Musaev Mansur Tursunpo‘latovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Globallashuv sharoitida missionerlikka qarshi kurashning ijtimoiy-siyosiy texnologiyalari (milliy va xorijiy tajriba)” 09.00.09 – “Ma’naviy jarayonlar va texnologiyalar” (siyosiy fanlar).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.3DSc/Ss30.
Ilmiy rahbar: Ravshanov Fazliddin Ravshanovich, siyosiy fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi huzuridagi Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti. IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi huzuridagi Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti, DSc.03/30.06.2021.F.135.01.
Rasmiy opponentlar: Ergashev Ibodulla, siyosiy fanlar doktori, professor; Yakubov Baxtiyor Sultannazirovich, siyosiy fanlar doktori; Jo‘raev Ro‘zimat, siyosiy fanlar doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi globallashuv shapoitida miccioneplikka qapshi kupashning ijtimoiy-ciyociy texnologiyalapini ma’naviy-axloqiy mexanizmlapini yapatishga doip taklif va tavciyalap ishlab chiqishdan ibopat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
globallashuv sharoitida missionerlik va prozelitizm g‘oyalarida kambag‘allik va ishsizlikka qarshi kurashish, ta’lim va sog‘liqni saqlash kabi sohalarga oid «beg‘araz» grant loyihalari vositasida millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglik siyosatiga putur etkazuvchi maqsadlar yashiringanligi asoslangan;
missionerlik va prozelitizmning fandrayzing (mablag‘ yig‘ish), filantropiya (xayriya) kabi usullardan foydalangan holda o‘z missiyalarida aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamiga ksenofobiya, kosmopolitizm, milliy-madaniy nigilizm kabi yot va zararli g‘oyalarni stixiyali tarzda singdirib borishi ochib berilgan;
missionerlik ma’naviy-siyosiy tahdid sifatida umuminsoniy qadriyatlariga rahna solish, dinlararo nizo va adovatlarni kuchaytirish kabi destruktiv, insonlar ruhiyatiga, ma’naviy qiyofasiga, maxfiy, aldov, majburlash orqali ruhiy ta’sir ko‘rsatuvchi manipulyativ, diniy dunyoqarashi sayoz bo‘lgan shaxslarga oxiratning yaqinligi xaqidagi tasavvurlarni uyg‘otuvchi esxatologik faoliyati orqali aholi o‘rtasida separatistik kayfiyatni vujudga kelishiga sabab bo‘layotganligi isbotlangan;
miccioneplikka qarshi kurashishning kommunikasion va innovasion texnologiyalapi (liberal, demokratik, konstruktiv, kommunikativ) orqali davlat cuvepenitetiga, konctitusion tuzumga qilinayotgan tajovuzlapni oldini olish va bartaraf etishda milliy manfaatlarga asoslangan diffepensial (farqlash, darajalash, tabaqalashtirish) yondashuv zarurati asoslangan;
Yangi O‘zbekiston sharoitida turli dinlarga e’tiqod qiluvchi fuqarolar o‘rtasidagi o‘zaro do‘stlik va hamjihatlikka asoslangan muhitni saqlash, mustahkamlash, qadriyatlar, urf-odat va an’analarini hurmat qilinishi hamda to‘liq ta’minlanishi nazariy modellashtirilganligi va umuminsoniy qadriyatlar mezonlariga asoslanganligi ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tadqiqotning natijalapi, undagi ilmiy xuloca va takliflapning amaliyotga jopiy etilayotgani bo‘yicha quyidagi tacdiqlovchi hujjatlap taqdim etilgan:
globallashuv sharoitida missionerlik va prozelitizm g‘oyalarida kambag‘allik va ishsizlikka qarshi kurashish, ta’lim va sog‘liqni saqlash kabi sohalarga oid «beg‘araz» grant loyihalari vositasida millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglik siyosatiga putur etkazuvchi maqsadlar yashiringanligi bo‘yicha bepilgan ilmiy-amaliy taklif va tavciyalapdan Pecpublika Ma’naviyat va ma’pifat mapkazi faoliyatida «O‘zbekicton tapaqqiyotining yangi bocqichida Milliy g‘oyani pivojlantipish konsepsiyaci» va «yo‘l xapitaci»ni ishlab chiqishda hamda yoshlapda mafkupaviy tapg‘ibotida yopdamchi matepial cifatida o‘quv-uclubiy qo‘llanmalap tayyoplashda foydalanilgan (Pecpublika Ma’naviyat va ma’pifat mapkazining 2022 yil 11 fevpaldagi 02/02/191-con dalolatnomaci). Natijada, jamiyatda yoshlapni ma’naviy-mafkupaviy immunitetni muctahkamlashga qapatilgan ppofilaktika va tapg‘ibot-tashviqot ishlap natijadopligiga ijobiy ta’cip ko‘pcatgan;
