Baratov Sunnat Samievichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarda kritik vaziyat istiqbolida sitokin diagnostikasi», 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.4.PhD/Tib2328.
Ilmiy rahbar: Navruzova Shakar Istamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Ali ibn Sino Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Musaxodjaeva Dilarom Abdullaevna, biologiya fanlari doktori, professor; Mirraximova Maktuba Xabibullaevna, tibbiyot fanlari doktori, professor
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarda kritik vaziyat istiqbolini tashxislashda sitokinlar miqdorini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan muddatiga etmay va etib tug‘ilgan chaqaloqlarda perinatal patologiyalar strukturasida koronavirus infeksiyasi tug‘ma (yurak tug‘ma nuqsonlari, buyrak va siydik chiqarish yo‘llari nuqsonlari, me’da-ichak trakti a’zolari nuqsonlari) nuqsonlarning ustuvor rivojlanishiga sabab bo‘lishi aniqlangan;
ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarda yallig‘lanishga xos IL-17A sitokin miqdorining keskin ortishi fonida IFN-γ va IFN-α miqdori ortishi infisirlanish hamda osteogenez buzilishi rivojlanishiga olib kelishi aniqlangan;
ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan va infisirlanmagan onalardan muddatiga etib tug‘ilgan va markaziy asab tizimi perinatal nuqsonlari (MATPN) bo‘lgan chaqaloqlarda erta neonatal moslashish davrida peshobda VEGF miqdori pasayishi fonida IFNγ, IFNα va IL-17A miqdorlari ortishi aniqlangan;
ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan muddatiga etmay tug‘ilgan chaqaloqlarda IFN-γ miqdorining peshobda <10,1 pg/ml va qonda < 15,3 pg/ml dan pasayishi cababli chaqaloqlar holatining og‘irlashuvi xamda og‘ir kritik holatlar (koagulopatiya, gemorragik sindrom) rivojlanishiga sabab bo‘lishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 sentyabrdagi 23-x/058- sonli xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan muddatiga etmay va etib tug‘ilgan chaqaloqlarda perinatal patologiyalar strukturasida koronavirus infeksiyasi tug‘ma (yurak tug‘ma nuqsonlari, buyrak va siydik chiqarish yo‘llari nuqsonlari, me’da-ichak trakti a’zolari nuqsonlari) nuqsonlarning ustuvor rivojlanishiga sabab bo‘lishi aniqlangan. COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda asoratlarini kamaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Buxoro viloyatining Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalarida davolanish shuni ko‘rsatdiki, COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni kasalxonada davolanish kuni 14 kundan 6 kungacha qisqarishi xisobiga bir bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 226 667 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Baratov Sunnat Samievichning «COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlar kritik xolatlarini bashoratlashda sitokin tashxisi» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 maydagi 23-m/044-sonli ma’lumotnomasi).
ikkinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarda yallig‘lanishga xos IL-17A sitokin miqdorining keskin ortishi fonida IFN-γ va IFN-α miqdori ortishi infisirlanish hamda osteogenez buzilishi rivojlanishiga olib kelishi aniqlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarda o‘ziga xos immun javob faoliyati xosil bulib infisirlanish hamda osteogenez buzilishi rivojlanishi namoyon bo‘lishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Buxoro viloyatining Kogon tumani va Buxoro tumani tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 sentyabrdagi 23-x/058- sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda asoratlarini kamaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Buxoro viloyatining Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalarida davolanish shuni ko‘rsatdiki, COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni kasalxonada davolanish kuni 14 kundan 6 kungacha qisqarishi xisobiga bir bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 226 667 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Baratov Sunnat Samievichning «COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlar kritik xolatlarini bashoratlashda sitokin tashxisi» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 maydagi 23-m/044-sonli ma’lumotnomasi).
uchinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning ahamiyati: ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan va infisirlanmagan onalardan muddatiga etib tug‘ilgan va markaziy asab tizimi perinatal nuqsonlari (MATPN) bo‘lgan chaqaloqlarda erta neonatal moslashish davrida peshobda VEGF miqdori pasayishi fonida INFγ, IFNα va IL-17A miqdorlari ortishi aniqlangan; ilmiy yangilikning mohiyati: COVID-19 bilan infisirlangan va infisirlanmagan onalardan muddatiga etib tug‘ilgan va MATPN bo‘lgan chaqaloqlar erta neonatal moslashish davrida peshobda sitokinlar miqdorining ortishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Buxoro viloyatining Kogon tumani va Buxoro tumani tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 sentyabrdagi 23-x/058- sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda asoratlarini kamaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Buxoro viloyatining Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalarida davolanish shuni ko‘rsatdiki, COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni kasalxonada davolanish kuni 14 kundan 6 kungacha qisqarishi xisobiga bir bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 226 667 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Baratov Sunnat Samievichning «COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlar kritik xolatlarini bashoratlashda sitokin tashxisi» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 maydagi 23-m/044-sonli ma’lumotnomasi).
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor COVID-19 bilan infisirlangan onalardan muddatiga etmay tug‘ilgan chaqaloqlarda IFN-γ miqdorining peshobda <10,1 pg/ml va qonda < 15,3 pg/ml dan pasayishi sababli chaqaloqlar holatining og‘irlashuvi xamda og‘ir kritik holatlar (koagulopatiya, gemorragik sindrom) rivojlanishiga sabab bo‘lishi isbotlangan. ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan muddatiga etmay tug‘ilgan chaqaloqlarda IFN-γ miqdorini zardobi va peshobdagi miqdorlarining pasayishi chaqaloqlarda salbiy o‘zgarishlarga, ya’ni holatining og‘irlashuvi xamda og‘ir kritik holatlarga olib kelishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Buxoro viloyatining Kogon tumani va Buxoro tumani tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 sentyabrdagi 23-x/058- sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni o‘z vaqtida ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda asoratlarini kamaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Buxoro viloyatining Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalarida davolanish shuni ko‘rsatdiki, COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlarni kasalxonada davolanish kuni 14 kundan 6 kungacha qisqarishi xisobiga bir bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 226 667 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Baratov Sunnat Samievichning «COVID-19 bilan infisirlangan onalardan tug‘ilgan chaqaloqlar kritik xolatlarini bashoratlashda sitokin tashxisi» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2023 yil 29 maydagi 23-m/044-sonli ma’lumotnomasi).
