4.PhD/Tib2223.
Ilmiy rahbar: Miraxmedova Xilola To‘xtasinovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib30.02.
Rasmiy opponentlar: Nurillaeva Nargiza Muxtarxanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor, Aliaxunova Mavjuda Yusupovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent pediatriya tibbiyot instituti.
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishining prognostik xavf omillarini kompleks klinik, laborator, immunologik va asbobiy baxolashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarining rivojlanishiga an’anaviy va “PsA-assotsirlangan” xavf omillari, yalig‘lanishning yuqori faolligi, giperurikemiya, endoteliy disfunksiyasi markeri va uyqu arteriyalarning intima-media qavati qalinligining ta’siri asoslangan;
psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini, xususan interleykin-17 miqdorining ortishi kasallik jadallashuviga, yurak-qon tomir kasalliklarining yuzaga kelishi hamda rivojlanishida ahamiyatga ega ekanligi asoslangan;
psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini interleykin-17, endoteliy disfunksiyasi markeri endotelin-1ning ortishi va yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjudligi aniqlangan;
psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “PsA-assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2024-yil 15-iyuldagi 3-sonli yig‘ilishi bayonnomasi xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarining rivojlanishiga an’anaviy va “PsA-assotsirlangan” xavf omillari, yalig‘lanishning yuqori faolligi, giperurikemiya, endoteliy disfunksiyasi markeri va uyqu arteriyalarning intima-media qavati qalinligining ta’siri asoslangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: 1-son shahar klinik shifoxonasida 22.11.2023 yildagi 179-sonli buyruq, Mirobod tumani 1-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 18-sonli buyruq va Yashnobod tumani 32-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 74-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda an’anaviy va “Psoriatik artrit - assotsirlangan” yurak-qon tomir xavf omillari, yallig‘lanishning yuqori faolligi, giperurikemiya, endoteliy disfunksiyasi markeri va uyqu arteriyalarning intima-media qavati qalinligining erta aniqlanishi yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olish orqali bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda an’anaviy va “Psoriatik artrit - assotsirlangan” yurak-qon tomir xavf omillari, yallig‘lanishning yuqori faolligi, giperurikemiya, endoteliy disfunksiyasi markeri va uyqu arteriyalarning intima-media qavati qalinligining erta aniqlanishi orqali quyidagi iqtisodiy samaradorlikka erishildi: 1) 34,1% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari bashorat qilinib, ularga tegishli profilaktik chora-tadbirlar qo‘llanildi; 2) 65,9% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlari bashorat qilinib, asosiy kasallikning avj olishi sekinlashtirilib, remissiyaga erishildi. Xulosa: psoriatik artritli bemorlarda an’anaviy va “Psoriatik artrit - assotsirlangan” yurak-qon tomir xavf omillari, yallig‘lanishning yuqori faolligi, giperurikemiya, endoteliy disfunksiyasi markeri va uyqu arteriyalarning intima-media qavati qalinligining erta aniqlanishi 34,1% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olishda, 65,9% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlarini va yurak-qon tomir kasalliklaridan erta o‘limni oldini olishda imkon beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: “Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini prognozlash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent tibbiyot akademiyasining 2023 yil 14-dekabrdagi 12-23/89-x-sonli xati yuborilgan. Psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini, xususan interleykin-17 miqdorining ortishi kasallik jadallashuviga, yurak-qon tomir kasalliklarining yuzaga kelishi hamda rivojlanishida ahamiyatga ega ekanligi asoslangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: 1-son shahar klinik shifoxonasida 22.11.2023 yildagi 179-sonli buyruq, Mirobod tumani 1-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 18-sonli buyruq va Yashnobod tumani 32-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 74-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini, xususan interleykin-17 miqdorini aniqlash orqali kasallikning rivojlanishi va avj olishini, interleykin-17ning yuqori miqdori ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini rivojlanishini erta tashxislash va asoratlarni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini, xususan interleykin-17 miqdorini aniqlash natijasida, kasallikning rivojlanishi va avj olishini erta tashxislash, ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini rivojlanishini erta tashxislash va asoratlarni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarining qo‘llanilishi orqali bemorlarning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 11 kundan 9 kungacha qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 438 ming so‘mga kamaytirgan va bemorlarda yil mobaynida kasallikni past faollik darajasi va remissiya davriga o‘tkazishga imkon bergan. Xulosa: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini, xususan interleykin-17 miqdorini aniqlash natijasida, kasallikning rivojlanishi va avj olishini erta tashxislash, ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini rivojlanishini erta tashxislash va asoratlarni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarining qo‘llanilishi orqali bemorlarning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 11 kundan 9 kungacha qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 438 ming so‘mga kamaytirgan va bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan.
