Муминов Бекзод Аскаровичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сovid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг клиник кечиш хусусиятлари ва дифференциал ёндашув чора-тадбирлари», 14.00.13-Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3810.
Илмий раҳбар: Матмуродов Рустамбек Жуманазарович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент тиббиёт академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент тиббиёт академияси, DSc.04/05.05.2023.Tib.30.04.
Расмий оппонентлар: Раимова Малика Мухамеджановна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Мирджураев Элбек Миршавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Сovid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг клиник кечиш хусусиятларини ўрганиш ва дифференциал ёндашув чора-тадбирларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллиги клиник белгиларининг кучайиши касаллик клиник шакллари, босқичлари, шунингдек беморлар ёши ва жинси бўйича таҳлил қилиниб, титроқ ва аралаш шаклларининг қуйи босқичларда эркакларга нисбатан аёлларда юқори кўрсаткичларга эга бўлиши номотор бузилишларга боғлиқ эканлиги аниқланган;
Covid-19 ўтказган ва ўтказмаган беморларда Паркинсон касаллиги мотор бузилишлари, номотор когнитив, вегетатив ва уйқу бузилишлари солиштирилган, бузилишларнинг динамикаси вақтга қараб касаллик клиник шакллари ва босқичларига боғлиқ кучайиб бориши исботланган;
Covid-19 ўтказган ва ўтказмаган беморларда Паркинсон касаллиги мотор ва номотор когнитив, вегетатив бузилишлари беморлар қон зардоби таркибидаги интерлейкин-6 концентрацияси ва ферритинемия даражаси билан тўғри корреляцион боғлиқлиги илмий асосланган.
олинган клиник-неврологик, нейропсихологик, нейровизуалогик ва иммунологик текширишлар асосида Covid-19 ўтказган Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларга дифференциал ёндашув мезонлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 15 июлдаги 03/62-сонли хулосасига кўра (илмий янгиликни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Тошкент тиббиёт академиясининг 2024 йил 25 июндаги 09-18582-сонли хати Соғлиқни сақлаш вазирлигига тақдим этилган):
биринчи илмий янгилик: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллиги клиник белгиларининг кучайиши касаллик клиник шакллари, босқичлари, шунингдек беморлар ёши ва жинси бўйича таҳлил қилиниб, титроқ ва аралаш шаклларда қуйи босқичларда эркакларга нисбатан аёлларда юқори кўрсаткичларга эга бўлиши Тошкент вилоят ихтисослаштирилган соматика шифохонаси бўйича (09.10.2023 й.; №278) ва Ибн Сино номли Тошкент шаҳар 1-сон клиник шифохонаси бўйича (04.12.2023 й.; №349) буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг клиник-функционал ва психоневрологик компонентлар ўртасидаги корреляцион боғлиқликни аниқлаш хасталикни эрта ташхислаш ва беморларнинг ҳаёт сифатини ошириш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: ушбу усул тадбиқ этилгунга қадар беморларнинг хасталик бўйича меҳнатга лаёқатсизлик кунларининг ўртача сони 10 кунни ташкил этган; таклиф этилган диагностик усулидан фойдаланиш натижасида Einv = (2676000-868800) x (5-3) x (20-12/100) x 0,6 x 59 / 5-3 = 38182847 сўм иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор бузилишларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, беморлар ҳаёт тарзини узайтириш, аҳолининг турли қатламлари орасида ҳаракатга боғлиқ ва боғлиқ бўлмаган бузилишларни коррекция қилиш моддий харажатлар миқдорини 38182847 сўм иқтисод қилишга олиб келган.
иккинчи илмий янгилик: Covid-19 ўтказган ва ўтказмаган беморларда Паркинсон касаллиги мотор бузилишлари, шунингдек номотор когнитив, вегетатив ва уйқу бузилишлари солиштирилган, бузилишлар динамикада касаллик клиник шакллари ва босқичларига боғлиқ кучайиб бориши Тошкент вилоят ихтисослаштирилган соматика шифохонаси бўйича (09.10.2023 й.; №278) ва Ибн Сино номли Тошкент шаҳар 1-сон клиник шифохонаси бўйича (04.12.2023 й.; №349) буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг клиник кечиш хусусиятларини ўрганиш ва дифференциал ёндашув чора-тадбирларини ишлаб чиқиш имконини берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор бузилишларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, беморлар ҳаёт тарзини узайтириш, аҳолининг турли қатламлари орасида ҳаракатга боғлиқ ва боғлиқ бўлмаган бузилишларни коррекция қилишга эришилган. Хулоса: таклиф этилган усулнинг қўлланилиши натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини моддий харажатлар миқдорини 35,6% га иқтисод қилиш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: Covid-19 ўтказган ва ўтказмаган беморларда Паркинсон касаллиги мотор ва номотор когнитив, вегетатив бузилишлар беморлар қон зардоби таркибидаги интерлейкин-6 концентрацияси ва ферритинемия даражаси билан боғлиқлиги Тошкент вилоят ихтисослаштирилган соматика шифохонаси бўйича (09.10.2023 й.; №278) ва Ибн Сино номли Тошкент шаҳар 1-сон клиник шифохонаси бўйича (04.12.2023 й.; №349) буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор когнитив, вегетатив бузилишлари беморлар қон зардоби таркибидаги интерлейкин-6 концентрацияси ва ферритинемияни аниқлаш ва оғир асоратларнинг олдини олишга, ҳамда беморларнинг ҳаёт сифати кўрсаткичларининг яхшиланишига эришилган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: харажат-самарадорлик коэффициенти (XSK) қуйидагича ифодаланиши мумкин: XSK = эффект/харажат=Cйил/Z = 50310000/5229700 = 9,62. Бу ерда Cйил – амалга ошириш ҳажми учун ҳисобланган диагностика усулларини ўртача йиллик тежаш қиймати; Z– интерлейкин-6 концентрацияси диагностикасининг усулини ишлаб чиқиш, жорий этиш ва амалга ошириш харажатларининг нархи. Хулоса: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор бузилишларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 9,62 баробар иқтисод қилиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: олинган клиник-неврологик, нейропсихологик, нейровизуалогик ва иммунологик текширишлар асосида Covid-19 ўтказган Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларга дифференциал ёндашув мезонлари ишлаб чиқилгани Тошкент вилоят ихтисослаштирилган соматика шифохонаси бўйича (09.10.2023 й.; №278) ва Ибн Сино номли Тошкент шаҳар 1-сон клиник шифохонаси бўйича (04.12.2023 й.; №349) буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор когнитив, вегетатив бузилишлари мавжуд беморларни динамикада олиб бориш мезонларини ишлаб чиқиш орқали эрта ногиронликнинг олдини олиш, беморларнинг меҳнатга лаёқатсизлик кунларининг сонини қисқартириш, ҳамда ҳаёт сифати кўрсаткичларини яхшилашга эришилди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: беморлар қон зардобида интерлейкин-6 концентрацияси ва ферритинемияни аниқлаш ҳар бир бемор учун бюджет маблағларини 1200000 сўмга тежайди. Хулоса: Covid-19 ўтказган беморларда Паркинсон касаллигининг мотор ва номотор бузилишларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, беморлар ҳаёт тарзини узайтириш, аҳолининг турли қатламлари орасида ҳаракатга боғлиқ ва боғлиқ бўлмаган бузилишларни коррекция қилиш моддий харажатлар миқдорини 35,6% камайишига олиб келган.