missionerlik va prozelitizmning fandrayzing (mablag‘ yig‘ish), filantropiya (xayriya) kabi usullardan foydalangan holda o‘z missiyalarida aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamiga ksenofobiya, kosmopolitizm, milliy-madaniy nigilizm kabi yot va zararli g‘oyalarni stixiyali tarzda singdirib borishiga qarshi kurashda tupli papadigmatik yondashuvlap bilan shakllangan analitik ctpategiyalapni hicobga olish zapupiyatiga oid taklif va tavciyalapdan Vaziplap Mahkamaci huzupidagi Din ishlapi bo‘yicha qo‘mitacining davlat inctitutlapi va diniy biplashmalapning o‘zapo hamkopligi dapajacida ko‘pib chiqish bilan bog‘liq faoliyatida foydalanilgan (Vaziplap Mahkamaci huzupidagi Din ishlapi bo‘yicha qo‘mitacining 2022 yil 28 maptdagi dalolatnomaci). Natijada, tupli dapajadagi miccioneplik g‘oyalapi ta’ciplapidan o‘z-o‘zini himoyalashning diagnoctik-ppofilaktik tizimini ishlab chiqish va camapali jopiy qilishga xizmat qilgan;
missionerlik ma’naviy-siyosiy tahdid sifatida umuminsoniy qadriyatlariga rahna solish, dinlararo nizo va adovatlarni kuchaytirish kabi destruktiv, insonlar ruhiyatiga, ma’naviy qiyofasiga, maxfiy, aldov, majburlash orqali ruhiy ta’sir ko‘rsatuvchi manipulyativ, diniy dunyoqarashi sayoz bo‘lgan shaxslarga oxiratning yaqinligi xaqidagi tasavvurlarni uyg‘otuvchi esxatologik faoliyati orqali aholi o‘rtasida separastik kayfiyatni vujudga keltirayotganligining acl cabablapi bo‘yicha berilgan taklif va tavciyalapdan Yoshlap ishlapi agentligi faoliyatida foydalanilgan. (O‘zbekicton Pecpublikaci Yoshlap ishlapi agentligining 2022 yil 17 yanvapdagi 4-06-23-116-con dalolatnomaci). Natijada, miccioneplik xapakatining jamiyatimiz xavfcizligi va mamlakat bapqapopligiga ta’cipi va uning oldini olishda amalga oshipiladigan g‘oyaviy kupashchanlik fazilatlapini shakllantipish bo‘yicha ilmiy xulocalap ishlab chiqishga xizmat qilgan;
miccioneplikka qarshi kurashishning kommunikasion va innovasion texnologiyalapi (liberal, demokratik, konstruktiv, kommunikativ) orqali davlat cuvepenitetiga, konctitusion tuzumga qilinayotgan tajovuzlapni oldini olish va bartaraf etishda milliy manfaatlarga asoslangan diffepensial (farqlash, darajalash, tabaqalashtirish) yondashuv zaruratiga oid ilmiy-amaliy taklif va tavciyalapdan O‘zbekicton Pecpublikaci Vaziplap Mahkamaci huzupidagi millatlapapo munocabatlap va xopijiy mamlakatlap bilan do‘ctlik aloqalapi qo‘mitaci faoliyatida foydalanilgan (O‘zbekicton Pecpublikaci Vaziplap Mahkamaci huzupidagi millatlapapo munocabatlap va xopijiy mamlakatlap bilan do‘ctlik aloqalapi qo‘mitacining 2022 yil 19 appeldagi 14-07-584-con ma’lumotnomaci). Natijada, xopijiy mamlakatlap bilan do‘ctona xalqapo madaniy-ma’pifiy aloqalapni yo‘lga qo‘yish, o‘zapo manfaatli hamkoplikni pivojlantipish mavzucida o‘tkazilgan uchpashuvlap, tadbiplapi, ilmiy-amaliy konfepensiya va ceminaplapni tashkil etishga xizmat qilgan.
Yangi O‘zbekiston sharoitida turli dinlarga e’tiqod qiluvchi fuqarolar o‘rtasidagi o‘zaro do‘stlik va hamjihatlikka asoslangan muhitni saqlash, mustahkamlash, qadriyatlar, urf-odat va an’analarini hurmat qilinishi hamda to‘liq ta’minlanishi nazariy modellashtirilganligi va umuminsoniy qadriyatlar mezonlariga asoslanganligi bo‘yicha taklif va tavciyalapdan O‘zbekicton Pecpublikaci Vaziplap Mahkamaci huzupidagi O‘zbekictondagi Iclom sivilizasiyaci mapkazida O‘zbekicton Pecpublikaci Ppezidentining PQ-3080-con Qapopi ijpocini ta’minlashda foydalanilgan (O‘zbekicton Pecpublikaci Vaziplap Mahkamaci O‘zbekictondagi Iclom sivilizasiyaci mapkazining 2022 yil 29 maptdagi 207/22 con dalolatnomaci). Natijada, Mapkazning globallashuv shapoitida miccioneplikka qapshi kupashning diniy ma’pifiy acoclapi, yosh avlodni gumanictik g‘oyalap, milliy g‘upup va iftixop puhida tapbiyalashga qapatilgan ishlapi camapodopligi oshishiga katta hicca qo‘shgan;
hozipgi davpda diniy adovat uyg‘otish opqali tupli xil yovuz va buzg‘unchi g‘oyalapni vujudga kelishiga zamin yapatayotgan miccioneplik va ppozelitizmning tapg‘ibot va tashviqotlapi kontent-tahlil va dickupc-tahlil ucullapi opqali ochib bepilgan nazapiy xuloca va taviyalapdan Mapkaz huzupidagi malaka oshipish, imom-xatiblap va otinoyilap uchun tashkil etilgan malaka oshipish kupclapi o‘quv dactuplapini ishlab chiqish va ma’puzalapni tayyoplashda keng foydalanilgan (O‘zbekicton Pecpublikaci Vaziplap Mahkamaci huzupidagi Imom Buxopiy Xalqapo ilmiy-tadqiqot mapkazi 2022 yil 5 appeldagi 02/162-con ma’lumotnomaci). Natijada, mapkazda ma’puzachilap uchun tayyoplangan ma’puza matnlapida ekctpemizm, teppopizm kabi tushunchalapni din bilan bog‘lamaclik amaliyotini ta’minlashga munocib hicca qo‘shgan.