ikkinchi ilmiy yangilik: “Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini prognozlash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent tibbiyot akademiyasining 2023 yil 14-dekabrdagi 12-23/89-x-sonli xati yuborilgan. Psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini interleykin-17, endoteliy disfunksiyasi markeri endotelin-1ning ortishi va yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjudligi aniqlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: 1-son shahar klinik shifoxonasida 22.11.2023 yildagi 179-sonli buyruq, Mirobod tumani 1-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 18-sonli buyruq va Yashnobod tumani 32-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 74-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini interleykin-17, endoteliy disfunksiyasi markeri endotelin-1ning ortishi va yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjudligi aniqlanganligi natijasida asosiy kasallikning rivojlanishi va avj olishini erta tashxislash, ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash, asoratlarini va yurak-qon tomir kasalliklaridan erta o‘limni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini interleykin-17, endoteliy disfunksiyasi markeri endotelin-1ning ortishi va yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjudligi aniqlanganligi natijasida asosiy kasallikning rivojlanishi va avj olishini erta tashxislash, ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarining qo‘llanilishi orqali har bir bemorning bir marta shifoxonada davolanish to‘lov miqdori 438 ming so‘mga kamaytirgan. Bundan tashqari qo‘llanilgan chora-tadbirlar, psoriatik artrit va yurak-qon tomir kasalliklari bilan bemorlar bir yil davomida o‘rtacha 2 marta davolanishini inobatga olganda 876 ming so‘mga, jami 94 nafar bemor hisobiga bir yil davomida 82 million 344 ming so‘mga to‘lov miqdori kamaytirgan va bemorlarda yil mobaynida kasallikni past faollik darajasi va remissiya davriga o‘tkazishga imkon bergan. Xulosa: psoriatik artritli bemorlarda yallig‘lanish oldi sitokini interleykin-17, endoteliy disfunksiyasi markeri endotelin-1ning ortishi va yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanishi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjudligi aniqlanganligi natijasida asosiy kasallikning rivojlanishi va avj olishini erta tashxislash, ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarining qo‘llanilishi orqali har bir bemorning shifoxonada davolanish to‘lov miqdori 876 ming so‘mga, jami 94 nafar bemor hisobiga bir yil davomida 82 million 344 ming so‘mga kamaytirgan va bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik: “Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini prognozlash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent tibbiyot akademiyasining 2023 yil 14-dekabrdagi 12-23/89-x-sonli xati yuborilgan. Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “PsA-assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: 1-son shahar klinik shifoxonasida 22.11.2023 yildagi 179-sonli buyruq, Mirobod tumani 1-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 18-sonli buyruq va Yashnobod tumani 32-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 74-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit - assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olish orqali bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit – assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olish orqali quyidagi iqtisodiy samaradorlikka erishildi: 1) 34,1% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari bashorat qilinib, ularga tegishli profilaktik chora-tadbirlar qo‘llanildi; 2) 65,9% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlari bashorat qilinib, asosiy kasallikning avj olishi sekinlashtirilib, remissiyaga erishildi. Xulosa: yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit – assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi 34,1% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olishda, 65,9% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlarini va yurak-qon tomir kasalliklaridan erta o‘limni oldini olishda imkon beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: “Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini prognozlash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent tibbiyot akademiyasining 2023 yil 14-dekabrdagi 12-23/89-x-sonli xati yuborilgan. Psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “PsA-assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: 1-son shahar klinik shifoxonasida 22.11.2023 yildagi 179-sonli buyruq, Mirobod tumani 1-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 18-sonli buyruq va Yashnobod tumani 32-son oilaviy poliklinikasida 18.11.2023 yildagi 74-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit - assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olish orqali bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit – assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi yurak-qon tomir kasalliklarini bashorat qilish, erta tashxislash va asoratlarni oldini olish orqali quyidagi iqtisodiy samaradorlikka erishildi: 1) 34,1% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari bashorat qilinib, ularga tegishli profilaktik chora-tadbirlar qo‘llanildi; 2) 65,9% psoriatik artritli bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlari bashorat qilinib, asosiy kasallikning avj olishi sekinlashtirilib, remissiyaga erishildi. Xulosa: yurak-qon tomir kasalliklari va ularning asoratlarini prognozlashda “Psoriatik artrit – assotsirlangan” xavf omillarining QRISK III prognostik shkalasidagi ahamiyati asoslanishi 34,1% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olishda, 65,9% bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari asoratlarini va yurak-qon tomir kasalliklaridan erta o‘limni oldini olishda imkon beradi.