Qodirov Dilshod Botirovichning
Fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Qishloq va suv xo‘jaligi elektr ta’minotida qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanishga tizimli yondashuv”, 05.05.07 – “Qishloq xo‘jaligida elektr texnologiyalar va elektr uskunalar” ixtisosligi (texnika fanlari bo‘yicha).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.2.DSc/T345
Ilmiy maslahatchi: Muratov Xakim Maxmudovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti va Fanlar Akademiyasi Energetika muammolari instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti, DSc.03/30.12.2019.T.10.01
Rasmiy opponentlar: Muxammadiev Ashiraf Muxammadievich texnika fanlari doktori, professor; Iskandarov Zafar Samandarovich texnika fanlari doktori, professor; Shaymardanov Bahtiyor Pardaevich texnika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona politexnika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: qishloq va suv xo‘jaligi elektr ta’minotida qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanishga tizimli yondashuvni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
qishloq va suv xo‘jaligi tizimida quyosh hamda suv energiyasidan birgalikda foydalanish ko‘rsatkichlarini baholash va energetik samaradorligini aniqlash asosida elektr ta’minotida qayta tiklanuvchi energiya ulushini oshirish algoritmi ishlab chiqilgan;
kichik gidro elektr stansiya turbinasining suv bilan ta’sir kuchini oshirish va turbulentlikni kamaytirish maqsadida gidro turbina diametri va balandligi hamda parraklar soni va ularning suv bilan ta’sirlanish burchagining maqbul qiymati aniqlangan;
quyosh nurlanishining quvvati va vaqti, suv oqimining tezligi va bosimi kabi parametrlarni inobatga olgan holda elektr energiyasi ishlab chiqarishni bashoratlash modeli va hisoblash algoritmiga asoslangan imitatsion modeli ishlab chiqilgan;
quyosh va suv energiyasidan birgalikda foydalanish asosida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlariga ta’sir etuvchi quyosh nurlanishining quvvati va vaqti, suv oqimining miqdori, bosimi va tezligi kabi omillarni hisobga olgan holda kuchlanish va chastota o‘zgarishini me’yorlash usuli ishlab chiqilgan;
quyosh va suv energiyasidan birgalikda foydalanish bo‘yicha kombinatsiyalashgan texnik echim detallari o‘lchamlarini qishloq va suv xo‘jaligi tizimiga moslashtirish asosida takomillashtirilgan fizik model ishlab chiqilgan;
iste’molchilarni kunlik talab etilgan elektr energiyasi bilan doimiy ta’minlash shartlariga qarab bir vaqtning o‘zida quyosh va suv energiyasidan foydalanishda elektr energiyasining ulushi aniqlangan.
Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. qishloq va suv xo‘jaligi elektr ta’minotida qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanishga tizimli yondashuvni ishlab chiqish bo‘yicha olingan natijalar asosida:
qishloq va suv xo‘jaligi tizimiga moslashtirish asosida takomillashtirilgan fizik model Sirdaryo-So‘x irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari huzuridagi Nasos stansiyalari va energetika boshqarmasining elektr energiyasi iste’moli uchun joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2022 yil 2-avgustdagi GU43285226-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, an’anaviy energiya resurslarni sotib olish xarajatlarini kamaytirish hisobiga yillik iqtisodiy samaradorlik 25,8 mln so‘mni tashkil etgan.
quyosh va suv energiyasidan birgalikda foydalanish asosida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlariga ta’sir etuvchi omillarni hisobga olgan holda kuchlanish va chastota o‘zgarishini me’yorlash usuli Norin-Sirdaryo irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari huzuridagi Nasos stansiyalari va energetika boshqarmasining elektr energiyasi iste’molchilari uchun joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2022 yil 2-avgustdagi GU43285226-sonli ma’lumotnomasi). Nasos stansiyasida iste’mol qilinayotgan elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlarini me’yorlash energiya iste’molini 12-15 % gacha kamaytirishga imkon yaratilgan;
elektr energiyasi ishlab chiqarishni bashoratlash va hisoblash algoritmiga asoslangan imitatsion model` Norin-Sirdaryo irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari huzuridagi Nasos stansiyalari va energetika boshqarmasining elektr energiyasi iste’molchilari uchun joriy qilingan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2022 yil 2-avgustdagi GU43285226-sonli ma’lumotnomasi, Intellektual mulk agentligining 2022 yildagi DGU № 18097 sonli guvohnomasi). Natijada, yiliga qayta tiklanuvchi energiya manbalari yordamida 14,7 ming kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarishga imkon bergan.