Rajabova Shafoat Gafurovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Xrom, marganes va molibdenli Zn55Al qotishmalarining oksidlanish kinetikasi va anod o‘zgarishlari», 02.00.04 - Fizik kimyo (kimyo fanlari).
Ilmiy rahbar: Obidov Ziyodullo Rahmatovich, kimyo fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Xo‘jand davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zbekiston milliy universiteti, DSc.03/30.12.2019.K.01.03.
Rasmiy opponentlar: Akbarov Xamdam Ikromovich, kimyo fanlari doktori, professor; Guro Vitaliy Pavlovich, kimyo fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent kimyo-texnologiya instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: xrom, marganes va molibdenli Zn55Al qotishmalarining oksidlanish kinetikasini va turli muhitlarda anod o‘zgarishlarini tadqiq qilishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Zn55Al qotishmasini xrom va molibden bilan legirlanganda uning oksidlanish kinetikasining haqiqiy tezligi 10-4 kg∙m-2∙s-1 ga pasayishi aniqlangan;
Zn55Al qotishmasiga 0.01÷1.0% marganes qo'shilishi oksidlanish kinetikasining oshishiga olib kelgan, bu oksidlanish jarayoniga samarasiz ta’sir qilishini aniqlangan;
oksidlanish jarayonining faollashuv energiyasi qotishmalarning tarkibiga, haroratga va oksidlanish vaqtiga qarab farq qilishi aniqlangan;
Zn55Al-Cr(Mn, Mo) tizimli qattiq qotishmalarning oksidlanish kinetikasi giperbolik bog'liqlikka egaligi isbotlangan;
Zn55Al-Cr(Mn, Mo) tizimli qotishmalarini oksidlanish jarayonida oddiy oksidlar Al2O3, ZnO, Cr2O3, Mn2O3, MnO, Mo2O3 va murakkab tarkibli ZnAl2O4, Al2O3∙Cr2O3, Al2O3∙Mn2O3 va ZnAl2O4 shpinellar hosil bo‘lishi aniqlangan;
0.01÷0.1% oralig‘idagi Cr, Mo metallarini Zn55Al qotishmasiga qo‘shilishi, uning kuchli elektrolitlar HCl, NaCl, NaOH eritmalarida anod xususiyatlarini 2-3 marta yaxshilashi aniqlangan;
Zn55Al-Cr va Zn55Al-Mo qotishmalarining anod xarakteristikalari elektrod potensiallari musbat qiymatlar sohasiga siljiganligi aniqlangan;
xrom va molibdenli Zn55Al qotishmalarining elektrokimyoviy korroziya tezligi pH muhitning oshishi bilan sezilarli darajada kamayishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Sintez qilingan Zn55Al-Cr(Mn,Mo) qotishmalarining  ishlab chiqarishga qo‘llash natijalar asosida:
Dushanbe shahridagi “Qorgoxi mashinasozi” davlat unitar korxonasi ishlab chiqarishiga St3, St45 va St65 uglerodli poʻlatlardan yasalgan detallar yuzasiga Zn55Al-Cr(Mn,Mo) qotishmalaridan himoya qoplamalarini qoʻllash texnologiyasi joriy etildi (Vazorati sanoat va tekhnologiyahoi yangii Jumhurii Tojikiston №15-900 az 20.04.2023). Chidamlilikni oshirish va ehtiyot qismlarning xizmat qilish muddatini uzaytirish natijasida yiliga 840 dollarlik samaraga erishilgan;
qotishma Zn-Al qotishmalarining zich qatlami bilan po'lat simi novdalarining bir xil qoplamasi Dushanbe shahridagi "Nokili TALKo" MChJ korxonasida amalga oshirish uchun qabul qilindi (Tojikiston Respublikasi Sanoat va yangi texnologiyalar vazirligining apreldagi 15-898-sonli guvohnomasi). 20, 2023 yil). Himoya qoplamasidan foydalanishning iqtisodiy samarasi mahsulotlarning 1 m2 himoyalangan yuzasi uchun 27 AQSh dollarini tashkil etgan;
Zn55Al-Cr (Mn,Mo) anodik qotishmalaridan himoya qoplamalar yordamida mashina mexanizmlarining ishchi yuzalarini (St3, St45 va St65 po'latlaridan) metallurgik qayta ishlash texnologiyasi “Qorgoxi mashinasozi” davlat unitar korxonasi ishlab chiqarishiga joriy etildi. Dushanbe (Ma’lumotnomasi Vazirligi Sanoat va Texnalogiyalari Jumhurii Tojikiston № 15-901, 20 aprel 2023). Ishqalanadigan qismlarning chidamliligini oshirish va mahsulotlarning xizmat qilish muddatini uzaytirish natijasida yiliga 905 dollarlik samaraga erishildi.