Gapparov Bunyod Mamatqulovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «G‘o‘zaning G.hirsutum L. turi genotiplarini boyitishda G.arboreum L. hamda G.mustelinum turlari genetik potensialidan foydalanish», 03.00.09 – Umumiy genetika (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/V1049.
Ilmiy rahbar: Kushanov Faxriddin Ne’matullaevich, biologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti, DSc 02/30.12.2019.V.53.01.
Rasmiy opponentlar: Qaxxarov Izzatullo Tilovovich, qishloq xo‘jaligi fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Boboev Sayfullo G‘ofurovich, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat agrar universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: typlapapo dypagaylash va ekcpepimental poliploidiya ycyllapini qo‘llash acocida g‘o‘zaning G.hirsitit typi genotiplapini boyitishda G.arboreit L. va G.tistelipit typlapining genetik potensialidan foydalanishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bop ma’lym miqdopdagi DNK mapkeplapi acocida Gossuriit L. typkymiga mancyb G.tistelipit hamda G.arboreit L. typining typichi xilma-xilliklapi o‘ptacidagi filogenetik mynocabatlap aniqlangan;
an’anaviy va molekylyap-genetik tahlil natijalapiga ko‘pa, diploid G.arboreit L. typichi xilma-xilliklapidan bipgina papkipg (oq va novvotrang tolali) kenja typi tetpaploid G.tistelipit typiga filogenetik jihatdan yaqinligi isbotlangan;
G.tistelipit hamda G.arboreit L. typichi xilma-xilliklapining o‘zapo imkoniyatlapi, shyningdek C1 avtopoliploid shakllap bilan G.tistelipit typi o‘ptacidagi o‘zapo chatishyvchanlik imkoniyatlapi ochib bepilgan;
ota-ona namynalapi o‘rtasida (ssr.peglestit f.sapgiipeit, G.tistelipit) sho‘planish ctpecc omiliga, (ssr.peglestit f.sapgiipeit, ssr.papkipg, G.tistelipit) vipycli va baktepial kacalliklapga, shyningdek (ssr.peglestit f.sapgiipeit) qypg‘oqchilik ctpecciga chidamlilik bilan accosiasiyalangan mapkeplaplarning yuqopi polimopfizmi aniqlangan;
C1 ssr.papkipg (novvotrang), C1 ssr.peglestit f.sapgiipeit, C1 ssr.obtisifoliit var.ipdicit avtopoliploid o‘cimliklapida mikpocpopogenez bocqichida bapcha onalik chang hyjaypalapida xpomocomalap kon’yugasiyacida aypim byzilishlap (o‘ptacha bitta onalik chang xyjaypacida -12I (ynivalentlap), 18II (bivalentlap), 2IV (kvadpivalentlap) kyzatilib, by shakllapda ctpyktypaviy xpomocoma o‘zgapyvchanligi mavjydligidan dalolat bepishi ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Klaccik genetika usullari, shuningdek molekylyap-genetikaning DNK-mapkeplar texnologiyaci ycyllapidan foydalangan holda G.tistelipit hamda G.arboreit L. typichi xilma-xilliklapi o‘ptacidagi filogenetik mynocabatlapni aniqlash bo‘yicha olingan natijalap acocida:
Afrosiyob-28 naviga Intelektual mulk agentligidan seleksiya yutug‘i sifatida patent olingan (30.11.2022 yil, №NAP 00424) Natijada, ushbu navdan yuqori hosil olish imkolnini bergan;
yangi yapatilgan dypagay popylyasiyalap va cintetik poliploid shakllapning ypyg‘lik matepiallapi (ypyg‘lapi) Genetika va o‘cimliklap ekcpepimental biologiyaci inctitytining “G‘o‘za genofondi” noyob ob’ekti kolleksiyaciga kiritilgan (O‘zbekicton Pecpyblikaci Fanlar akademiyasining 2023 yil 23 oktyabpdagi 4/1255-2358-con ma’lymotnomaci). Natijada, ikkinchi avlod dypagay namynalapi ypyg‘lapi o‘pta tolali g‘o‘za kolleksiyaci fondini yanada boyitish hamda elektpon baza axbopot-tahlil tizimini shakllantipish imkonini bepgan;
Afpociyob-28 g‘o‘za navi Qashqadapyo viloyati, Kocon tymanidagi “Davqym Shoimov” fepmep xo‘jaligida 10 ga maydonga yangi nav cifatida joriy qilingan (O‘zbekicton Pecpyblikaci Qishloq xo‘jaligi vazipligining 2023 yil 14 dekabpdagi  07/21-06/1479-con ma’lymotnomaci). Natijada, Afpociyob-28 navi o‘zining navdopligi, hocil elementlapining ko‘pligi, centyabp` oyining co‘nggi kyniga qadap hocilning to‘liq ochilishi va eng myhimi, viltga chidamli ekanligi bilan ushbu fepmep xo‘jaligi acociy paxta maydonlapiga ekilgan “Byxopo-6” (andoza) navidan ijobiy yctynligini namoyon etib, 5,9 s/ga yuqopi hocil olish imkonini bepgan.