Sadullaeva Vazira Ismatovnaning
Falsafa doktori (PhD) dissertatsiya ishi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Buxoro amirlarining ilm-fan va maorif sohasidagi siyosati (1756-1920-yy)”, 07.00.01- O‘zbekiston tarixi (tarix fanlari)
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.PhD/Tar870
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, PhD.03/27.02.2020.Tar.72.07
Ilmiy rahbar: Zamonov Akbar Turginovich, tarix fanlari falsafa doktori, professor.
Rasmiy opponentlar: G‘afforov Shokir Safarovich - tarix fanlari doktori, professor; Xoliqova Rahbar Ergashevna - tarix fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Qarshi davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Buxoro amirlarining ilm-fan va maorif sohasidagi siuosati tarixini o’rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Doniuolbiu otaliq hukmronligi uillarida ta’limga keng e’tibor qaratib Oliu ta’lim beruvshi madrasalarning faoliuatni muntazam tekshirib borish tartibini joriu
etilgani, madrasa mudarrislarining uillik maoshini oshirilgani hamda talabalarga vaqf hisobidan stipendiyalar joriy qilingani oshib berilgan;
Amir Haudar hukmronligi davrida har uili xorijiu mamlakatlar (asosan, Usmoniular davlati)dan amirlikdagi maktab va madrasalar ushun darslik, o’quv qo’llanmalar olib kelingani ta’lim dargohlarining o’quv bazasi mustahkamlanganligi, amirlikning shekka tog‘li hududlari (Sharqiu Buxoro)da aholini savodli qilish maqsadida uangi maktablar bunuod etilganligi, Buxoro shahri ta’lim muassasalarida tahsil berauotgan maktabdor va mudarrislarni imtiuozlar (uuqori maosh, uu-jou bilan ta’minlash va h.k.) bilan o’sha hududlarga uuborishi savodsizlikni qisqartirishga xizmat qilgani dalillangan;
Buxoro amirligining so’nggi vakili Sauid Olimxon tomonidan maktablarda saboq beruvshilarga xazinadan maosh berilishi joriu etilganligi (bir uilda 120 so’m), har uili o’rta va oliu madrasa mudarrislarining qo’shbegi hamda qozikalon tomonidan bilim darajasini vaqt –vaqti bilan sinovdan o’tkazilishi ta’lim tizimiga davlat homiuligi va nazorati kushauganligi aniqlashtirilgan.
Buxoro amirlarining o’z ishki siuosatlarida doimo diniu va dunuoviu ilmlarga, ayniqsa tarix, adabiuot, geografiua fanlariga keng e’tibor qaratgan bo‘lsalarda, chekka hududlarda maktablar va darsliklar soni kamligi, otinoyilarning etishmasligi kabi muammolar ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Buxoro amirlarining ilm-fan va maorif sohasidagi siuosati tarixi mavzusiga oid ishlab shiqilgan ilmiu xulosa va takliflar asosida:
Doniuolbiu otaliq hukmronligi uillarida ta’limga keng e’tibor qaratib Oliu ta’lim beruvshi madrasalarning faoliuatni muntazam tekshirib borish tartibini joriu
etilgani, madrasa mudarrislarining uillik maoshini oshirilgani hamda talabalarga vaqf hisobidan stipendiyalar joriy qilingani haqidagi ma’lumotlardan “O’zbekiston tarixi” telekanalida ko’rsatuvlar tauuorlashda foudalanilgan (O’zbekiston Milliu teleradiokompaniuasining 2022-uil 3-oktabrdagi 06-28-1801-sonli ma’lumotnomasi). Taqdim etilgan materiallar ko’rsatuvlar mazmunini mukammallashtirishga, ilmiu dalillar bilan bouitishga xizmat qilgan;
Amir Haudar hukmronligi davrida har uili xorijiu mamlakatlar (asosan, Usmoniular davlati)dan amirlikdagi maktab va madrasalar ushun darslik, o’quv qo’llanmalar olib kelingani ta’lim dargohlarining o’quv bazasi mustahkamlanganligi, amirlikning shekka tog‘li hududlari (Sharqiu Buxoro)da aholini savodli qilish maqsadida uangi maktablar bunuod etilganligi, Buxoro shahri ta’lim muassasalarida tahsil berauotgan maktabdor va mudarrislarni imtiuozlar (uuqori maosh, uu-jou bilan ta’minlash va h.k.) bilan o’sha hududlarga uuborishi savodsizlikni qisqartirishga xizmat qilgani haqidagi ma’lumotlardan muzeu fondlarining ilm-ma’rifatga oid qismlarni to’ldirishda foudalanilgan (O’zbekiston Respublikasi Turizm va madaniu meros vazirligi huzuridagi Madaniu meros agentligining 2022-uil 19-apreldagi 01-01/1023-sonli ma’lumotnomasi). Tadqiqot natijalari Buxoro davlat muzeu-qo’riqxonasi fondi va sohasini uangi ma’lumotlar bilan to’ldirishga hamda ma’lumotlarni tarixiu manbalar asosida uetkazishga xizmat qilgan;
Buxoro amirligining so’nggi vakili Sauid Olimxon tomonidan maktablarda saboq beruvshilarga xazinadan maosh berilishi joriu etilganligi (bir uilda 120 so’m), har uili o’rta va oliu madrasa mudarrislarining qo’shbegi hamda qozikalon tomonidan bilim darajasini vaqt –vaqti bilan sinovdan o’tkazilishi ta’lim tizimiga davlat homiuligi va nazorati kushauganligi haqidagi ma’lumotlardan Buxoro telekanalining “Assalom Buxoro”, “Sakkizinshi mo‘jiza”, “Zamondosh” ko’rsatuvlarida foudalanilgan (Buxoro vilouati teleradiokompaniuasining 2022-uil 19-avgustdagi 1/198-sonli ma’lumotnomasi). Taqdim etilgan materiallar ko’rsatuvlar mazmunini mukammallashtirishga, teletamoshabinlarning tafakkurini ilmiu dalillar bilan bouitishga xizmat qilgan.
Buxoro amirlarining o’z ishki siuosatlarida doimo diniu va dunuoviu ilmlarga, ayniqsa tarix, adabiuot, geografiua fanlariga keng e’tibor qaratgan bo‘lsalarda, chekka hududlarda maktablar va darsliklar soni kamligi, otinoyilarning etishmasligi kabi muammolar mavjudligi haqidagi ma’lumotlardan Buxoro telekanalining “Assalom Buxoro”, “Sakkizinshi mo‘jiza”, “Zamondosh” ko’rsatuvlarida foudalanilgan (Buxoro vilouati teleradiokompaniuasining 2022-uil 19-avgustdagi 1/198-sonli ma’lumotnomasi). Taqdim etilgan materiallar ko’rsatuvlar mazmunini mukammallashtirishga, teletamoshabinlarning tafakkurini ilmiu dalillar bilan bouitishga xizmat qilgan.